«Ενιωθα λίγο σαν ραδιοπειρατής»

Αν η φωνή του Διονύση Σαββόπουλου μπορούσε να χωρέσει σε δύο διαστάσεις και να ντυθεί με χρώματα, τότε θα ήταν μια ζωγραφιά του Αλέξη Κυριτσόπουλου. Αν κάποιοι καλλιτέχνες βαδίζουν χέρι χέρι με κάποιους συνεργάτες τους στο βάθος του χρόνου, ο τραγουδοποιός και ο ζωγράφος έχουν πορευτεί από το ’65 ως σήμερα νότα προς νότα, πινελιά προς πινελιά. Οι δρόμοι τους δεν θα μπορούσαν να χωριστούν όταν ο Διονύσης Σαββόπουλος θέλησε να αποτυπώσει και να αποτιμήσει την πορεία του ελληνικού τραγουδιού από το 1821 έως σήμερα σε μια σειρά από δέκα podcasts που εντάσσονται στο πλαίσιο των δράσεων της Επιτροπής «Ελλάδα 2021», σε συνεργασία με τον μουσικολόγο καθηγητή Λάμπρο Λιάβα και τον δημοσιογράφο, συλλέκτη και ερευνητή Γιώργο Κοντογιάννη. Κι έτσι μια μέρα πριν βγει στον αέρα το πέμπτο podcast – και το πρώτο που είναι αφιερωμένο στη θάλασσα – ο εικαστικός που έχει αφήσει ανεξίτηλη τη σφραγίδα του στους δίσκους και στις συναυλίες του αγαπημένου τραγουδοποιού μιλά στα «Πρόσωπα» για τη νέα αυτή περιπέτεια στα ψηφιακά νερά.

Οποιος διατρέξει τα τέσσερα πρώτα podcasts που είναι ήδη στον αέρα θα δει να περνούν από την οθόνη του τσολιάδες που γεμίζουν τα άρματά τους, καραβάκια στη θάλασσα, επιβάτες σε ένα πράσινο τραμ, μια ορχήστρα με τροβαδούρους, χοροί κυκλωτικοί, τραγουδίστριες κάτω από τα πολύχρωμα φωτάκια στο πάλκο… «Είναι τρεις διαφορετικοί κόσμοι», εξηγεί ο Αλέξης Κυριτσόπουλος. «Ο πρώτος των δημοτικών τραγουδιών, στον οποίο μια ομάδα πιάνεται χέρι χέρι και χορεύει, γεγονός πολύ συγκινητικό. Ο δεύτερος είναι του ρεμπέτικου. Κι εδώ έχουμε μια ομάδα, πιο ιδιαίτερη όμως, πιο κλειστή. Ο τρίτος είναι του μοντέρνου τραγουδιού, όπου πλέον ο τραγουδιστής είναι μόνος. Από την ομοψυχία και την ομαδικότητα περνάμε στο άτομο. Αν παρατηρήσει κάποιος, θα διαπιστώσει ότι στα δημοτικά τραγούδια ακούς μεγαλειώδεις λέξεις για την πατρίδα, ενώ ο Πορτοκάλογλου το 1988 τραγουδούσε “μια δροσερή λιακάδα / είναι η δικιά μου Ελλάδα”. Βλέπεις τις διαφορετικές εποχές, τις διαφορετικές νοοτροπίες.

Πιστεύω ότι μέσω της μουσικής είναι μια καταπληκτική ευκαιρία να μάθουμε πολλά για την ιστορία μας, την οποία δεν ξέρουμε καλά καλά. Προσωπικά έμαθα πολλά από τις διαδικτυακές διαλέξεις του Στέλιου Ράμφου και διαπίστωσα ότι αν πας να εικονογραφήσεις, όλα αυτά έχουν τρομερό ενδιαφέρον και πλούτο. Μοιάζει με τη σπηλιά του Αλή Μπαμπά. Το ωραίο στη δική μας περίπτωση είναι ότι ο Διονύσης θέλησε πέρα από τις διαμάχες και τους εμφυλίους να αναδείξει το κοινό αίσθημα ελπίδας, ομόνοιας, αγωνιστικότητας μέσα από τη μουσική. Οσον αφορά το εικαστικό κομμάτι, τώρα, θα έλεγα ότι πρόκειται για μια τολμηρή προσέγγιση καθώς στα podcasts περιλαμβάνονται τραγούδια που δεν έχουν σχέση με μένα. Προέρχονται από άλλες εποχές, κάτι που αποτέλεσε τρομερή πρόκληση. Οι επιλογές του Διονύση όμως είναι εξαιρετικές και προσφέρουν ένα καινούργιο άκουσμα των παλιών τραγουδιών», λέει ο Αλέξης Κυριτσόπουλος, ο οποίος για κάθε ψηφιακή παραγωγή έχει δημιουργήσει τέσσερις νέες εικόνες, καθώς τεχνικοί λόγοι, όπως εξηγεί, δεν επιτρέπουν την ανάρτηση περισσοτέρων. «Αν είχαμε τη δυνατότητα για πιο πλούσια εικονογράφηση, ίσως να προσέθετα και μια επιλογή έργων άλλων καλλιτεχνών, όπως παραδείγματος χάριν μια σκηνή από μια βυζαντινή τοιχογραφία, ένα έργο του Θεόφιλου, του Παναγιώτη Ζωγράφου, από εκείνα που έγιναν καθ’ υπαγόρευση του Μακρυγιάννη ή του Σωτήρη Χρηστίδη. Τώρα υπάρχει μόνο η δική μου αυθαίρετη εικονογράφηση – ο Διονύσης με άφησε να επιλέξω ποια έργα θα ενταχθούν στο κάθε podcast -, στην οποία όμως υπάρχει σεβασμός και προσπάθεια πιστότητας στην απόδοση των κοστουμιών εποχής, των όπλων κ.ά.», εξηγεί.

Δεν φοβάται ο δημοφιλής δημιουργός μια ενδεχόμενη αρνητική κριτική καθώς αγγίζει με τον χρωστήρα του εικόνες που αφορούν την Ιστορία, είτε την εθνική είτε της ελληνικής μουσικής;

«Είναι μεγάλη ευθύνη καθώς το θέμα είναι βαρύ και τα έργα μου δεν είναι αντικειμενικά. Ομως δεν εικονογραφώ ένα βιβλίο μουσικολογίας, αλλά συνοδεύω με εικόνες τις επιλογές του Σαββόπουλου, οι οποίες είναι αυθαίρετες με την καλή έννοια, οπότε κατ’ αναλογία αυθαιρέτησα κι εγώ. Οταν όμως αγαπάς κάτι, έχεις δικαίωμα να το ζωγραφίσεις με ευθύνη και σοβαρότητα, είτε είναι η “Ιλιάδα”, είτε ο “Μικρός πρίγκιπας”, είτε ο “Δον Κιχώτης”. Ο κόσμος εν συνεχεία θα το αξιολογήσει. Δεν μπορεί όμως να σου απαγορεύσει κάποιος να το κάνεις», απαντά.

Αν και τα πρώτα βήματα για αυτή τη νέα συνεργασία έγιναν εν μέσω καραντίνας – όλα ξεκίνησαν τον Μάρτιο – κι οι συναντήσεις με τον Διονύση Σαββόπουλο ήταν περιορισμένες και εν κρυπτώ – «ένιωθα λίγο σαν ραδιοπειρατής» λέει γελώντας ο Αλέξης Κυριτσόπουλος -, η προετοιμασία ήταν εξόχως διασκεδαστική. «Σαββοπουλική, μπορώ να σας πω. Φανταστείτε τι γινόταν όταν ο Διονύσης μού διάβαζε ποίηση του Χριστιανόπουλου, μιμούμενος τον Χριστιανόπουλο, ή όταν μου διηγούνταν ένα κείμενο του Παπαδιαμάντη για έναν νεκρό, η σορός του οποίου έπρεπε να φτάσει διά θαλάσσης στο χωριό του για να ταφεί και τα ψάρια δεν άγγιξαν το νεκρό σώμα μέχρι να βρεθεί στον προορισμό του», περιγράφει με σχεδόν εφηβικό ενθουσιασμό. Δεν έχει επέλθει κορεσμός ύστερα από 56 χρόνια συνεργασίας;

«Εχουμε περάσει και μια περίοδο που δεν μιλούσαμε μεταξύ μας. Οταν όμως πριν από πέντε – έξι χρόνια ξεκίνησε τις συναυλίες στον Παρνασσό, δουλέψαμε σαν να μην είχε περάσει μία ημέρα».