Το ξεχαρμάνιασμα

Τα τελικά αποτελέσματα του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου 2015 είχαν μόλις ανακοινωθεί και επιβεβαίωναν τις μετρήσεις και όλες τις υπόλοιπες ενδείξεις που πρόβλεπαν ότι το ΟΧΙ θα θριάμβευε. Στο Σύνταγμα ήδη είχαν στηθεί πανηγύρια. Και τα συγχαρητήρια τηλεγραφήματα ηγετών που προσέβλεπαν σε μια κρίση της Ευρωπαϊκής Ενωσης είχαν αρχίσει να έρχονται: η Κούβα, η Βενεζουέλα, η Βολιβία συνέχαιραν τον ελληνικό λαό, μαζί τους ο Πούτιν και η ηγεσία της Κίνας. Το τηλεγράφημα του Μαδούρο της Βενεζουέλας πρόβαλε μπροστά στα μάτια μου το παράδειγμά του: μια άλλοτε πλούσια χώρα που κατέρρεε, παραδομένη σε έναν στυγνό αυταρχισμό. Θυμόμουν ακόμα το μήνυμά του προς τους Ελληνες που τους παρακινούσε να ψηφίσουν ΟΧΙ και ας τρώνε ζωοτροφές, σανό.

Στο ταξί που με πήγαινε στον ραδιοφωνικό σταθμό Αθήνα 984, όπου θα κάναμε εκπομπή με τη Νόνη Καραγιάννη, έκανα μόνο μαύρες σκέψεις. Τι θα γινόταν τις επόμενες ημέρες σε μια χώρα με κλειστές τις τράπεζες και με πιθανή την εκδίωξή της από το ευρώ; Πώς θα αντιμετωπίζαμε τη νέα πραγματικότητα όταν άρχιζαν οι ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων; Επισιτιστικό πρόβλημα έλπιζα ότι δεν θα είχαμε αμέσως, το ελληνικό καλοκαίρι επιτρέπει την πλούσια λιτότητα – αλλά το σύστημα υγείας δύσκολα θα απέφευγε το κρασάρισμα, πώς θα τα κατάφερνε, με τα φάρμακα που θα έφτιαχνε ο στρατός του Καμμένου; Με τρόμαζαν ακόμα οι σχέσεις με τους γείτονες: η ισχύς της Ελλάδας προκύπτει σε μεγάλο βαθμό από τη θέση της στους παγκόσμιους συσχετισμούς.

Στον σταθμό, λίγο αργότερα, από τα μηνύματα ακροατών, κατάλαβα ότι υπήρχε αμεσότερο πρόβλημα: έβλεπα τον κίνδυνο βιαιοπραγιών εναντίον όσων είχαν τοποθετηθεί υπέρ του ΝΑΙ. Και έτρεμα την επόμενη μέρα: την ημέρα που το ΟΧΙ θα γινόταν καθεστώς σε μια βαθύτατα διαιρεμένη Ελλάδα, παραδομένη στην εχθροπάθεια.

Η επόμενη μέρα στην εφημερίδα ήταν εξίσου απαισιόδοξη. Εκανα ανόρεχτες πλάκες για το ευρωπαϊκό διαβατήριο στα δόντια. Και σκεπτόμουν συνθήκες προσφυγιάς, χωρίς χρήματα και χωρίς δουλειά, κάπου στην Ευρώπη – θα μεταφραζόταν ο οίκτος των Ευρωπαίων σε στοιχειώδη αλληλεγγύη; Υπερβολές; Δεν είμαι σίγουρος. Αλλωστε, οι πληροφορίες από τη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών επιβεβαίωναν την απαισιοδοξία. Ολα είχαν γίνει για μια στιγμή εφήμερου θριάμβου: το περήφανο έθνος των αγώνων και των θυσιών ξεχαρμάνιασε στις κάλπες και ξαφνικά η πολιτική ηγεσία του βρήκε μπροστά της τον τοίχο της πραγματικότητας. Και μετά τον θρίαμβο, μετά τους χορούς, μετά το ξεχαρμάνιασμα; Το σανό του Μαδούρο ως υπόσχεση ήταν μπροστά μας. Ο Τσίπρας, ο Βαρουφάκης, ο Καμμένος, η Κωνσταντοπούλου έμοιαζαν να έχουν καταφέρει το ξεθεμέλιωμα μιας χώρας που, κουτσά στραβά, πορευόταν από τη μεταπολίτευση και μετά μέσα από την πολιτική σταθερότητα από δρόμους προόδου – και τώρα ερχόταν η καταστροφή και μάλιστα στο όνομα της προόδου.

Τα υπόλοιπα τα περιέγραψε ο Σταύρος Θεοδωράκης, αρχηγός του Ποταμιού, ο οποίος συμμετείχε στη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών, που κράτησε οκτώ ώρες – είναι η πιο άμεση μαρτυρία από τη σύσκεψη εκείνη. Παρουσιάζει τον Τσίπρα περιδεή και πελιδνό, τον Καμμένο προπετή, τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη της ΝΔ επικριτικό και τον τότε πρόεδρο της Δημοκρατίας, Προκόπη Παυλόπουλο, να ψάχνει στο τηλέφωνο ευρωπαίους ηγέτες – βρήκε τον Ολάντ. Ο Θεοδωράκης φέρεται να λέει στους πολιτικούς αρχηγούς: «Είμαστε σε κόκκινο συναγερμό. Να φύγουν οι πρακτικογράφοι και να μιλήσουμε καθαρά. Η χώρα καταρρέει. Δεν θα πληρωθούν μισθοί. Πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να παραμείνουμε στην Ευρώπη». Μπροστά στο χάος, τελικά συνεννοήθηκαν.

Τα υπόλοιπα, όπως τα περιγράφει ο Θεοδωράκης: «Στην αρχή πήγε να υπαγορεύσει κάτι ο Τσίπρας. Τον σταματάμε και του εξηγούμε ότι πρέπει να πούμε ένα ξεκάθαρο “ναι” και όχι μισόλογα. Διαβάζω ένα σκελετό που έχω ετοιμάσει στο διάλειμμα. Ο ΠτΔ είχε και αυτός τις δικές του σημειώσεις. Οι αρχηγοί αρχίζουν τις προσθαφαιρέσεις. Σε λίγες ώρες ήταν έτοιμο το κείμενο που έκανε το “όχι” του Τσίπρα “ναι”. Οι  356 λέξεις που μας κράτησαν στην Ευρώπη». Κάπως έτσι τη γλιτώσαμε. Αγιο είχαμε. Ομως το γεγονός ότι οι ανεύθυνοι εκείνης της περιόδου κυκλοφορούν ανάμεσά μας και συμμετέχουν στις πολιτικές εξελίξεις δείχνει ότι πολλά πράγματα δεν καταλάβαμε καλά.