Το μεγαλείο της ανθρώπινης διάνοιας

Τη δεκαετία του ’50, μεσούντος του Ψυχρού Πολέμου, τον κόσμο θέριζε η πολιομυελίτιδα και ΗΠΑ και Ρωσία προπαγάνδιζαν η καθεμία τη δική της επιστημονική έρευνα. Το εμβόλιό της που γνωρίζουμε ως σήμερα είναι αυτό που πήρε το όνομα του λοιμωξιολόγου Αλμπερτ Σάμπιν, ενός Πολωνοαμερικανού, γιου εβραίων εμιγκρέδων στις ΗΠΑ. Πριν από αυτό είχαν δοκιμαστεί πολλά άλλα, χωρίς επιτυχία, ώσπου το 1955 κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το εμβόλιο του Τζόνας Σαλκ. Η ιστορία τού πώς πέρασαν από το ένα εμβόλιο στο άλλο είναι μοναδική.

Την άνοιξη του 1955, περίπου 200 άτομα έπαθαν παραλυτική πολιομυελίτιδα από μια προβληματική παρτίδα 200 εμβολίων του Σαλκ. Το περιστατικό συγκλόνισε την κοινή γνώμη που έχασε την εμπιστοσύνη της στο εμβόλιο κι αυστηροποίησε τις αμερικανικές Αρχές. Με εκατομμύρια ανθρώπους να έχουν ήδη κάνει το εμβόλιο αυτό, κανείς δεν είχε τη διάθεση να επιτρέψει στον Σάμπιν δοκιμή ούτε να τον χρηματοδοτήσει. Το εμβόλιο το χρωστάμε, σε μεγάλο βαθμό, στη φιλία του με τον επικεφαλής της έρευνας για την πολιομυελίτιδα στην ΕΣΣΔ Μιχαήλ Τσουμάκοφ. Οι δυο τους γνωρίστηκαν όταν επετράπη στον δεύτερο να επισκεφτεί τις ΗΠΑ κι άρχισαν να συνεργάζονται, να ανταλλάσσουν δείγματα και σημειώσεις, παρά τη δυσαρέσκεια των μυστικών υπηρεσιών που τους παρακολουθούσαν σαν γεράκια. Οι μαζικές δοκιμές του εμβολίου που γνωρίζουμε ως σήμερα έγιναν στην ΕΣΣΔ σε 16,5 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο δε Τσουμάκοφ μαζί με τη σύζυγο και συνάδελφό του Μαρίνα Βοροσίλοβα το έδωσαν πρώτα από όλους στα παιδιά τους. Ναι, στα δικά τους παιδιά. Ως το τέλος του 1959 η ΕΣΣΔ είχε εμβολιάσει πάνω από 15 εκατομμύρια πολίτες της κι έβαζε στόχο να εμβολιαστούν 77 εκατομμύρια ως το τέλος του 1960. Παράλληλα, γίνονταν δοκιμές στην Ουγγαρία και την Τσεχοσλοβακία.

Κάθε ιστορία πίσω από προνόμια που σήμερα θεωρούμε δεδομένα κι ασθένειες που σπανίως ακούμε πια, είναι μια μοναδική περιπέτεια, όπως αυτή του Σάμπιν και του Τσουμάκοφ, που πείσμωσαν, συνεργάστηκαν, πίστεψαν. Κι είναι και μια ιστορία κρατικής πυγμής – αλλά αυτό είναι μια άλλη, δυσκολότερη, συζήτηση. Είναι ωστόσο βαθιά λυπηρό στον σημερινό κόσμο, εμείς, που ανήκουμε στους προνομιούχους του πλανήτη, με εμβόλια, φάρμακα, χωρίς πόλεμο, με ελευθερία, χωρίς επιδημίες σαν της Αφρικής και παιδική θνητότητα, να αρνούμαστε τα θαυμαστά προϊόντα του μεγαλείου της ανθρώπινης διάνοιας.