Επίσκεψη Ερντογάν στα κατεχόμενα: Ενα ακόμη σόου;

Ο συμβολισμός της  επίσκεψης Ερντογάν στα  κατεχόμενα στις 20 Ιουλίου –  «μελανή» επέτειο της τουρκικής εισβολής – και των εγκαινίων στρατιωτικής βάσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών δεν είναι δυνατόν να περάσει απαρατήρητος. Εχει ήδη επιφέρει δηλώσεις τόσο από πλευράς ΕΕ όσο και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, με τις οποίες καταδικάζεται οποιαδήποτε τουρκική πρόθεση αναγνώρισης κράτους Βόρειας Κύπρου ως αντίθετης στο διεθνές δίκαιο. Αναρωτιέται κανείς εύλογα αν, παρ’ όλα αυτά, ο Ερντογάν  προβεί σε σχετικές προκλητικές δηλώσεις και ενέργειες, όπως έκανε τον Νοέμβριο με τη φιέστα στα Βαρώσια.

Αν και οι διεθνείς σχέσεις, όπως εύστοχα είχε πει ο Κένεντι, «μοιάζουν με ένα κουπάκι ζελέ», είναι δηλαδή πολύ ευμετάβλητες και, κατ’ επέκταση δυσερμήνευτες, στη συγκεκριμένη περίπτωση η στάση του Ερντογάν μοιάζει να είναι σταθερή και κατά συνέπεια προβλέψιμη.

Ούτως ή άλλως στον «πάγο» δείχνουν να θέλουν να βάλουν τη γείτονα τόσο οι Ευρωπαίοι όσο και οι Αμερικάνοι, κυρίως γιατί μια άμεση ρήξη μαζί της θα έθετε σε επικίνδυνη αβεβαιότητα ένα από τα πιο φλέγοντα ζητήματα, το Προσφυγικό. Εξάλλου, τόσο η αναστάτωση που επέφερε ο Covid, όσο και οι μειώσεις των τιμών του πετρελαίου έχουν επίσης «παγώσει» τους ενεργειακούς σχεδιασμούς στον EastMed, στην περιοχή της Κύπρου. Αν και αρκετές μέχρι σήμερα οι σχετικές ιδιωτικές ενεργειακές επενδύσεις, τον τελευταίο καιρό  η εμπορική τους βιωσιμότητα αρχίζει να τίθεται εν αμφιβόλω. Αφενός,  γιατί όταν φτάσει το αέριο στην Ευρώπη θα είναι πλέον ακριβό σε σχέση με τις υπάρχουσες σήμερα φθηνότερες ενεργειακές  προμήθειες. Αφετέρου, επειδή η ΕΕ έχει δεσμευτεί για καθαρές μηδενικές εκπομπές έως το 2050, γεγονός που σταδιακά θα την «αποξενώνει» από νέα σχέδια εξόρυξης υδρογονανθράκων.

Και μολονότι, η περιοχή δείχνει να συνδέεται άμεσα με την απεξάρτηση της Ευρώπης από τις σχεδόν μονοπωλιακές προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου, στον «πάγο» τίθενται, εν αναμονή των εξελίξεων, αρκετοί ενεργειακοί σχεδιασμοί. Στον πάγο, κατ’ επέκταση, τουλάχιστον μέχρι νεωτέρας, και οι γεωπολιτικοί σχεδιασμοί των διεθνών δρώντων, ιδίως εκείνων που οι ενεργειακές εταιρείες τους εμπλέκονται στην περιοχή. Στο ίδιο ακριβώς πλαίσιο, στον «πάγο» τίθεται και ο Ερντογάν, που έχει ως βασικό κίνητρο της δράσης του τη συμμετοχή του στη διαμορφούμενη ενεργειακή «αρένα» της περιοχής, θεωρώντας εύλογα ότι από αυτήν εξαρτάται και η γεωπολιτική και εθνική ισχύς της χώρας του.

Συνεπώς, δεν φαίνεται να έχουμε ιδιαίτερες εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά και στο κυπριακό ζήτημα τουλάχιστον μέχρι τις εκλογές του 2023 που η ενδεχόμενη ήττα του Ερντογάν θα επιφέρει νέα δεδομένα. Ο ίδιος, βέβαια,  θα παραμείνει τουλάχιστον ως προς τις δηλώσεις και τους συμβολισμούς του προκλητικός, καθώς ο μαξιμαλισμός του αφιονίζει και αποπροσανατολίζει το κοινό του από τα οικονομικά προβλήματα και την παραβίαση των δικαιωμάτων.

Οπωσδήποτε, όμως, οι εμπλεκόμενοι δρώντες στην περιοχή, δεν πρέπει να εφησυχάζουν, κυρίως γιατί ο φανατισμός, εθνικός και θρησκευτικός,  που ενισχύεται για χάρη του αποπροσανατολισμού, δύναται να εκτραπεί σε «ατύχημα». Ενα δε μικρό ατύχημα, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, δύναται να επιφέρει εν τέλει συνταρακτικές επιπτώσεις, όπως ακριβώς «αν μια πεταλούδα κινήσει τα φτερά της στον Αμαζόνιο, μπορεί να φέρει τυφώνα στην Κίνα». Αυτό το φαινόμενο της «πεταλούδας» και η συναφής θεωρία του χάους, δυστυχώς έχει επαναληφθεί πολλάκις ιστορικά.

Δρ. Ασπασία Αλιγιζάκη, καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στη Νομική Sorbonne Paris Nord/IdEF