ΠΑΣΟΚ, ωραία χρόνια

Την περασμένη εβδομάδα έκλεισαν 25 χρόνια από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου – αν το καλοσκεφτείς, περισσότερα από τα χρόνια της παρουσίας του στη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Το Διαδίκτυο γέμισε από φωτογραφίες του. Αλλά και λοιπές εικαστικές αναφορές στην εποχή των Κάρμινα Μπουράνα. Η ομπρέλα της θάλασσας με το σήμα του ΠΑΣΟΚ, εκείνη η περίφημη βάφτιση όπου ακόμη και η κολυμπήθρα ήταν στολισμένη με τον «Πράσινο Ηλιο», eightίλα, ουίσκι, πεντοχίλιαρα, μπουζούκια, πούρα, «ζωάρες», όλο και πιο γραφικά όσο περνούν τα χρόνια. Και σαν, σε δεύτερο πλάνο, να μας έκλεινε το μάτι η Λυδία Φωτοπούλου ως «Μαριλού» από το σίριαλ της ΕΡΤ «Η τούρτα της μαμάς», λέγοντας αυτό το «ΠΑΣΟΚ, ωραία χρόνια». Μια φράση που έγινε το νέο μιμίδιο χάρη στον τρόπο με τον οποίο την εκφέρει η σπουδαία ηθοποιός μας. Νοσταλγία αρωματισμένη με αυτοσαρκασμό. Είν’ αυτό σπάνιο και ακριβό χαρμάνι.

Οχι, δεν πρόκειται να κάνω πολιτική ανάλυση σαββατιάτικα και με καύσωνα. Ούτε κοινωνική ούτε καμιά ανάλυση γενικώς. Τη φωτογραφία αυτού του «ΠΑΣΟΚ, ωραία χρόνια» θέλω να δω. Ετσι όπως το λέει η «Μαριλού». Με νοσταλγία και αυτοσαρκασμό. Ναι, το ξέρω, θα δω και λαϊκισμό και αυριανισμό και πολιτικό κιτς (εμ το αισθητικό πού το πάω;) και ακραίες συνδικαλιστικές ατραξιόν κι εκείνο το άτυπο και ανομολόγητο «κοινωνικό συμβόλαιο» που υπονοούσε ότι, κάτω από το τραπέζι, οι πολιτικοί μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν, οι πολίτες το ίδιο, φτάνει οι μεν να μην πολυελέγχουν τους δε. Και θα «δω» και τον Μένη Κουμανταρέα που έλεγε ότι, στις παλιότερες δεκαετίες που οι Ελληνες ήμασταν φτωχοί, φτωχοί από πάντα, είχαμε αναπτύξει τον πολιτισμό της φτώχιας. Στη δεκαετία του ’80 πλουτίσαμε τόσο απότομα ώστε δεν προλάβαμε να αναπτύξουμε τον πολιτισμό του πλούτου και έτσι, από αξιοπρεπείς φτωχοί, γίναμε αναξιοπρεπείς «πλούσιοι».

Ωστόσο, τότε η Ελλάδα έκανε το μεγαλύτερο ίσως βήμα εξόδου από τη βαλκανική της εσωστρέφεια σε αυτά τα 200 χρόνια που γιορτάζουμε φέτος. Αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης με μουσική υπόκρουση το Rock Festival που έγινε το 1985. Και αυτό μπορεί να τα περιλαμβάνει όλα. Τη Μελίνα, την Αθήνα ως πρώτη Πολιτιστική Πρωτεύουσα, τα εύκολα ταξίδια στο εξωτερικό, τα ιλουστρασιόν περιοδικά, την άνοιξη του ελληνικού θεάτρου. Τόσο πολλά και πάνω απ’ όλα την καλή μας τη διάθεση. Ημασταν, γενικώς, πιο χαρούμενοι άνθρωποι στα «ΠΑΣΟΚ, ωραία χρόνια». Ανεξαρτήτως πολιτικών πεποιθήσεων.

Το βήμα ήταν άτσαλο γιατί ήταν μεγάλο και απότομο. Παραπατήσαμε, γρατζουνιστήκαμε, κάναμε σημάδια που κάποια δεν έχουν σβήσει ακόμη. Ετσι περπατάνε οι νέοι, με τη φορά που έχουν, μπουρδουκλώνονται συχνά. Και η φωτογραφία της Ελλάδας ήταν, τότε, η φωτογραφία μιας νέας χώρας. Ναι μωρέ, «ωραία χρόνια». Γιατί ήταν χρόνια νιότης. Οχι μόνο της δικής μας, αυτού του τόπου. Και είναι μελαγχολικό να διαπιστώνω πόσο πολύ γεράσαμε μέσα σε λίγες δεκαετίες. Οχι μόνο εμείς, αυτός ο τόπος. Τόσο, που βλέπουμε γραφική ακόμη και τη νιότη του.