Το κοινό πλαίσιο

Σε καιρούς όχι και τόσο μακρινούς η ελληνική διπλωματία επέμενε ότι, στις σχέσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, υπάρχει μία μόνη εκκρεμότητα, ένα μόνο πρόβλημα προς συζήτηση: η συμφωνία ανάμεσα στις δύο χώρες για καθορισμό των αμοιβαίων κυριαρχικών δικαιωμάτων επί της υφαλοκρηπίδας που γειτονεύει με τις δύο χώρες. Φαίνεται ότι αυτοί οι καιροί απομακρύνθηκαν πίσω στον χρόνο, έγιναν παρελθόν. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του έλληνα Πρωθυπουργού, στο γαλλικό France24, λίγο πριν από συναντήσεις με επιφανείς παράγοντες του ΝΑΤΟ αλλά και με τον Ερντογάν, υπάρχουν πλέον «μεγάλες διαφορές» ανάμεσα στις δύο χώρες.

Η συγκεκριμένη αλλαγή στις θέσεις της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας δικαιώνει μάλλον την τουρκική πλευρά, η οποία άπλωνε το φάσμα των διαφορών και των προς συζήτηση θεμάτων σε κάθε τομέα: τη μειονότητα στη Θράκη, την ελληνικότητα νησιών και νησίδων, τον εναέριο χώρο, τον 25ο μεσημβρινό, το Καστελλόριζο, την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών και πάει λέγοντας, χωρίς να αναφέρουμε τα σχετιζόμενα με την Κύπρο. Η τουρκική πλευρά ήθελε να συζητηθούν τα πάντα και τελικά, όπως δείχνουν τα πράγματα, μάλλον τα πάντα θα μπουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Υπάρχει και μία άλλη μεταβολή στις ως τώρα ελληνικές θέσεις. Η ως τώρα διπλωματική θέση της Ελλάδας ήταν ότι μοναδική βάση των συζητήσεων δεν μπορεί παρά να είναι το «διεθνές δίκαιο», ειδικά το δίκαιο των θαλασσών. Η βάση αυτή φαίνεται ότι διατηρείται, πλην όμως έχουν παρεισφρήσει σε αυτήν πρόσθετες έννοιες και αξίες: «Οι σχέσεις καλής γειτονίας» είναι μία από αυτές. Εάν σωστά θυμόμαστε, αυτή την καλή γειτονία την επικαλούνταν η τουρκική πλευρά ακριβώς για να αποφύγει το διεθνές δίκαιο. Ολα δείχνουν πως, για μια ακόμα φορά, η ελληνική πλευρά διαπίστωσε πως η Τουρκία είχε δίκιο.

Ο παρονομαστής του «αμοιβαίου οφέλους» που παλαιότερα ήταν το βασικό επιχείρημα της τουρκικής πλευράς στα ζητήματα της συνδιαχείρισης των θαλασσών (και όχι μόνο) συγκινεί πλέον και την ελληνική αντίστοιχη: «Εχουμε κοινά οικονομικά συμφέροντα» διαπιστώνει ο έλληνας Πρωθυπουργός, και τις «ίδιες περιβαλλοντικές ανησυχίες» καθώς μας απειλεί εξίσου η «κλιματική αλλαγή». Αρα…

Η αποδοχή του τουρκικού αιτήματος για ανοικτή «ατζέντα» διαλόγου με την ελληνική αντίστοιχη φαίνεται πως έχει ολοκληρωθεί. Η μόνη εγγύηση για τη μη εκτροπή των συζητήσεων είναι η επιζητούμενη εποπτεία στις διαπραγματεύσεις είτε από τις ΗΠΑ, είτε από το ΝΑΤΟ ή ακόμα την ΕΕ. Η εμπειρία του παρελθόντος δεν συνηγορεί ως προς την αμεροληψία και την προσήλωση στο δίκαιο της εποπτείας αυτής. Στο μεταξύ, στο πεδίο, η Τουρκία εξακολουθεί να εξασφαλίζει «τετελεσμένα».

Η εμμονή με τον 25ο μεσημβρινό αποτυπώνεται με τακτικές πτήσεις τουρκικών αεροσκαφών, η αμφισβήτηση κυριαρχίας επί νησίδων και εναέριου χώρου επίσης. Τα δε τουρκικά «ερευνητικά» σκάφη κατοχυρώνουν τουρκικά δικαιώματα ανάμεσα ή και πίσω από τα μεγάλα ελληνική νησιά. Οι ελληνικές αντιδράσεις στα συμβαίνοντα έχουν ατονήσει. Μάλλον ο όρος «διαφιλονικούμενα» κυριαρχικά δικαιώματα έχει γίνει αποδεκτός και από την ελληνική πλευρά στο όνομα των γενικών «διευθετήσεων».

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης