Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ και αμυντικοί προϋπολογισμοί

H συνάντηση των ηγετών των κρατών – μελών του ΝΑΤΟ, τη Δευτέρα, ήταν ιδιαίτερα εποικοδομητική, αν μη τι άλλο, επιβεβαιώνοντας την πρόθεση του αμερικανού προέδρου Μπάιντεν για επιστροφή στην κανονικότητα των διατλαντικών σχέσεων μετά την ταραχώδη περίοδο που προηγήθηκε επί προεδρίας Τραμπ. Μπορεί να θύμιζε η ατμόσφαιρα την πρώτη μέρα στο σχολείο μετά τις καλοκαιρινές διακοπές, σύμφωνα με τον βρετανό πρωθυπουργό Τζόνσον, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πάρθηκαν ουσιαστικές αποφάσεις σε θέματα που αφορούν τις σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της Συμμαχίας και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, την προετοιμασία για το επόμενο Στρατηγικό Δόγμα του ΝΑΤΟ αλλά και τα οικονομικά της Συμμαχίας.

Ειδικά για το τελευταίο ζήτημα, η επιστροφή των ΗΠΑ συμπαρέσυρε το σύνολο των κρατών σε μια συμφωνία αύξησης των διαθέσιμων πόρων του ΝΑΤΟ για την υποστήριξη επιχειρήσεων στρατιωτικής και πολιτικής φύσης αλλά και την ενίσχυση των υποδομών της Συμμαχίας. Αν και τα ακριβή ποσά θα συμφωνηθούν στην επόμενη ετήσια Σύνοδο, το πολιτικό μήνυμα είναι ξεκάθαρο: το ΝΑΤΟ δεν είναι «εγκεφαλικά νεκρό», όπως το είχε χαρακτηρίσει παλαιότερα ο γάλλος πρόεδρος Μακρόν, αλλά παραμένει ο βασικός πυλώνας ασφάλειας για τα μέλη του. Προς την κατεύθυνση αυτή, άλλωστε, επιβεβαιώθηκε η δέσμευση των εταίρων για αύξηση των εθνικών δαπανών άμυνας, σύμφωνα με τη συμφωνία που είχε επιτευχθεί το 2014, στην αντίστοιχη διάσκεψη στην Ουαλία.

Η συμφωνία αυτή επιδίωκε να διασκεδάσει τις αιτιάσεις των ΗΠΑ για παρασιτικές συμπεριφορές των υπόλοιπων εταίρων, σχετικά με τις αμυντικές τους δαπάνες και τη συνεισφορά τους στη Συμμαχία. Ως αποτέλεσμα των δεσμεύσεων αυτών, οι εθνικοί πόροι που διατίθενται στην άμυνα αυξήθηκαν τα προηγούμενα επτά συναπτά έτη και όλα τα κράτη – μέλη έχουν αυξήσει σε πραγματικούς όρους τις αμυντικές τους δαπάνες. Δέκα εξ αυτών έχουν ήδη ξεπεράσει το κατώφλι του 2% του ΑΕΠ τους, ενώ τα δύο τρίτα των μελών αναμένεται να το έχουν επιτύχει αυτό μέχρι το 2024.

Ωστόσο, τα μεγέθη αυτά από μόνα τους δεν αποκαλύπτουν όλη την εικόνα, καθώς, ανάλογα με τις ανάγκες και το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεων κάθε χώρας, οι οικονομικοί πόροι κατευθύνονται σε μεγάλο βαθμό προς την κάλυψη αναγκών του προσωπικού και όχι απαραίτητα προς τον εκσυγχρονισμό και την ενίσχυση της αποτρεπτικής δυνατότητας των στρατιωτικών δυνάμεων κάθε χώρας. Ενδεικτικά, όπως αναλύεται και σε πρόσφατη μελέτη του ΕΛΙΑΜΕΠ για την πορεία της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης (1), στην Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα τα τρία τέταρτα του αμυντικού προϋπολογισμού κάλυπταν στο παρελθόν έξοδα προσωπικού, ενώ και στην Ισπανία το σχετικό ποσοστό ήταν άνω του 60%. Αν και τα ποσοστά αυτά βαίνουν μειούμενα, απέχουν ακόμα αρκετά από άλλες χώρες της Συμμαχίας, όπως, για παράδειγμα, η Γαλλία, η Γερμανία και η Πολωνία, όπου το ποσοστό αυτό βρίσκεται πλέον κάτω από το 50%.

Ετσι, είναι πολύ σημαντικό να μελετήσει κανείς όχι μόνο το σύνολο των πόρων που διατίθενται από κάθε κράτος στην άμυνα αλλά και τον προσανατολισμό τους. Ηδη, 24 μέλη της Συμμαχίας επενδύουν πάνω από το όριο του 20% του αμυντικού τους προϋπολογισμού σε εξοπλισμούς και δαπάνες έρευνας και τεχνολογίας, όπως έχει συμφωνηθεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Στη λίστα αυτή ανήκουν η Ιταλία και η Ισπανία αλλά όχι η Ελλάδα, αν και για τη χώρα μας το εξοπλιστικό πρόγραμμα που έχει δρομολογηθεί θα αλλάξει την εικόνα αυτή. Καθ’ όλα αναμενόμενο, η Τουρκία έχει σχεδόν τριπλάσιο ποσοστό από ό,τι η Ελλάδα στον τομέα αυτό.

Ο Σπύρος Μπλαβούκος είναι αναπληρωτής καθηγητής ΟΠΑ και επικεφαλής του ευρωπαϊκού προγράμματος Αριάν Κοντέλη, ΕΛΙΑΜΕΠ

(1) Σπ. Μπλαβούκος & Π. Πολίτης – Λάμπρου, «Αμυντική Ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ενωσης – Και οι Επτά Ηταν Υπέροχοι», Κείμενα Πολιτικής #73, ΕΛΙΑΜΕΠ, 11 Ιουνίου 2021