Η συνωμοσία {LF}του καθρέφτη

Η αναζήτηση των αιτίων της τρομερής πανδημίας ενείχε μια έκπληξη, που, όποια και να είναι η κατάληξη, αποδεικνύεται κάτι μεγαλύτερο: ευκαιρία για ενδοσκόπηση.

Η μετάβαση από μια θεωρία συνωμοσίας – ότι ο ιός «ξέφυγε» από εργαστήριο – σε ένα πολύ πιθανό ενδεχόμενο – αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στο 50-50, αν και είναι πιθανό να μην υπάρξει ποτέ οριστική εξιχνίαση – κατέστη δυνατή λόγω (και) της αλλαγής ενοίκου στον Λευκό Οίκο – μιας αλλαγής που επέδρασε ως καταλύτης για επιστροφή της ανθρωπότητας στην πραγματικότητα. Η «εντολή» του σημερινού αμερικανού προέδρου για ενδελεχή εξέταση έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την αντίδραση του προκατόχου του, όταν, όπως αποκαλύπτεται αυτές τις ημέρες, έλαβε μια έκθεση με ανάλογο περιεχόμενο τον Μάιο του 2020. Ο προηγούμενος πρόεδρος είχε κρατήσει την έκθεση μυστική, είχε αδιαφορήσει για τις συνέπειές της και την είχε απλώς χρησιμοποιήσει για υποδαύλιση της ρητορικής του περί «κινεζικής ασθένειας». Πολλά θα μπορούσαν να είχαν αλλάξει αν ο άνθρωπος εκείνος πίστευε περισσότερο, και τότε και αργότερα, στην επιστήμη, στη λογική και στη διεθνή συνεργασία.

Σε κάθε περίπτωση, μια σειρά από γεγονότα, που αναδρομικά βλέπουν το φως της δημοσιότητας, δημιουργούν ικανούς λόγους για διερεύνηση με τα εργαλεία της επιστήμης και όχι της προπαγάνδας. Η αδυναμία να βρεθεί, μέχρι στιγμής, ο ελλείπων κρίκος για το πέρασμα του ιού στον άνθρωπο μέσω του ζωικού βασιλείου – η υπόθεση του παγκολίνου, που διακίνησαν κάποια στιγμή οι κινεζικές Αρχές, αποδείχθηκε αβάσιμη. Το γεγονός ότι, ήδη από το 2015, αμερικανοί επιστήμονες πραγματοποιούσαν, σε συνεργασία με το εργαστήριο της Γιουχάν που σήμερα βρίσκεται στο επίκεντρο, πειράματα για τη δημιουργία ενός ιού προσαρμοσμένου στα ανθρώπινα κύτταρα και προερχόμενου από τις νυχτερίδες. Η αναφορά κινέζων επιστημόνων, το 2016, ότι είχαν βρει ίχνη ενός ιού που μοιάζει πολύ με τον αργότερα επονομασθέντα COVID-19 σε ένα εγκαταλειμμένο κινεζικό ανθρακωρυχείο, στο οποίο αμέσως απαγορεύτηκε οποιαδήποτε πρόσβαση. Η μεγάλη πλέον πιθανότητα ερευνητές στο εργαστήριο της Γιουχάν να είχαν αρρωστήσει από τον κορωνοϊό το φθινόπωρο του 2019, αρκετά πριν από το πρώτο επίσημο κρούσμα στην Κίνα. H απαγόρευση των κινεζικών Αρχών σε αποστολή του Διεθνούς Οργανισμού Υγείας να ερευνήσει το επίμαχο εργαστήριο φέτος τον Ιανουάριο, καθώς και πολλές ανακρίβειες, έως και ψέματά τους: δήλωσαν, για παράδειγμα, ότι «κανένα» μέλος του εργαστηρίου της Γιουχάν δεν βρέθηκε «ποτέ» θετικό στον ιό, κάτι απίθανο αν όχι μαθηματικά αδύνατο, αν σκεφτεί κανείς πως το εργαστήριο έχει πάνω από 500 υπαλλήλους και τον Μάρτιο του 2020, οπότε έγινε η σχετική δήλωση, το 4,4% του πληθυσμού της Γιουχάν είχε βρεθεί θετικό. Ολα αυτά τα γεγονότα, τα οποία έφεραν στο φως έγκυρες επιστημονικές εκθέσεις και δημοσιεύματα εξίσου έγκυρων εφημερίδων («New York Times», «Le Monde», «Wall Street Journal»), συνιστούν κάτι παραπάνω από απλές ενδείξεις και, σε κάθε περίπτωση, συγκροτούν ένα νέο πλαίσιο για κοίταγμα της ανθρωπότητας στον καθρέφτη.

Δύο είναι τα κυριότερα, κατά τη γνώμη μου, φιλοσοφικο-πολιτικά ζητήματα, που αφορούν αμφότερα τη σχέση του ανθρώπου με την επιστήμη. Η πιθανότητα ο κορωνοϊός να «παράχθηκε» από τον άνθρωπο δεν υποβαθμίζει μεν, αλλά σχετικοποιεί, την κατά τα άλλα τεράστια επιτυχία τόσο γρήγορης διαμόρφωσης εμβολίων κατά του ίδιου ιού: όποιος διαθέτει τα επιστημονικά εργαλεία να δημιουργήσει το κακό μπορεί κατόπιν εορτής να σώσει και από αυτό – κάτι που δεν μειώνει στο ελάχιστο τη σημασία επέκτασης και γενίκευσης των εμβολιασμών σήμερα σε κάθε γωνιά της Γης. Ο δεύτερος προβληματισμός είναι ακόμα κρισιμότερος, γιατί είναι στραμμένος στο μέλλον, ιδίως ενόψει της πορείας στήριξης στην τεχνητή νοημοσύνη: η τεχνολογική και επιστημονική πρόοδος στις μέρες μας είναι τέτοια, που η «αυτονόμηση» των μηχανών, ή των ιών, η απώλεια ελέγχου από τους δημιουργούς τους, και από την ανθρωπότητα, συνιστά έναν πραγματικό κίνδυνο. Ας τα έχουμε αυτά υπόψη μας, χωρίς πανικό αλλά με συναίσθηση του τι διακυβεύεται.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος