Ηχοδύναμα

Ραφαέλ Κούμπελικ: The Mercury Masters, 10 CD, Australian Eloquence

Η δισκογραφική ιστορία του Ραφαέλ Κούμπελικ αποτυπώνεται ως επί το πλείστον στη μακρά συνεργασία του με την Deutsche Grammophon και με κύρια ορχήστρα τη Βαυαρική Ραδιοφωνία, της οποίας υπήρξε για πολλά χρόνια επικεφαλής – μαζί της ηχογράφησε και τον πρώτο κύκλο Μάλερ στην Ευρώπη. Εξίσου παραγωγική ήταν και η σχέση του με τη Φιλαρμονική του Βερολίνου για την ίδια εταιρεία. Επίσης, πολλές ζωντανές ηχογραφήσεις του είναι διαθέσιμες από τις εταιρίες Orfeo και Audite, τόσο από το Μόναχο όσο και από το Ζάλτσμπουργκ. Ακόμα, υπάρχουν οι παλαιότερες εξαιρετικές δουλείες του στην Decca αλλά και στην EMΙ, πριν τον «μονοπωλήσει» η πρωτεύουσα της Βαυαρίας. Τέλος, μια πολύ μικρή «δόση» στη Supraphon, όταν ο Κούμπελικ επέστρεψε επιτέλους στην πατρίδα του, στην Τσεχία, προς το τέλος της ζωής του, μετά την πτώση του σοβιετικού κόσμου – εκεί έγινε δεκτός περίπου ως εθνικός ήρωας. Είχε εγκαταλείψει νωρίς, μετά τον πόλεμο, την Πράγα αρνούμενος το καθεστώς της ανελευθερίας και δεν είχε επιστρέψει ποτέ. Ολα αυτά έχουν έναν κοινό παρανομαστή: την Ευρώπη. Για όσους γνωρίζουν όμως καλά την πορεία του, υπάρχει και ένα ακόμα κεφάλαιο τεράστιας σημασίας: η σύντομη θητεία του στη Συμφωνική του Σικάγου, στη δεκαετία του ’50. Θητεία που έχει αποδώσει έναν πραγματικό θησαυρό.

Αν και μονοφωνικές, οι ηχογραφήσεις του Κούμπελικ στο Σικάγο είναι όχι μόνο μουσικά αλλά και ηχητικά αξεπέραστες. Ο λόγος για το δεύτερο είναι ότι έγιναν από τον Μπομπ Φάιν της Mercury, ίσως της πιο πρωτοπόρας εταιρείας στον ήχο, που ήταν από την πρώτη ημέρα πολύ μπροστά από την εποχή της. Το Σικάγο σε μια πολύ ιδιαίτερη περίοδο, ο Κούμπελικ στην απόλυτη ακμή του, το ρεπερτόριο πάρα πολύ ενδιαφέρον και ο Μπομπ Φάιν με την ομάδα του, που ηχογραφούσαν με τα περίφημα τρία μικρόφωνα – στην αρχή μόνο με ένα – έχουν κάνει θαύματα, τα οποία επανεκδίδονται τώρα όλα συγκεντρωμένα σε δέκα δίσκους και μάλιστα σε νέο ριμάστερινγκ από τον Τόμας Φάιν. Η έκδοση αυτή, για τα 70 χρόνια της συναρπαστικής Mercury, είναι μια ευκαιρία για όποιον ενδιαφέρεται για τον Κούμπελικ, γνωρίζοντάς τον από τη μεταγενέστερη δισκογραφία του, να γνωρίσει μια εξαιρετικά πρωτογενή και παραγωγική όψη του, σε εντελώς άλλες συνθήκες, που, κατά κάποιον τρόπο, έμεινε συγκριτικά στο σκοτάδι μετά τις ευρωπαϊκές επιτυχίες του, αλλά και λόγω του ερχομού της στερεοφωνίας.

Ο Κούμπελικ πήγε στο Σικάγο μετά τον Rodzinski, το 1950. Και έμεινε μέχρι το 1953, όταν και παραιτήθηκε, στα σαράντα του χρόνια – την ενέργεια των οποίων ακούει εδώ πολύ καθαρά ο ακροατής. Παρά τα προβλήματά του εκεί, ιδίως με τον πανίσχυρο μουσικό Τύπο, όπως άλλωστε και ο προκάτοχός του, ο ίδιος εκτιμούσε πολύ αυτή του την περίοδο – και δικαίως. Το ίδιο, σίγουρα, και όποιος ακούσει αυτές τις ηχογραφήσεις, στις οποίες, για πρώτη φορά περιλαμβάνονται και κάποια πειραματικά στερεοφωνικά tapes. Τέλος, χωρίς να υποβαθμίζεται τίποτα από όλα όσα περιλαμβάνονται εδώ, ειδική μνεία οφείλεται στον εξωπραγματικά καλό Μπάρτοκ, όπως και στον Χίντεμιτ αυτής της σπουδαίας έκδοσης.