Επιστημονική αξιολόγηση των καπνικών προϊόντων

Η χώρα μας πρόσφατα υιοθέτησε ένα πολύ προωθημένο ρυθμιστικό πλαίσιο όπου για πρώτη φορά αναγνωρίζεται και κατοχυρώνεται το δικαίωμα της ελεγχόμενης ενημέρωσης των ενήλικων καπνιστών σχετικά με ενδεχόμενη μειωμένη βλάβη κάποιων καπνικών προϊόντων, κατόπιν αυστηρής επιστημονικής αξιολόγησης.

Ο Νόμος 4715/2020, στα μέρη που ρυθμίζει τα καπνικά προϊόντα (άρθρα 35 και 36), υλοποιεί τον 4ο άξονα του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά του Καπνίσματος και προβαίνει σε μια σημαντική καινοτομία αναγνωρίζοντας πως στην αγορά υπάρχουν διαφορετικά καπνικά προϊόντα, ως αποτέλεσμα τεχνολογικών και επιστημονικών εξελίξεων. Ετσι λοιπόν η πολιτεία, αντί να αφήσει τις εταιρείες να κάνουν ισχυρισμούς «μειωμένου κινδύνου» ανεξέλεγκτα για τα προϊόντα τους, δημιουργεί ένα πλαίσιο επιστημονικής αξιολόγησης και διατηρεί για τον εαυτό της το δικαίωμα έγκρισης ή απόρριψης τέτοιων μηνυμάτων. Ορίζει δε και το πού θα γίνεται αυτή η επικοινωνία, αποκλείοντας κάθε έννοια διαφήμισης και αφήνοντας ανοιχτό ως τόπο ενημέρωσης μόνο τα σημεία πώλησης καπνικών. Ο,τι δηλαδή ισχύει και σήμερα. Με απλά λόγια δεν αλλάζει απολύτως τίποτα ως προς τη διαφήμιση ή προώθηση των καπνικών προϊόντων παρά μόνο το γεγονός πως (κατόπιν έγκρισης του υπουργείου Υγείας) θα μπορούν οι καπνιστές στα σημεία πώλησης να ενημερωθούν με συγκεκριμένα μηνύματα. Πιο συγκεκριμένα, στο άρθρο 36 αναφέρεται ότι επιτρέπεται – υπό όρους και προϋποθέσεις – η «επικοινωνία τεκμηριωμένων επιστημονικά ισχυρισμών, σύμφωνα με τους οποίους η χρήση νέων προϊόντων καπνού, νικοτινούχων και μη ηλεκτρονικών τσιγάρων και λοιπών νικοτινούχων προϊόντων εμφανίζει σημαντικά μειωμένο κίνδυνο για την υγεία, ή μείωση στις εκπομπές τοξικών ουσιών ή μειωμένη τοξικότητα σε σχέση με το συμβατικό τσιγάρο.

Για τον λόγο αυτόν, το υπουργείο Υγείας έχει ορίσει επταμελή Επιστημονική Επιτροπή που θα κληθεί να εξετάσει τον βαθμό βλαπτικότητας των υπό εξέταση προϊόντων. Παράλληλα, ο νόμος ορίζει με σαφήνεια το είδος και το εύρος των επιστημονικών δεδομένων που θα πρέπει να καταθέσουν οι ενδιαφερόμενοι τα οποία είναι στα πρότυπα που ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) έχει θεσπίσει για παρόμοια διαδικασία.  Επιχειρώντας λοιπόν μια αποτίμηση της νομοθεσίας αυτής, μπορεί κανείς να πει με ασφάλεια πως πρόκειται σίγουρα για ένα πολύ προωθημένο ρυθμιστικό πλαίσιο. Ενώ και άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν παρόμοιες ρυθμίσεις, η πληρότητα και η αυστηρότητα του νόμου αυτού απαντάται μόνο στον αμερικανικόFDA, ενώ ταυτόχρονα δίνει τη δυνατότητα εφόσον καπνικά προϊόντα έχουν πραγματικά έγκυρες επιστημονικές μελέτες, αφού αξιολογηθούν, να μπορούν να το επικοινωνούν αλλά όχι να το διαφημίζουν.

Για τον κλινικό γιατρό, η ύπαρξη αυτή της νομοθεσίας τού δίνει τη δυνατότητα να υπάρχει ένα θεσμικό όργανο το οποίο αξιολογεί τα δεδομένα και τον ενημερώνει για τα αποτελέσματα της αξιολόγησης αυτής, κάτι το οποίο η πλειονότητα μη ειδικών στη βλάβη του καπνίσματος γιατρών δεν μπορεί να κάνει από μόνη της αποτελεσματικά.

Ο Δημήτρης Ρίχτερ είναι διευθυντής της  Καρδιολογικής Κλινικής στην Ευρωκλινική Αθηνών