Χρειάζεται αναπροσαρμογή ο κατώτατος μισθός;

Ο κατώτατος μισθός αποτελεί βασικό αντικείμενο συζήτησης της δημόσιας πολιτικής για περισσότερο από έναν αιώνα σε διεθνές επίπεδο. Στην Ελλάδα η ενασχόληση για το ύψος και τις επιπτώσεις του κατώτατου μισθού υπήρξε διαχρονικά περιορισμένη, τόσο λόγω έλλειψης αξιόπιστων διαθέσιμων στοιχείων, αλλά και επειδή θεωρείται ένα κοινωνικά ευαίσθητο θέμα με ιδεολογικές προκαταλήψεις. Μεταξύ των μεταρρυθμίσεων που έλαβαν χώρα στη διάρκεια της προηγούμενης οικονομικής κρίσης ήταν και ένα καινούργιο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τον καθορισμό των μισθών στην ελληνική οικονομία.

Με βάση αυτό το πλαίσιο έγινε στροφή από τις κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας προς τις επιχειρησιακές και, παράλληλα, ο καθορισμός του κατώτατου μισθού και ημερομισθίου γίνεται πλέον από το Υπουργικό Συμβούλιο έπειτα από εισήγηση του υπουργού Εργασίας, ο οποίος, σύμφωνα με τα ισχύοντα, λαμβάνει υπόψη του το αποτέλεσμα της καθορισμένης διαδικασίας διαβούλευσης μεταξύ επιστημονικών φορέων και κοινωνικών εταίρων. Το ΚΕΠΕ ως το μεγαλύτερο Κέντρο Οικονομικών Ερευνών στη χώρα συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία διαβούλευσης, με την υποβολή σχετικής έκθεσης στο τέλος Απριλίου. Σε γενικές γραμμές οι στόχοι που συνδέονται με την ύπαρξη του κατώτατου μισθού είναι ευρέως αποδεκτοί ως ορθοί και κοινωνικά επιθυμητοί, όμως υπάρχει διαφωνία κατά πόσο ο κατώτατος μισθός είναι το καταλληλότερο εργαλείο για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι.

Οι υπέρμαχοι του κατώτατου μισθού εκτιμούν ότι αύξησή του θα οδηγήσει σε αύξηση του διαθέσιμου οικογενειακού εισοδήματος και, συνεπώς, σε αύξηση της κατανάλωσης, ενώ συγχρόνως θα έχει και θετικές επιπτώσεις στην ευημερία των νοικοκυριών, αφού θα μειώσει τη φτώχεια και την ανισότητα. Αυτά, υπό προϋποθέσεις, ενδέχεται να οδηγήσουν σε αύξηση του ΑΕΠ μέσω της αύξησης της ζήτησης και, επομένως, να επιταχύνουν την οικονομική μεγέθυνση. Στον αντίποδα υπάρχουν και εκείνοι που τονίζουν ότι εφόσον ο κατώτατος μισθός υπερβαίνει τον μισθό τον οποίο αντέχει να πληρώνει η αγορά εργασίας ή συγκεκριμένα τμήματά της, τότε οδηγούμαστε σε απώλεια θέσεων εργασίας και, κατά συνέπεια, σε αύξηση της ανεργίας. Αν και αμφότερες οι απόψεις στηρίζονται σε γενικώς αποδεκτά θεωρητικά οικονομικά υποδείγματα, είναι σκόπιμο κάθε φορά να ελέγχεται η εφαρμογή τους στις εκάστοτε τρέχουσες συνθήκες και τις βραχυχρόνιες αναπτυξιακές προοπτικές της ελληνικής οικονομίας. Οι πρόσφατες κατακλυσμιαίες, ωστόσο, οικονομικές, και όχι μόνο, εξελίξεις λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού καθιστούν τις όποιες τέτοιες προβλέψεις αρκετά αβέβαιες. Η γενική εκτίμηση διεθνών οργανισμών είναι ότι οι αναπτυγμένες οικονομίες έχουν περάσει τα δύσκολα και ήδη εισέρχονται σε φάση ανάκαμψης που θα δρομολογηθεί το 2ο εξάμηνο του 2021 και επιταχυνθεί το 2022. Παρόμοιες προοπτικές εκτιμώνται και για την Ελλάδα.

Ωστόσο, επειδή οι μεταβλητές που συνηγορούν υπέρ της αύξησης του κατώτατου μισθού στη χώρα μας (ανάπτυξη, παραγωγικότητα, ανεργία) έχουν εξελιχθεί την πρόσφατη περίοδο δυσμενώς, η όποια σύντομη και σημαντική αύξηση του κατώτατου μισθού μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολη άσκηση. Η απόφαση για αναπροσαρμογή του κατώτατου μισθού είναι σκόπιμο να μην είναι ξαφνική για τις επιχειρήσεις ούτε να αλλάζει δραστικά τον βραχυχρόνιο προγραμματισμό τους. Εφόσον αποκατασταθεί η ομαλότητα στην οικονομία και αυτή καταγράψει συστηματικά θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης του κατώτατου μισθού. Η έγκαιρη αναγγελία καθώς και η ισχύς του από την αρχή του επόμενου έτους θεωρούνται διεθνώς καλές πρακτικές.

Ο Παναγιώτης Λιαργκόβας είναι πρόεδρος του ΚΕΠΕ, καθηγητής
στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου