Κυβέρνηση και εξουσία

Η πολυσυζητημένη δήλωση Τζανακόπουλου ότι «οι αυτονομημένες εστίες εξουσίας στο εσωτερικό της δημόσιας διοίκησης θα πρέπει να εκκαθαριστούν», πέραν του αντιδημοκρατικού ύφους και ήθους που εκπέμπει, θέτει μια σειρά από ζητήματα για το ίδιο το πολίτευμα της χώρας και πρέπει να αναλυθεί ευρύτερα, δεδομένου ότι είναι ενδεικτική για την ιδεολογική και πολιτική ιδιοσυστασία του ΣΥΡΙΖΑ. Η δήλωση Τζανακόπουλου και η στήριξή της από τον ΣΥΡΙΖΑ δεν στοχεύουν τόσο στον στενό δημόσιο τομέα, όπου οποιαδήποτε προσπάθεια αναδιοργάνωσης, πολύ δε περισσότερο «εκκαθάρισης», είναι μάλλον καταδικασμένη σε αποτυχία. Φαίνεται ότι το κέντρο της στόχευσης είναι οι Ανεξάρτητες Αρχές. Σκοπός της ύπαρξης αυτών των Αρχών είναι η προστασία της λεγόμενης «τρίτης γενιάς δικαιωμάτων» και για τον λόγο αυτό έχουν λειτουργική αυτονομία από την πολιτική εξουσία, δεν υπάγονται στον έλεγχό της και διατηρούν ρυθμιστικό ρόλο στο πλαίσιο της παρέμβασης του κράτους στην κοινωνία. Επιτελούν την περίφημη λειτουργία των «θεσμικών αντιβάρων», που είναι απαραίτητη στα δημοκρατικά πολιτεύματα προκειμένου να αποτραπούν η υπερσυγκέντρωση και ο αυταρχισμός της πολιτικής εξουσίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η θέσμιση των Ανεξάρτητων Αρχών πιστώνεται σε σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις, παρά την αντίδραση συντηρητικών πολιτικών δυνάμεων που θα προτιμούσαν ένα πιο «κλειστό» και συγκεντρωτικό μοντέλο άσκησης εξουσίας. Στην Ελλάδα, οι Ανεξάρτητες Αρχές απέκτησαν συνταγματική κατοχύρωση μετά τη Συνταγματική Αναθεώρηση του 2001. Φαίνεται ότι στη χώρα μας τον ρόλο εκείνων των συντηρητικών δυνάμεων που επιδιώκουν την κεντρικά ελεγχόμενη άσκηση εξουσίας και την υποβάθμιση των Ανεξάρτητων Αρχών έχει αναλάβει ο ΣΥΡΙΖΑ. Η δήλωση Τζανακόπουλου πρέπει να ενταχθεί σ’ ένα ευρύτερο πλαίσιο δηλωμένης δυσανεξίας του ΣΥΡΙΖΑ προς οτιδήποτε είναι αντίθετο στη λενινιστική άποψη ότι «πήραμε την κυβέρνηση, απομένει να πάρουμε και την εξουσία», όπως είχε πει ο Νίκος Φίλης, για να επιβεβαιώσει ο Αλέξης Τσίπρας με τη δήλωση ότι «η δεύτερη φορά Αριστερά δεν πρέπει να κάνει το ίδιο λάθος, πρέπει αυτή τη φορά να αναλάβει τον έλεγχο των αρμών της εξουσίας». Σε όλη τη διάρκεια της κυβερνητικής θητείας του ο ΣΥΡΙΖΑ πολέμησε με μανία εναντίον των Ανεξάρτητων Αρχών. Πριν από τις εκλογές του 2015 ο Τσίπρας είχε εξαγγείλει ότι αυτές οι Αρχές θα υπάγονταν απευθείας στο πρωθυπουργικό γραφείο, κάτι που δεν τόλμησε να υλοποιήσει. Εχουν καταγραφεί δεκάδες περιπτώσεις υποβάθμισης και αφαίρεσης αρμοδιοτήτων από τις Αρχές, με κορυφαία την περίπτωση εκείνη της αφαίρεσης του δικαιώματος αδειοδότησης ραδιοτηλεοπτικών σταθμών από το ΕΣΡ.

Ολα αυτά επειδή στην αντίληψη του ΣΥΡΙΖΑ «ο φιλελευθερισμός επιχείρησε και κατόρθωσε να αποκόψει αρμοδιότητες από τη δημόσια διοίκηση. Οσο το κράτος αναλάμβανε και ρόλο κοινωνικών πολιτικών ή ενσωμάτωνε τα συμφέροντα των υποτελών τάξεων, ο φιλελευθερισμός επιχειρούσε να κατακερματίσει ή να απαξιώσει τη δημόσια διοίκηση, διαμορφώνοντας αυτοτελές πεδίο άσκησης κρατικής εξουσίας με τη θεσμοποίηση των Ανεξάρτητων Αρχών», όπως έχει πει ο Χριστόφορος Βερναρδάκης.

Η ύπαρξη σειράς από θεσμικά αντίβαρα, η αποφυγή μιας υπερσυγκεντρωτικής εξουσίας, ο θεσμικός έλεγχος της κυβέρνησης, η διάκριση των εξουσιών, οι δομές ελέγχου και ισορροπιών (checks and balances) συγκροτούν μια σύγχρονη και φιλελεύθερη περί δημοκρατίας αντίληψη που είναι σε πλήρη αντίθεση με τις ιδεολογικές και πολιτικές επιλογές του ΣΥΡΙΖΑ. Δηλώσεις όπως αυτή του Τζανακόπουλου απλώς το επιβεβαιώνουν.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι συγγραφέας και εκδότης