Κοινωνική προστασία και ανάπτυξη: Εχθροί ή σύμμαχοι;

Επί πενήντα χρόνια υπουργοί Οικονομικών και σταθεροποιητικά προγράμματα υπερασπίζονται  δημοσιονομικά τείχη με τον δικό τους Ακάθιστο: «Πρώτα ανάπτυξη και μετά κοινωνική πολιτική». Ο ύμνος αυτός, όμως ανατρέπεται: Στο Πόρτο της Πορτογαλίας στις 8 και 9 Μαΐου στην Κοινωνική Σύνοδο  της ΕΕ κυριαρχούν οι αριστεροί ψάλτες σε Ηχο Βαρύ Γ’ («Ηχος εμβατήριος, χαρμόσυνος, ως παιάνας νίκης»), άδοντες το Αναστάσιμο «Ανάπτυξη μέσω κοινωνικής πολιτικής».  Ο Απόστολος Παύλος στον δρόμο προς τη Δαμασκό είδε το φως το αληθινό και μεταμέλησε ειλικρινά. Μήπως θα έπρεπε όλοι να κάνουν πια το ίδιο; Μήπως τελικά είχαν δίκιο όσοι έλεγαν ότι οι κοινωνικές δαπάνες είναι καλές – όσο περισσότερες τόσο καλύτερες; Αν βιαζόμαστε για την ανάπτυξη, δεν θα ήταν καλύτερο να αυξήσουμε αυτά που αυξάνονται ταχύτερα; Να επιστρέψουμε συντάξεις στις άγαμες θυγατέρες, να κατεβάσουμε το όριο ηλικίας εκεί που ήταν το 2009, να επαναφέρουμε όσες συντάξεις δικαστών ή της ΔΕΗ περικόπηκαν;

Εξάλλου, αυτό είναι πολύ ευκολότερο από το να εκπαιδεύεις άνεργους νέους, να βρίσκεις μωρά, χώρους και προσωπικό για βρεφονηπιακούς σταθμούς ή να βρίσκεις ανθρώπους για να φροντίζουν ηλικιωμένους. Και τα μεν και τα δε είναι κοινωνική πολιτική και κοινωνικές δαπάνες. Αφού οι κοινωνικές δαπάνες είναι αναπτυξιακές,  γιατί να μη δίνεις εκεί που μπορείς και ξέρεις; Οπως στα θεολογικά, ο διάβολος είναι στις λεπτομέρειες. Δεν είναι οποιαδήποτε κοινωνική δαπάνη αυτή που βοηθά την ανταγωνιστικότητα, αλλά μόνο όσες βοηθούν νέους να βγουν από την ανεργία, να βρουν καλύτερες δουλειές και, αφού τις βρουν, να δουλέψουν καλύτερα και πιο ανταγωνιστικά. Τέτοιες δαπάνες έχουν τον χαρακτήρα της επένδυσης: Καταβάλεις κόστος σήμερα που αύριο επιτρέπει περισσότερη και καλύτερη παραγωγή. Τέτοιες δαπάνες βοηθούν αυτούς που δεν έχουν δουλειά να βρουν, ή όσους έχουν να βρουν καλύτερες.

Δηλαδή, κοινωνική πολιτική που προστατεύει ανθρώπους και όχι καρέκλες. Οχι μοίρασμα επιδομάτων σε τυχερούς, αλλά αναζήτηση των άτυχων προκειμένου να φτιάξουν τη ζωή τους. Δυστυχώς για τον ύπνο των δικών μας υπουργών, το ελληνικό κοινωνικό κράτος δεν έχει αυτά τα στοιχεία. Για να τα αποκτήσουμε, πρέπει να φτιάξουμε καινούργια προγράμματα που δημιουργούν ευκαιρίες για νέους ανθρώπους, αλλά και να φροντίσουμε να υπάρχει και η ευελιξία για να μπορούν να τις αξιοποιήσουν. Οι παλιοί πελάτες και τα γνωστά προγράμματα θα δυσαρεστηθούν, προκειμένου να βρεθούν νέοι δικαιούχοι και να αρχίσουν νέα προγράμματα.

Κάποιοι πολιτικοί σπεύδουν να εγκαταλείψουν το παλιό αρνητικό τροπάριο ανακράζοντας «ως λυτρωθέντες των δεινών, ευχαριστήρια». Η πίτα ολόκληρη και ο σκύλος χορτάτος. Ομως, ίσως θα έπρεπε να αναλογιστούν ότι αυτή η κοινωνική πολιτική είναι πιο δύσκολη και έχει περισσότερες ανατροπές από το να συνεχίσουν στα παλιά μονοπάτια.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.