«Ενα βιβλίο είναι το καταφύγιό μου»

Υποχρεωμένη καθώς είστε να ταξιδεύετε σε όλο τον κόσμο, ποια είναι ή ποιες είναι οι αγαπημένες σας γωνιές στις διάφορες χώρες που επισκέπτεσθε;

Οι αγαπημένες γωνιές μας είναι το αποτέλεσμα αναμνήσεων, στιγμών με δικούς μας ή με σημαντικούς ανθρώπους, με ιδιαίτερες στιγμές της ζωής μας αλλά και με τα τοπικά χαρακτηριστικά ενός τόπου. Ετσι θα αναφερθώ σε ένα μικρό εστιατόριο, το L’ Auberg’ In, στις Βρυξέλλες, κοντά στο σπίτι όπου έμενα. Το L’ Auberg’ In είναι ένα πανέμορφο παραδοσιακό βελγικό σπίτι γεμάτο λουλούδια και παραδοσιακή κουζίνα σε μια τυπική βρυξελλιώτικη γειτονιά. Σε αυτό είχα όμορφες οικογενειακές στιγμές, επαγγελματικά γεύματα που οδήγησαν σε σημαντικές αποφάσεις και ξένοιαστες φιλικές βραδιές. Αλλες γωνιές που μου έρχονται στη μνήμη είναι ένα μικρό μαγαζάκι με παγωτά στην Πιάτσα Ναβόνα στη Ρώμη, όπου είναι εύκολο πάντοτε να πάω έστω και για μισή ώρα, και ο κήπος του Tiergarten στο Βερολίνο, ο οποίος σε κάθε εποχή είναι ένας παράδεισος χρωμάτων και ήχων.

Οταν αναπολείτε τα παιδικά σας χρόνια, ποια είναι η ζωηρότερη ανάμνησή σας σε σχέση με γονείς, παππούδες και γενικότερα συγγενικά σας πρόσωπα ή πρόσωπα του ευρύτερου περιβάλλοντός σας που αισθάνεσθε να έχουν παίξει έναν καθοριστικό ρόλο στη ζωή σας;

Μια σταθερή συγκινητική ανάμνηση σε όλη την παιδική και εφηβική ηλικία μου είναι μία συγκεκριμένη συμπεριφορά της μητέρας μου. Αξίζει να την αναφέρω γιατί πιστεύω ότι είναι καθοριστική για κάθε παιδί. Η μητέρα μου μέσα από την ηπιότητα, γλυκύτητα και ευγένεια του χαρακτήρα της ενέπνεε και σε μένα και στον αδερφό μου μια ισχυρή αίσθηση αυτοπεποίθησης. Σε όλες τις δύσκολες στιγμές βγαίναμε πάντα με την πίστη ότι μπορούμε, ότι αν δουλέψουμε και προσπαθήσουμε θα πετύχουμε αυτό που θέλουμε. Θεωρώ ότι αυτή η αυτοπεποίθηση, η πίστη στον εαυτό μας και σε στόχους, έπαιξε σημαντικό ρόλο στη ζωή και των δυο μας.

Ο τίτλος ενός βιβλίου της Ελένης Αρβελέρ είναι «Πολιτισμός και Ελληνισμός». Θεωρείτε κι εσείς όπως η πασίγνωστη βυζαντινολόγος πως η έννοια του πολιτισμού είναι ευρύτερη σε σχέση με εκείνη του Ελληνισμού ή συμβαίνει το αντίθετο;

Φυσικά και συμφωνώ με την Ελένη Αρβελέρ. Ελληνισμός κατά μία ερμηνεία είναι ο ελληνικός πολιτισμός και το σύνολο των Ελλήνων ως φορέων αυτού του πολιτισμού. Ο ελληνικός πολιτισμός όμως είναι στοιχείο του πανανθρώπινου πολιτισμού και θεμέλιο όλων των τειχών του δυτικού πολιτισμού. Στην τέχνη, στη δημοκρατία, στο θέατρο, στη φιλοσοφία, στις επιστήμες. Εάν θεωρήσουμε ότι ο πολιτισμός είναι η σχέση ανθρώπου και κοινωνίας, ο ελληνικός πολιτισμός είναι αυτός που ισορρόπησε τις συλλογικές αρχές με την προσωπική ελευθερία και υπήρξε βάση εξελίξεων μέσα στους αιώνες, επηρεάζοντας κοινωνίες σε όλα τα σημεία του πλανήτη.

Ποια είναι η λυτρωτικότερη τέχνη για σας (λογοτεχνία, μουσική, θέατρο, ζωγραφική) ώστε να θεωρείτε πως η ζωή σας δίχως αυτήν θα γινόταν, αν όχι αβάσταχτη, οπωσδήποτε λιγότερο ενδιαφέρουσα και δύσκολη;

Θα σας απαντήσω σε κάτι που με ακολουθεί από παιδί. Σίγουρα η ζωή μου θα ήταν λιγότερο ενδιαφέρουσα και δύσκολη χωρίς βιβλίο. Είτε αυτό αφορά λογοτεχνία, είτε ποίηση, είτε ιστορία, ένα βιβλίο είναι το καταφύγιό μου σε κάθε στιγμή. Θα θυμίσω λοιπόν τον «ύμνο του βιβλίου» του Ευγένιου Τριβιζά για μικρούς αλλά και για μεγάλους:

Πες μου κάτι, τι αξίζει πιο πολύ από φλουριά;

Πες μου κάτι, τι χαρίζει γέλιο, κέφι και χαρά; …

Ελα, πες μου, τι ‘ναι εκείνο που με κάνει να γιορτάζω,

Που με κάνει να πετάω, στα ουράνια να καλπάζω;

Ενα βιβλίο! Ενα βιβλίο!..

Αν είχατε την ευχέρεια να επιλέξετε μια ιστορική περίοδο στην οποία θα θέλατε να είχατε ζήσει, ποια θα ήταν αυτή;

Δεν θα ήθελα να ζω σε άλλη ιστορική εποχή. Πιστεύω ότι ζούμε μια εποχή συγκλονιστικών αλλαγών και ότι παρά τις δυσκολίες και τις ανισότητες τα πράγματα είναι καλύτερα από κάθε εποχή στο παρελθόν. Υπάρχει γι’ αυτό ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Hans Rosling, το «Factfulness», στο οποίο μόνο με στοιχεία και πίνακες για όλα τα ζητήματα, από την ανισότητα και τη δημοκρατία μέχρι την υγεία, τις επιστήμες και τις τέχνες, η κατάσταση είναι καλύτερη από ό,τι νομίζουμε. Προς τέρψιν της φαντασίας τής ερώτησής σας, όμως, θα ήθελα να ζήσω στη μυθολογική εποχή των Αμαζόνων. Οι μυθολογικές Αμαζόνες γοήτευσαν όχι μόνο τους αρχαίους Ελληνες, αλλά την τέχνη σε όλες τις εποχές, δίνοντας την εικόνα μιας κοινωνίας γυναικών κόντρα στα στερεότυπα όλων των αιώνων.