Ψέματα και προσχήματα, τέλος, στη Γενεύη

Στα βαθιά μπήκαν χθες οι διαβουλεύσεις στην άτυπη «5+1» στη Γενεύη, η οποία ξεκίνησε με τη σύγκληση της Ολομέλειας. Η διαδικασία άρχισε με εναρκτήριες τοποθετήσεις από όλα τα μέρη, μια σκιαγράφηση των προθέσεων της κάθε πλευράς, η οποία, όπως αναμενόταν, δεν περιείχε ιδιαίτερες εκπλήξεις. Δεν υπήρχε επίσης δυνατότητα απάντησης, προκειμένου να μην υπάρξει αντιπαράθεση η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει το ουσιαστικό κομμάτι της ημέρας, τις διμερείς επαφές του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ με όλα τα μέρη.

Πιέσεις. Ο ΟΗΕ φρόντισε από νωρίς να ξεκαθαρίσει το πώς βλέπει τη συνέχεια με ή χωρίς επιτυχία, πιέζοντας τις δύο πλευρές για πρόοδο. Προς τη μεν ελληνοκυπριακή πλευρά εστάλη το μήνυμα μέσω μιας διαρροής από τη Νέα Υόρκη ότι ο Γκουτέρες δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να καταθέσει την εντολή που έλαβε από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Αυτή είναι μια εξέλιξη την οποία φοβάται πολύ η ελληνοκυπριακή πλευρά καθώς γνωρίζει ότι μπορεί να έχει καταστροφικές επιπτώσεις στο ζήτημα της ανανέωσης της θητείας της UNFICYP – της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ στο νησί – στο άμεσο μέλλον. Μια απόσυρση της Δύναμης, η οποία πιθανολογείται εδώ και καιρό ως συνέπεια της μονιμοποίησης του αδιεξόδου στις συνομιλίες, θα άφηνε τους Ελληνοκύπριους έρμαιο των διαθέσεων της Αγκυρας στην Πράσινη Γραμμή και όχι μόνο, θα έπληττε δε το αίσθημα ασφάλειας στο νησί για ντόπιους και ξένους.

Προς την τουρκοκυπριακή πλευρά η πίεση εκδηλώθηκε με ένα ξεκαθάρισμα από πλευράς του ίδιου του γενικού γραμματέα στην πρώτη συνάντηση με τον Τατάρ, αφού πρώτα ο Γκουτέρες άκουσε τις θέσεις του τουρκοκύπριου ηγέτη. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ υπέδειξε στον Τατάρ ότι η λύση δύο κρατών είναι εκτός των όρων εντολής που έχει λάβει από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Παράλληλα τόνισε ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας, η διεθνή κοινότητα και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν υπάρχει περίπτωση να αποδεχτούν κάτι τέτοιο, αλλά και πως δεν μπορεί να διαγραφεί απλά ο όγκος εργασίας δεκαετιών στο Κυπριακό και να αρχίσουμε από την αρχή.

Επιτέλους, ουσία. Με αυτό το ξεκαθάρισμα οι διαπραγματεύσεις εισήλθαν στην ουσία, ένεκα και του γεγονότος ότι καμία από τις δύο πλευρές όχι απλά δεν θέλει αλλά ούτε και έχει την πολυτέλεια ενός αδιεξόδου. Ειδικά, η Τουρκία, η οποία επιχειρεί σήμερα ή επιχείρησε τουλάχιστον την αλλαγή της βάσης των συνομιλιών, γνωρίζει πως το ορόσημο του Ιουνίου και της Συνόδου της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι εξαιρετικά σημαντικό για την ίδια και με τίποτα δεν θα ήθελε να δημιουργηθούν ακόμα περισσότερα προβλήματα στο ήδη βεβαρημένο κλίμα για τη θετική της ατζέντα.

Σ’ αυτή τη λογική, ο Νίκος Αναστασιάδης υπέδειξε στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ κατά την πρώτη τους συνάντηση ότι είναι πρόθυμος να έχει μια νέα άτυπη συνάντηση με τον Τατάρ το αμέσως επόμενο διάστημα, ενδεχομένως στη Νέα Υόρκη, εάν υπάρξει πρόοδος. Τοποθέτησε δε χρονικά τη συνάντηση αυτή πριν από τη Σύνοδο της ΕΕ, λέγοντας πως αυτό είναι απαραίτητο για να κρίνει πώς η Κύπρος θα τοποθετηθεί στη Σύνοδο έναντι της θετικής ατζέντας.

Βεβαίως, και αυτό, όπως και όλα τα οποία άκουσε ο γενικός γραμματέας από τους δύο ηγέτες, δεν προεξοφλεί τη συνέχιση της διαδικασίας εάν ο Γκουτέρες κρίνει ότι δεν υπήρξε ικανοποιητική πρόοδος στη Γενεύη. Διπλωματική πηγή εξηγούσε στα «ΝΕΑ» πως τα περί κατάθεσης της εντολής Γκουτέρες δεν είναι μπλόφα και δεν εκλαμβάνονται ως τέτοια από κανέναν. Αυτό που ενδέχεται να συμβεί, εξήγησε, είναι πως μέσα από την έκθεσή του στο Συμβούλιο Ασφαλείας ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ θα ενημερώσει το Σώμα για την έλλειψη προόδου και εκείνο θα αποφασίσει τι θα πράξει. Σε ερώτησή μας εάν αυτό μπορεί να σημαίνει και μια εντολή προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ για μια νέου τύπου διαδικασία, η πηγή απάντησε ότι φυσικά και παίζει αυτό το ενδεχόμενο. Και είναι ένα ενδεχόμενο το οποίο, επισήμως τουλάχιστον, απεύχεται η ελληνοκυπριακή πλευρά.

Εσπασε ο πάγος. Η κρισιμότερη μέρα είναι, όπως όλα δείχνουν, η σημερινή (αφού τελικά ακυρώθηκαν τα σχέδια για παράταση ως αύριο, χωρίς αυτό να σημαίνει κάτι για την ουσία του διαλόγου), με τις συναντήσεις να γίνονται πλέον και τριμερείς, όπως ήταν και το δείπνο της πρώτης ημέρας, από το οποίο προκύπτει και μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη σε σχέση με την Ελλάδα και τα ελληνοτουρκικά. Οι υπουργοί Εξωτερικών της Ελλάδας, της Τουρκίας και της Βρετανίας κάθισαν σε ένα κοινό τραπέζι και, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η επαφή ανάμεσα στον Δένδια και τον Τσαβούσογλου ήταν φιλική, κάτι που έδειξε να αμβλύνει το πρόβλημα το οποίο είχε δημιουργήσει το επεισόδιο στην Αγκυρα. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι την ώρα που γραφόταν το κείμενο δεν είχε καθοριστεί κάποια διμερής συνάντηση ανάμεσα στους δύο υπουργούς και δεν υπήρχε πρόβλεψη για κάτι τέτοιο, χωρίς να αποκλείεται όμως. Για την ουσία, τα πράγματα θα κριθούν προς το τέλος της άτυπης «5+1». Ο ΟΗΕ επιθυμεί διακαώς να προκύψει κάποιο αποτέλεσμα, το οποίο θα είναι δυνατόν εάν υπάρξει και η ανάλογη μετατόπιση των δύο πλευρών. Η ελληνοκυπριακή πλευρά, δηλαδή, να συναινέσει στην αναγνώριση, την πραγματική και πλήρη όμως αναγνώριση, της πολιτικής ισότητας των Τουρκοκυπρίων, την οποία ούτως ή άλλως φραστικά έχει συμφωνήσει ότι αποδέχεται, και η τουρκοκυπριακή πλευρά να επιστρέψει στο πλαίσιο των συνομιλιών, δηλαδή σε μια μορφή ομοσπονδίας, χαλαρή, την οποία η κάθε πλευρά θα βαφτίζει όπως θέλει.

Η ειλικρίνεια. Το μυστικό της επιτυχίας της «5+1» και της ύπαρξης συνέχειας βρίσκεται στον παράγοντα της ειλικρίνειας, η οποία δεν έχει περάσει και τις καλύτερές της στιγμές στη διαδικασία, ούτε βέβαια και στη Γενεύη. Οι δύο πλευρές καλούνται να ανοίξουν τα χαρτιά τους, να αφήσουν κατά μέρος τις υπεκφυγές και να διαπραγματευτούν χωρίς τα μισόλογα και βεβαίως τα ψέματα που εξυπηρετούν εσωτερικές και άλλες ατζέντες. Αλλιώς να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες ενός ναυαγίου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον αποκλεισμό των Τουρκοκυπρίων και την αφομοίωσή τους από την Τουρκία, αλλά και το κενό ασφάλειας για τους Ελληνοκύπριους, τον μεγαλύτερο εχθρό των επενδύσεων σε καιρούς χαλεπούς. Η κυρίαρχη άποψη στη Γενεύη είναι πως και οι δύο τελικά δεν θα το αφήσουν να συμβεί, γιατί απλά δεν είναι προς το συμφέρον τους.