Πάσχα στο χωριό

Ελπίζαμε ότι θα γιορτάζαμε στην εξοχή επειδή το Πάσχα είναι φέτος αργά, στις 2 Μαΐου, ενώ αν έπεφτε «κανονικά» στις 11 Απριλίου, το lockdown θα ήταν αναπόφευκτο.

Οφείλω να εξηγήσω αυτό το αυθαίρετο «κανονικά»: Είναι η μόνη μεγάλη γιορτή της χριστιανοσύνης που γιορτάζεται σε κινητή ημερομηνία επειδή τα γεγονότα της Μεγάλης Εβδομάδας συνδέονται με το εβραϊκό Πάσχα. Η εβραϊκή γιορτή αρχίζει την πανσέληνο του έβδομου σεληνιακού μήνα, διαρκεί μια ολόκληρη εβδομάδα και το πρώτο βράδυ αφιερώνεται σε μεγάλη οικογενειακή δείπνο-τελετή κατά την οποία γίνεται αφήγηση της ιστορίας της Εξόδου. Σύμφωνα με τα Ευαγγέλια, αυτή την τελετή γιόρταζαν οι παρακαθήμενοι στον Μυστικό Δείπνο, αλλά τολμώ να σημειώσω παρενθετικά ότι ο πανέμορφος ομώνυμος πίνακας του Ντα Βίντσι δεν μπορεί να απεικονίζει εβραϊκή τελετουργία, αφού οι συνδαιτυμόνες δεν φορούν το απαραίτητο εβραϊκό κάλυμμα κεφαλής!

Ο προσδιορισμός ημερομηνίας της Ανάστασης από την Καθολική Εκκλησία είναι σχετικά απλός: Είναι η πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο που ακολουθεί την εαρινή ισημερία της 21ης Μαρτίου. Φέτος, η πρώτη πανσέληνος μετά την 21η Μαρτίου ήταν στις 28 Μαρτίου και οι καθολικοί γιόρτασαν το Πάσχα τους την Κυριακή που ακολούθησε στις 4 Απριλίου.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δέχεται τον ίδιο παραπάνω προσδιορισμό, αλλά προσθέτει τον όρο ότι το ορθόδοξο Πάσχα δεν μπορεί να προηγείται, ούτε να συνεορτάζεται με την εβδομάδα του εβραϊκού και, σε περίπτωση που αυτό συμβαίνει, το Πάσχα αναβάλλεται κατά μια Κυριακή. Ετσι, όπως έχουμε παρατηρήσει, καθολικό και ορθόδοξο Πάσχα κάποτε συμπίπτουν, συχνά το ορθόδοξο πέφτει μία εβδομάδα αργότερα και σπανιότερα, όταν το εβραϊκό Πάσχα καθυστερεί λόγω προσθήκης και δεύτερου «έκτου» μήνα στο σεληνιακό ημερολόγιο, η απόσταση μεταξύ των δύο χριστιανικών Πάσχα φτάνει τις τέσσερεις εβδομάδες.

Μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι κατά το έτος 2019 το καθολικό Πάσχα ήταν στις 21 Απριλίου και το ορθόδοξο μια εβδομάδα αργότερα, δηλαδή στις 28, το έτος 2020 το καθολικό στις 12 Απριλίου και το ορθόδοξο στις 19 και «παίρνοντας φόρα» συμπεραίνουμε ότι αφού φέτος οι καθολικοί γιόρτασαν το Πάσχα τους στις 4 Απριλίου, «κανονικά» έπρεπε να το είχαμε ήδη γιορτάσει μία εβδομάδα αργότερα, δηλαδή στις 11 Απριλίου!

Γιατί όμως φτάσαμε στις 2 Μαΐου; Δεν «φταίει» το εβραϊκό Πάσχα, αφού είχε ήδη λήξει στις 7 Απριλίου. Η καθυστέρηση προκύπτει επειδή, σύμφωνα με την ελληνική Εκκλησία, ο προσδιορισμός του Πάσχα γίνεται με το παλαιό ημερολόγιο – για αυτό άλλωστε γιορτάζουν πάντα το Πάσχα μαζί και οι παλαιοημερολογίτες. Το τωρινό ημερολόγιο πρόσθεσε στο παλαιό 13 ημέρες, αλλά το πότε έχουμε πανσέληνο το προσδιορίζουν τα μάτια μας και όχι το ημερολόγιο ή το θρήσκευμά μας. Ετσι, οι παλαιοημερολογίτες «είδαν» την πανσέληνο στις 15 και όχι στις 28 Μαρτίου, δηλαδή πριν από την αστρονομική ισημερία της 21ης και ως πρώτη πανσέληνος μετά την ισημερία μέτρησε εκείνη του Απριλίου που ήταν η Μεγάλη Δευτέρα και βέβαια η 2α Μαΐου είναι η πρώτη Κυριακή που την ακολουθεί.

Κλείνοντας, πληροφορώ τους μαθηματικά σκεπτόμενους ότι υπάρχει εξίσωση του Gauss που υπολογίζει την ημερομηνία του ορθόδοξου Πάσχα με αλάθητη ακρίβεια. Σε όσους αναγνώστες θελήσουν να τη βρουν και να την καταλάβουν, εύχομαι καλό κουράγιο. Στους υπόλοιπους όλους: Καλή Ανάσταση.

Ο Ραφαήλ Μωυσής είναι επίτιμος πρόεδρος του ΙΟΒΕ