Και όμως, γυρίζει

Ας διηγηθούμε σήμερα μια ιστορία. Ετσι όπως αρχίζουν όλες οι ιστορίες, σαν παραμύθι. «Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα παιδί…». Ενα χαρισματικό αγόρι που, από μικρό, όλοι έλεγαν ότι η εξυπνάδα του ξέφευγε από τα συνηθισμένα. Η οικογένειά του κάποτε είχε λεφτά και τίτλους ευγενείας, αλλά τα χρήματα χάθηκαν και οι τίτλοι δεν τρώγονται. Ο πατέρας όμως το είχε μεράκι να μην πάει στα χαμένα η ευφυΐα του γιου του. Στερήθηκε αυτός τα πάντα και στέρησε από το άλλο του παιδί πολλά για να σπουδάσει το «μυαλό» της οικογένειας. Και σπούδασε και διέπρεψε και ανέπτυξε δικές του θεωρίες.

Ελα όμως που αυτές οι επιστημονικές απόψεις δεν άρεσαν στην καθεστηκυία τάξη και στις εξουσίες της εποχής του. Διατάρασσαν την «τάξη του κόσμου». Και το χαρισματικό αγόρι που έγινε εμπνευσμένος επιστήμονας διώχθηκε. Σύρθηκε στα δικαστήρια, φυλακίστηκε, τον υποχρέωσαν να απαρνηθεί τις θεωρίες του. Στην ιστορία έχει καταγραφεί η τελευταία μέρα της δίκης του. Τότε που γύρισε και είπε στους δικαστές του «Και όμως, γυρίζει». Εννοώντας η Γη γύρω από τον Ηλιο. Ε ναι, το χαρισματικό αγόρι ήταν ο Γαλιλαίος Γαλιλέι, αυτός ο «αναγεννησιακός άνθρωπος» που έζησε και πέθανε διωκόμενος. Και πέρασε στην αθανασία δοξαζόμενος. Οχι μόνο για το έργο του αλλά και για το πείσμα του επιστήμονα απέναντι στα «κλειστά» μυαλά της εποχής του.

Είναι ίσως το πιο τρανταχτό αλλά όχι το μοναδικό παράδειγμα ανά τους αιώνες που η οιασδήποτε μορφής εξουσία τα βάζει με την επιστήμη. Ταυτοτικό χαρακτηριστικό των ολοκληρωτικών καθεστώτων και των δογματικών ιδεολογιών. Αυτών, δηλαδή, που θέλουν «πιστούς» οι οποίοι θα εκλαμβάνουν ως συνωμοσία οτιδήποτε τους βγάζει από τις βεβαιότητές τους, οτιδήποτε δεν «χαϊδεύει» τις εμμονές τους. Στην περίπτωση αυτή, η γνωστή φράση τροποποιείται ελαφρώς. «Οταν η επιστήμη δεν συμφωνεί με τις απόψεις μας, τόσο το χειρότερο για την επιστήμη».

Περί ακαταδίωκτου

Στην εποχή μας, μια μορφή «εξουσίας» είναι και η «κοινή γνώμη». Που ακόμη και αν δεν είναι «κοινή», δεν αντιπροσωπεύει, δηλαδή, την πλειοψηφία, ο τρόπος που αντηχούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι ακραίες φωνές και ο λαϊκισμός της «αντιεπιστημοσύνης», την κάνουν να ακούγεται εκκωφαντικά.

Περί του ακαταδίωκτου λοιπόν των μελών της επιτροπής των λοιμωξιλόγων που ψηφίστηκε από τη Βουλή, η ιστορία μας έχει δώσει πολλά παραδείγματα για το τι συμβαίνει όταν η επιστήμη «ελέγχεται από τον λαό». Και σε τι είδους καθεστώτα αναπτύχθηκαν ή ακόμη και καλλιεργήθηκαν τέτοιοι αυτοματισμοί ή ποιες ιδεοληψίες βολεύουν. Πώς να καταλάβει ο δογματικός που, επειδή κουτουλάει στα ντουβάρια των αφελών βεβαιοτήτων του, έχει την εντύπωση ότι μάχεται για κάτι, ο εχθροπαθής των σόσιαλ μίντια που νομίζει ότι ξεσκεπάζει συνωμοσίες ακόμη και όταν σηκώνει το καπάκι της τουαλέτας, ότι το μεγαλείο της επιστήμης είναι ότι εδώ δεν υπάρχουν βεβαιότητες. Οτι όλα πρέπει να αποδειχθούν, ότι τα πάντα αλλάζουν και εξελίσσονται. Και ότι δεν μπορούμε να κατανοήσουμε, δεν σημαίνει ότι δεν υφίσταται. Πώς το είπε ο μάγκας; «Και όμως γυρίζει!».

Προς την έξοδο

Ακούω τις τελευταίες ημέρες περί των αθρόων «αναχωρήσεων» ηλικιωμένων από το γηροκομείο των Χανίων. Το τι συνέβαινε εκεί είναι δουλειά της εισαγγελικής έρευνας να το διαλευκάνει.

Οταν όμως γίνεται λόγος για θανάτους από ασιτία και, γενικώς, από εγκατάλειψη, σκέφτομαι ότι ένας βασικός δείκτης πολιτισμού είναι ο τρόπος που «αποχωρούν» οι άνθρωποι, που οδεύουν προς την έξοδό τους. Οτι τους απομακρύνει από την αξιοπρέπεια, δεν μπορεί παρά να ερμηνεύεται ως παλινδρόμηση.