Η Πενταμερής και το «ξανθό γένος»

Θα αρχίσω με την αναφορά του Φίλιππου Σαββίδη («Ο διάλογος με την Τουρκία και το γεωπολιτικό παζλ», ΤΑ ΝΕΑ, 17.4.2021) στις τοποθετήσεις Κωνσταντίνου Καραμανλή και Κώστα Σημίτη ενάντια στην αδράνεια ως συνέπεια αδυναμίας αντίληψης των πολιτικών εξελίξεων καθώς και αδυναμίας λήψης αποφάσεων και ανάληψης ευθυνών. Για να υποδείξω ότι, λόγω αυτών των αδυναμιών, το Κυπριακό διολισθαίνει σε επικίνδυνο κατήφορο τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Το U-Turn Αναστασιάδη στο Μον Πελεράν (Νοέμβριος 2016), που επιβεβαιώθηκε στη Γενεύη (Γενάρης 2017) κι έγινε σήμα κατατεθέν στο Κραν Μοντανά (Ιούλιος 2017), σηματοδοτεί τη μακρότερη περίοδο αδράνειας στο Κυπριακό μετά το 1974.

Θα ήταν βέβαια υπεραπλούστευση να αποδώσει κανείς τη στροφή Αναστασιάδη σε αδυναμία αντίληψης του πολιτικού περιβάλλοντος ή/και σε αδυναμία λήψης αποφάσεων. Η πολιτική του διαδρομή από το 2004 μέχρι το 2016 έδειξε ηγέτη που και αντιλαμβανόταν και τολμούσε. Εδειξε επίσης ηγέτη με καθαρή στόχευση στη λύση. Η εκπληκτική πορεία των 20 μηνών μαζί με τον Ακιντζί, η οποία, κατά τον ΓΓ των ΗΕ, έφερε το Κυπριακό «στο τελευταίο μίλι», αποτελεί αψευδή μαρτυρία περί τούτου. Ωστόσο, από το Μον Πελεράν 2, κι ύστερα στη Γενεύη, κι ύστερα στο Κραν Μοντανά, παρατηρούμε μια ανεξήγητη, σπασμωδική συμπεριφορά στον Αναστασιάδη. Χωρίς να λέει ένα καθαρό όχι, κάνει κάθε φορά το παν για ανάσχεση της κίνησης προς τα μπρος, οδηγώντας το Κυπριακό στο τέλμα και καταφεύγοντας στον αντιπαραθετικό καταγγελτικό λόγο – το καταφύγιο κάθε αποτυχίας. Κι είδαμε τότε να επαναφέρεται η θεωρία Δούντα-Τάσσου Παπαδόπουλου για το στάτους κβο ως τη δεύτερη καλύτερη λύση όταν σιγούσαν οι κατευθυνόμενοι ψίθυροι για δύο κράτη. Μόνο που, πολύ γρήγορα, ο Ερντογάν – λέγοντάς μας: «Θέλετε αντιπαράθεση, θα την έχετε» – προσγείωσε ανώμαλα τους οπαδούς και των δύο αυτών θεωρήσεων. Και νιώσαμε όλοι το έδαφος – βλέπε στάτους κβο – να χάνεται κάτω από τα πόδια μας.

Αποκλείοντας, λοιπόν, την από μέρους του Αναστασιάδη ξαφνική απώλεια της ικανότητας να αντιλαμβάνεται τα πράγματα και να παίρνει αποφάσεις, είμαστε υποχρεωμένοι να αναζητήσουμε άλλη ερμηνεία της ξαφνικής αυτής στροφής. Κι η πιο πειστική ερμηνεία παραπέμπει στη διαπλοκή με ρωσικά συμφέροντα και στη δυνατότητα «επιρροής» από μέρους των Ρώσων. Πέρα από αναρτήσεις σε ΜΚΔ ελεγχόμενα από το ρωσικό κράτος, είχαμε και τα «έργα και ημέρες» του ρώσου πρέσβη στη Λευκωσία, Οσάτσι, ο οποίος συμπεριφέρεται πιο πολύ ως κομισάριος σε σοβιετική επαρχία παρά ως πρέσβης. Η έρευνα σε βάθος από τον Μακάριο Δρουσιώτη, όπως αποτυπώνεται στον Α’ τόμο του βιβλίου του Η συμμορία (Αλφάδι 2020) καθώς και στον υπό έκδοση Β’ τόμο, καταδεικνύει, με συντριπτικά στοιχεία, τις παρεμβάσεις του ρωσικού κράτους (κάποτε ευθείες, φορές υπόγειες και αθέατες) με στόχο τη ματαίωση της λύσης του Κυπριακού. Αυτές οι παρεμβάσεις πάνε πίσω ως την εποχή της Σοβιετικής Ενωσης (Μακάριος Δρουσιώτης, Κύπρος 1974-1977: Η Εισβολή και οι Μεγάλες Δυνάμεις, Αλφάδι 2014) και επανέρχονται υπό την ηγεσία του Πούτιν και συγκεκριμένα το 2004 όταν έθεσε βέτο στο ΣΑ ενάντια στην πρόταση του ΓΓ για την ασφάλεια εφαρμογής της λύσης. Ξανά το 2010 όταν ανέκοψε την πορεία Χριστόφια προς τη λύση, και το 2016-17 και εντεύθεν όταν, αξιοποιώντας, με σκοτεινές μεθόδους, την όποια οικονομική διαπλοκή Αναστασιάδη, τον έσπρωξε στη ματαίωση της λύσης στο Κραν Μοντανά σε μια στιγμή που η πρόταση του ΓΓ για Ασφάλεια και Εγγυήσεις διένυε και το τελευταίο μίλι.

Θα μπορούσε βέβαια ο Αναστασιάδης, αν είχε χαρακτήρα, να τολμήσει την ολοκλήρωση της λύσης αδιαφορώντας για τις συνέπειες των όποιων ρωσικών εκβιασμών. Ηταν όμως και το γαργαλιστικό ερέθισμα των εκατομμυρίων από τα χρυσά διαβατήρια, τα οποία, στο πλαίσιο της λύσης, θα ήταν αρμοδιότητα του ομοσπονδιακού κράτους οπόταν θα στερείτο την ευχέρεια του ανεξέλεγκτου. Κι η λύση μπήκε στα συρτάρια κι εμείς μείναμε με τον αντιπαραθετικό καταγγελτικό λόγο και τη μυθολογία των αντιτουρκικών συμμαχιών και του East Med (στην οποία ενέπλεξε διαδοχικά Τσίπρα και Μητσοτάκη) καθ’ ον χρόνον τουρκικά γεωτρύπανα πραγματοποιούσαν ανενόχλητα γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ.

Ο αναγνώστης θα διερωτάται τι σχέση έχουν όλα αυτά με το διά ταύτα στην Πενταμερή. Η απάντηση: αν οι συνθήκες που οδήγησαν στην κατάρρευση του Κραν Μοντανά (Ιούλιος 2017), στην απόρριψη της πρότασης Ακιντζί για υπογραφή του Πλαισίου Γκουτέρες ως στρατηγικής συμφωνίας (Απρ 2018), στη συστηματική υπονόμευση του Ακιντζί σε σημείο που να ερμηνεύεται ως προτίμηση προς τον Τατάρ ο οποίος θα παρείχε το άλλοθι της τουρκικής αδιαλλαξίας, αν αυτές οι συνθήκες συνεχίζουν, υπό τη μορφή ξένων «επιρροών», να κατευθύνουν τη στάση Αναστασιάδη, τότε δεν υπάρχει ελπίδα.

Υπάρχει βέβαια και ο Ερντογάν. Που δεν είναι ο Ερντογάν του 2017 γιατί, στα τέσσερα αυτά χρόνια του τέλματος, πολλά έχουν αλλάξει στο πολιτικό τοπίο της Τουρκίας και ευρύτερα της περιοχής. Που παραμένει όμως απρόβλεπτος. Αν συρθεί στην προσωπική νεο-οθωμανική ατζέντα του 2023, δεν υπάρχει καμιά προοπτική. Αν όμως θέσει την έξοδο από την οικονομική κρίση ως πρώτη προτεραιότητα, τότε ανοίγεται ξανά ο δρόμος προς τη λύση. Ωστόσο, ο Αναστασιάδης θα κριθεί αποκλειστικά με βάση τη δική του στάση, ανεξάρτητα από αυτήν του Ερντογάν. Και το κριτήριο με το οποίο θα κριθεί θα είναι η χωρίς αστερίσκους αποδοχή της πολιτικής ισότητας και της αποτελεσματικής συμμετοχής στα ομοσπονδιακά όργανα λήψης αποφάσεων. Σε αυτό το σημείο παραμένει ακόμα στο ήξεις αφίξεις με τις μέχρι στιγμής ενδείξεις να γέρνουν προς μια νομικίστικη προσέγγιση περί λειτουργικότητας που, στην ουσία, καταλήγει σε κράτος ελεγχόμενο από την πλειοψηφούσα κοινότητα, ήτοι, κάθε άλλο από ομοσπονδία. Οπότε πάμε ευθεία σε ναυάγιο με επίρριψη, στην καλύτερη περίπτωση, ίσων ευθυνών (αν η τουρκική πλευρά εμμείνει στα δύο κράτη) και οπωσδήποτε σε πλήρη απομόνωση, έρμαιο πλέον του «ξανθού γένους».

O Χρυσόστομος Περικλέους είναι κύπριος ιστορικός και συγγραφέας