«Για να βγει γέλιο, κάποιος πρέπει να πεθάνει»

Κύριε Χριστοφορίδη, πώς θα ορίζατε εσείς το stand up comedy σε κάποιον που δεν έχει ιδέα; Ο Τζίμης Πανούσης αυτοσυστηνόταν ως όρθιος κωμικός…

Stand up comedy είναι μια μορφή live κωμωδίας. Ενας κωμικός μόνος πάνω σε μια σκηνή που, μέσω ενός μικροφώνου, επικοινωνεί με το κοινό τα αστεία του που γράφονται αποκλειστικά από τον ίδιο. Είναι μια δύσκολη μορφή τέχνης και μέσα στον ορισμό καλό θα ήταν επιτέλους να περιλάβουμε και κάποια ποιοτικά χαρακτηριστικά, όπως ότι θέλει κατά μέσο όρο 10 με 15 χρόνια για να φτάσεις σε ένα επαγγελματικό επίπεδο και όλη αυτή η διαδικασία γίνεται μέσω της αποτυχίας. Ο Τζίμης Πανούσης ήταν ένας από τους πολλούς χαρισματικούς κωμικούς στην Ελλάδα που έκανε μια μορφή σόου, που χρησιμοποιούσε κάποια στοιχεία stand up. Αλλοι ήταν παλιότερα ο Χάρρυ Κλύνν, ο Μαρίνος, ο Λαζόπουλος κ.ά.

Εσείς, αλήθεια, πώς μπήκατε στην εν λόγω τέχνη και με ποιες βασικές επιρροές;

Εγώ ξεκίνησα το 2008 στις Νύχτες Κωμωδίας της Λουκίας Ρικάκη. Σαν επιρροές στην αρχή μου είχα τον Πανούση από εδώ και τον Bill Hicks από ξενόγλωσση κωμωδία. Με τα χρόνια όμως και εξελίσσοντας την προσωπική μου έκφραση, ανακάλυψα και άλλους κωμικούς, αλλά η αλήθεια είναι πως, όσο και να δεις και να θαυμάσεις τους μεγάλους κωμικούς, Ελληνες και ξένους, πάντα, μα πάντα, θα σε επηρεάζουν περισσότερο οι συνάδελφοί σου που σχηματίζεσαι μαζί τους πάνω στη σκηνή, μιλάτε με τις ώρες για κωμωδία και θαυμάζει ο ένας τα αστεία του άλλου.

Εξελίσσεται το stand up ανά εποχή ή έχει κάποιες σταθερές – και δεν εννοώ μόνο επικαιρικές…

Η κωμωδία εξελίσσεται όπως κάθε μορφή τέχνης, αλλά τα διαμάντια κάθε εποχής και σε κάθε βήμα της εξέλιξης είναι διαχρονικά. Η βασική αρχή της κωμωδίας είναι πως είναι μια επιθετική τέχνη. Είτε είναι επιθετική προς τον κωμικό (αυτοσαρκασμός) είτε προς κάποιον ή κάτι άλλο – άνθρωπο, κατάσταση, ιδιότητα κ.λπ. Για να βγει γέλιο, κάποιος πρέπει να πεθάνει. Τι να κάνουμε τώρα. Αν δεν σας αρέσει, μπορείτε να διαβάσετε τον βίο του Αγίου Νεκταρίου.

Μια συζήτηση που γίνεται είναι για τα όρια του πολιτικώς ορθού, αν αυτά είναι αναγκαία και αν τελικά είναι απαγορευτικά για το αστείο ή το κείμενό σας.

Μοιραία θα το συζητούσαμε αυτό. Η πολιτική ορθότητα είναι πλέον σημαντική συζήτηση σε κάθε πτυχή της κοινωνίας και όχι μόνο στην τέχνη. Στην κωμωδία –  που, όπως είπαμε, είναι μια επιθετική μορφή τέχνης – κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκαν άτομα, ιδιότητες, καταστάσεις που κοινωνικά ήταν ευάλωτα σε έναν κυρίαρχο κακοποιητικό λόγο. Αυτό με τα χρόνια τείνει να αλλάζει. Δηλαδή αν δεν είσαι χοντρός, μην κοροϊδέψεις χοντρούς. Ασ’ τους να κοροϊδευτούν μόνοι τους. Εξάλλου η κοινωνία, αν είσαι αδύνατος, σε έχει σε καλύτερη μοίρα. Οι Αγγλοι λένε πως ένα αστείο πρέπει να κάνει punching up και όχι punching down. Δηλαδή, αφού θα επιτεθείς που θα επιτεθείς, διάλεξε μια ομάδα ή ιδιότητα που με όρους προνομίων σε μια κοινωνία είναι πάνω από εσένα.

Θέλουμε να μας πείτε ορισμένες λέξεις από την αργκό των συναδέλφων σας, π.χ. τι σημαίνει «πέθανα»; Αλήθεια, πότε θυμάστε να «πεθάνατε» σε παράσταση;

Υπάρχουν, όπως και σε κάθε επάγγελμα, αρκετοί ορισμοί που μας βοηθάνε να επικοινωνούμε στη δουλειά μας. Setup, punchline, act out, running joke κ.λπ. Υπάρχει όντως και ένα λεξιλόγιο για να περιγράφουμε την επιτυχία ή την αποτυχία κάποιας παράστασης. Αν πάει καλά, λέμε «σκοτώνω», αν πάει άσχημα και δεν γελάει κανείς, λέμε «πέθανα». Η βιαιότητα των όρων έγκειται στην αγριότητα που έχει η δουλειά μας, καθώς το να κάνεις κωμωδία σε ένα ζωντανό κοινό είναι μάλλον από τα δυσκολότερα πράγματα που μπορείς να κάνεις, γι’ αυτό και πεθαίνουμε αρκετά συχνά στη σκηνή, εξάλλου η κωμωδία είναι βασισμένη στην αποτυχία. Γράφεις δέκα αστεία, τα δύο θα είναι καλά. Αλλά να παραπονιόμαστε δεν έχει και νόημα, αυτό διαλέξαμε.

Εσχάτως, κωμικοί του stand up παίρνουν θέση πολιτική. Ποια η γνώμη σας; Ζούμε σε μια εποχή που μας υποχρεώνει σε στρατεύσεις ή ο κωμικός οφείλει να στέκεται μακριά από αυτά;

Η πολιτική θέση είναι σαν τη σεξουαλικότητα. Κανείς δεν νιώθει άνετα να μιλάει γι’ αυτή αν δεν είναι γύρω από δικούς του ανθρώπους. Επίσης, κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να παίρνει θέση. Αλλά είναι και αυτή η κοινωνία που ζούμε και η πληροφορία γύρω μας που κάνει πολύ δύσκολο να κρύψεις ποιος είσαι. Πόσο να κρυφτεί ο Σκάι δηλαδή; Μπαίνεις στο προφίλ κάποιου και καταλαβαίνεις τα πάντα για τη ζωή του. Το να λες βέβαια τη γνώμη σου και να παίρνεις θέση δεν σε κάνει απαραίτητα και «στρατευμένο». Είναι τα καλά της φιλελεύθερης δημοκρατίας αυτά. Μπορείς να λες τη γνώμη σου και να παίρνεις θέση αλλά ταυτόχρονα να το κάνεις εμπόρευμα και να μην ανοίγει ρουθούνι – όπως κάνω εγώ. Δεν χρειάζεται να ανέβουμε όλοι στο βουνό. Τέλος πάντων, αυτό που εννοώ είναι πως κανείς δεν είναι υποχρεωμένος για τίποτα.

Η πανδημία πόσο επηρέασε τη δουλειά σας, αλλά, ακόμη, και ποια τα νέα ερεθίσματα για κείμενο;

Η πανδημία για την τέχνη ήταν καταστροφική. Αλλά θα επιβιώσουμε και οι βλάσφημοι, που λένε και οι Active Member.