Περί προοδευτικών

Ολλανδία, Ισραήλ, Βουλγαρία: άλλες τρεις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις, άλλες τρεις υποχωρήσεις των κεντροαριστερών ή «προοδευτικών» κομμάτων, άλλες τρεις ευκαιρίες για τους εχθρούς τους να μιλήσουν για εκλογική και κοινωνική εξαφάνιση της «μη ριζοσπαστικής Αριστεράς». Κι όμως. Την ίδια στιγμή που κάποιοι μετατρέπουν τις επιθυμίες τους σε χρησμούς, η ίδια η πραγματικότητα παρέχει σημάδια και παραδείγματα για το τι είναι προοδευτική πολιτική σήμερα και πού θα έπρεπε, αν θέλουν να επιβιώσουν, να κινηθούν τα κόμματα και οι άνθρωποι που ανήκουν στη σοσιαλδημοκρατική παράδοση.

Φαίνεται ειρωνικό ότι το πιο προφανές παράδειγμα έρχεται από τις ΗΠΑ, αλλά είναι απλώς αποτέλεσμα των εξελίξεων: η προεδρία Τραμπ τις πήγε τόσο πίσω ως χώρα και διεύρυνε σε τέτοιο βαθμό όλα τα προβλήματα αιχμής για τις σύγχρονες προοδευτικές δυνάμεις, ώστε μόλις επιτεύχθηκε η πολιτική αλλαγή ήρθε με φόρα στην επιφάνεια και η ανάγκη για αλλαγή παραδείγματος. Μεγάλα «πακέτα» στήριξης της οικονομίας, του κοινωνικού κράτους και της πράσινης ανάπτυξης εξαγγέλθηκαν από τον πρόεδρο και ξεκίνησαν τη νομοθετική διαδρομή τους, που θα είναι γεμάτη εμπόδια και μάχες, αλλά που έχει σύμμαχο τη λαϊκή πλειοψηφία. Παράλληλα, αυτή την εβδομάδα η υπουργός Οικονομικών εξήγγειλε επίσημα και ασφαλώς με τη συναίνεση του αμερικανού προέδρου την υιοθέτηση ενός παγκόσμιου ελάχιστου εταιρικού φόρου, με βασικό στόχο το τέλος της ασυλίας των πολυεθνικών εταιρειών και της προνομιακής, και πάντως ασυντόνιστης, φορολογικής τους μεταχείρισης. Η πρωτοβουλία κινείται στην ίδια λογική με προτάσεις οικονομολόγων και πολιτικών όλου του φάσματος – «προοδευτικών» στην ουσία, όχι στις ετικέτες – περί θέσπισης κανόνων για τους φορολογικούς παραδείσους, τις αμοιβές των διευθυντικών στελεχών, την ίση αμοιβή για ίση εργασία – στην πράξη, όχι στα λόγια – μεταξύ ανδρών και γυναικών, το πλαίσιο κίνησης των τεχνολογικών κολοσσών.

Τα ζητήματα γύρω από τα οποία διακυβεύεται, αλλά και κρίνεται, η διάκριση των προοδευτικών με τις συντηρητικές δυνάμεις δεν είναι πλέον το δίπολο Δεξιά – Αριστερά, η αναδιανομή, η πολιτική και εθνική κυριαρχία, η αλλαγή για την αλλαγή, που αποτέλεσαν, με νίκες και με ήττες, τα πεδία μαχών της προηγούμενης πολιτικής εποχής. Τα σημερινά πεδία έχουν αναδειχθεί μέσα από το καμίνι της πραγματικότητας: τρεις μείζονες κρίσεις μέσα στον 21ο αιώνα και μια γενικευμένη δημοκρατική υποχώρηση. Οι μάχες που αξίζει να δοθούν περιστρέφονται γύρω από την υπεράσπιση των δημοκρατικών θεσμών, που κινδυνεύουν. Τη μείωση των ανισοτήτων, που δεν είναι μόνο οικονομικές. Το άνοιγμα από το εθνικό στο παγκόσμιο, γιατί στα σημερινά προβλήματα χωρούν μόνο κοινά συμφωνημένες λύσεις. Να μερικά σημάδια, από τα πράγματα αλλά υπό την οπτική σταθερών αξιών (δικαιοσύνη, ισότητα, ποιότητα ζωής), για το ποιοι είναι οι προοδευτικοί της εποχής μας. Εκείνοι που βάζουν στο επίκεντρο της πολιτικής πράξης ένα πιο γενναιόδωρο και ευρηματικό, μέσα και από τη χρήση της τεχνολογίας, κράτος. Καλύτερες σε ποιότητα, πιο εύκολα και πιο ευρέως προσβάσιμες δημόσιες υπηρεσίες. Πρακτικά μέτρα μείωσης των ανισοτήτων και στις δυο πλευρές της κοινωνικής πυραμίδας: μείωση των προνομίων των πλουσίων, διαπλάτυνση των ευκαιριών των «απλών» πολιτών. Που δίνουν έμφαση στην εκπαίδευση, μια και όλες οι έρευνες δείχνουν ότι η μεγάλη διαχωριστική γραμμή σήμερα, σε σχέση και με το ζήτημα της ψήφου υπέρ λαϊκιστικών κομμάτων και τις επιλογές υπέρ ή κατά της ισότητας και του γενικού συμφέροντος, δεν είναι το εισόδημα αλλά το μορφωτικό επίπεδο.

Πόσο μακριά μοιάζουν όλα αυτά από διεθνείς και ιδίως εγχώριες σκιαμαχίες, αυτοχαρακτηρισμούς, αντεγκλήσεις. Εκείνοι οι «προοδευτικοί» που μένουν κολλημένοι στις περασμένες εποχές και μάχες, υπέρμαχοι του απομονωτισμού και του κοινωνικού διχασμού, έμφοβοι μπροστά στις αλλαγές τις οποίες προτιμούν να αφήνουν να συντελούνται ερήμην τους, μύστες του κομματικού λόγου και της κομματικής λογικής, υπερασπιστές συντεχνιακών και πελατειακών πρακτικών, είναι καταδικασμένοι να χάνουν όχι μόνο στις κάλπες αλλά και στην κοινωνική συνείδηση. Οι πραγματικοί προοδευτικοί δεν έχουν παρά να δείξουν το πρόσωπό τους.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος