Ενα άλλο ελληνικό θαύμα

Την εβδομάδα που πέρασε ανακοινώθηκε το οριστικό κλείσιμο του εργοστασίου της Pitsos και η μεταφορά του εκτός Ελλάδας. Πέρα από την οικονομική διάσταση του θέματος, η αναφορά της συγκεκριμένης εταιρείας προκαλεί συνειρμούς που παραπέμπουν σε ένα άλλου είδους θαύμα που συντελέστηκε αυτά τα 200 χρόνια. Επίσημα λέγεται εκβιομηχάνιση της χώρας. Στα «απλά», πρόκειται για την πραγμάτωση του οράματος κάποιων ανθρώπων. Και τα οράματα δεν τρέφονται μόνο από μεγάλες ιδεολογίες αλλά και από «μικρές» ιδέες που, τελικά, καλυτερεύουν τη ζωή ενός λαού πιο άμεσα απ’ όσο υπόσχονται οι πρώτες – όπως συνέβη, για παράδειγμα, στα ελληνικά σπίτια όταν το ψυγείο αντικατέστησε την παγωνιέρα. Αλλωστε και οι Πίτσοι, που ξεκίνησαν το 1865 από ένα μαγαζάκι στην οδό Περικλέους, παγωνιέρες, «φανάρια», φαράσια και τα συναφή πουλούσαν πριν φτάσουν στα ψυγεία, τις ηλεκτρικές κουζίνες, τις ηλεκτρικές σκούπες. Ανήκαν σε αυτήν την τάξη των «νοικοκυραίων» που άρχισε να συγκροτείται τον 19ο αιώνα, έβγαλε την Ελλάδα από τα κατσάβραχα συμβάλλοντας στην αναβάθμιση της καθημερινότητας και, τόσο άστοχα, χλευάζεται σήμερα.

Οι ανθρώπινες ιστορίες πίσω από τις εταιρείες-μάρκες που διαμόρφωσαν την καταναλωτική μυθολογία μας είναι ιστορίες έμπνευσης, ρίσκου και αγώνα. Ο,τι, δηλαδή, κινητοποιεί η ανάγκη και το όραμα. Με τρύπια παπούτσια ήρθε από τη Θήβα στην Αθήνα ο Παναγιώτης Δράκος που, το 1930, ίδρυσε την ΙΖΟΛΑ. Η Μαρία Παπαδόπουλου ήταν μια νοικοκυρά στην Κωνσταντινούπολη που έφτιαχνε ωραία μπισκότα βουτύρου και, όταν την εγκατέλειψε ο άνδρας της – και ζόρισαν, το ’22, τα πράγματα με τους Τούρκους – πήρε τα τρία αγόρια της και μπήκε, άφραγκη, σε ένα καράβι για τη Μασσαλία. Στο πέρασμα από τον Πειραιά κατέβηκε να ξεμουδιάσει κι εκεί, σε ένα καφενείο, διαπίστωσε ότι οι Ελληνες δεν ήξεραν ούτε τι σημαίνει μπισκότο. Κατέβασε από το πλοίο τα παιδιά και σε μια κουζίνα, στα προσφυγικά της Αλεξάνδρας, έστησε το πρώτο «εργαστήριο» των Μπισκότων Παπαδοπούλου. Και οι Σουραπάδες έξι πάμφτωχα αδέλφια από την Τρίπολη ήταν και τα τέσσερα από αυτά έφυγαν μετανάστες στην Αμερική με ό,τι σημαίνει αυτό για τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Στο Σικάγο δούλεψαν σε ιταλούς παγωτατζήδες και, όταν έμαθαν την τέχνη και μάζεψαν με αιματηρές οικονομίες ένα κεφάλαιο, γύρισαν στην πατρίδα και, το 1934, ίδρυσαν την ΕΒΓΑ. Για να βάλουν, πρώτη φορά, στα ελληνικά νοικοκυριά το παστεριωμένο γάλα και να χαρίσουν στα πιτσιρίκια την απόλαυση του παγωτού ξυλάκι. Και ο Παυλίδης που άνοιξε ένα «γλυκισματοποιείον» στην Αθήνα του 1843, επένδυσε όλα του τα χρήματα σε ταξίδια και μηχανήματα για να γνωρίσει στους Ελληνες την άγνωστη έως τότε σοκολάτα.

Αυτοί και πάρα πολλοί άλλοι μοιάζει σαν να πήραν την Ελλάδα από το χέρι και να την οδήγησαν από το «χύμα» στη «συσκευασία», από τα τσουβάλια στα ράφια, από τα κάρβουνα στα αγαθά του ηλεκτρισμού, από την Ψωροκώσταινα στην Ελλαδέξ. Και έχω την εντύπωση ότι, στον τομέα τους, τα κατάφεραν καλύτερα απ’ ό,τι οι πολιτικοί στον δικό τους.