Η επιστροφή του «Μοντεχρίστο»

Ηταν Απρίλιος του 2015, δεν είχαν περάσει ούτε δύο μήνες από το πρόωρο, βίαιο τέλος της πρωθυπουργικής του θητείας στην Ιταλία, ο Ενρίκο Λέτα είχε μόλις μετακομίσει στο Παρίσι προκειμένου να αναλάβει πρύτανης στη Σχολή Διεθνών Υποθέσεων της Sciences Po, και η Monde αναρωτιόταν: «Αραγε αυτοεξορίζεται προκειμένου να επιστρέψει δυναμικότερα;». Χρειάστηκαν έξι χρόνια για να απαντηθεί το ερώτημα: την περασμένη Κυριακή, ο Λέτα εξελέγη σχεδόν παμψηφεί γραμματέας του ιταλικού Δημοκρατικού Κόμματος (PD). Μέρες τον παρακαλούσαν τα μεγαλοστελέχη του να επιστρέψει στη Ρώμη, να αναλάβει τη θέση που άφησε κενή παραιτούμενος ο Νικόλα Τζινγκαρέτι. «Ενρίκο Μοντεχρίστο», τον βάφτισε κατόπιν αυτού ο ιταλικός Τύπος. Αλλά ο ίδιος λέει πως θέλει μόνο να ενώσει, όχι να εκδικηθεί.

Αν ισχύει αυτό που λένε πως η ζωή κάνει κύκλους, τότε ισχύει στη νιοστή για την ιταλική πολιτική ζωή: ο Ματέο Ρέντσι ήταν εκείνος που τράβηξε, τον Φεβρουάριο του 2015, το χαλί κάτω από τον μεγάλο συνασπισμό κεντροαριστερών και κεντροδεξιών κομμάτων που κυβερνούσε από τον Απρίλιο του 2013. Νεόκοπος τότε γραμματέας του PD, στο ζενίθ της δημοτικότητάς του, ήθελε να γίνει χαλίφης στη θέση του χαλίφη, πρωθυπουργός στη θέση του Λέτα, και τα κατάφερε. Ο ίδιος τράβηξε, επίσης, τον περασμένο Ιανουάριο, αν και στο ναδίρ της δημοτικότητάς του πια, το χαλί κάτω από την κυβέρνηση Κόντε 2. Το ντόμινο που προκάλεσε, έφερε στην πρωθυπουργία στα μέσα Φεβρουαρίου έναν άλλο έφεδρο της ιταλικής δημοκρατίας, τον πρώην διοικητή της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, ως επικεφαλής μιας κυβέρνησης εθνικής ενότητας, με τη συμμετοχή σχεδόν όλων των εθνικών κομμάτων. Αλλά οι αλυσιδωτές αντιδράσεις δεν σταμάτησαν εκεί.

Καταρχήν, ο διορισμός του Ντράγκι πυροδότησε έναν εμφύλιο στο Κίνημα Πέντε Αστέρων: ο πρώην πρωθυπουργός Τζουζέπε Κόντε κλήθηκε να βοηθήσει στην επανίδρυσή του. Κι έπειτα, στις 4 Μαρτίου, ο Νικόλα Τζινγκαρέτι παραιτήθηκε αιφνιδιαστικά από την κεφαλή του PD, δηλώνοντας πως οι «οι αγώνες εξουσίας» εντός του κόμματος τον κάνουν να «ντρέπεται». Τις ημέρες που ακολούθησαν, πολλά μεγαλοστελέχη, ανάμεσά τους και ο ίδιος ο Τζινγκαρέτι, άρχισαν τα τηλεφωνήματα στο Παρίσι. «Πραγματικά δίστασα γιατί μου άρεσε η ζωή που έκανα, αγαπώ τη Sciences Po, αγαπώ τους φοιτητές μου και εξακολουθώ να πιστεύω πως η αναχώρησή μου για το Παρίσι ήταν η πιο έξυπνη επιλογή που έχω κάνει. Αλλά η Ιταλία είναι η χώρα μου, και η πολιτική είναι στο DNA μου» εξομολογήθηκε ο Λέτα στη Monde. Από «αγάπη για την πολιτική και πάθος για τις δημοκρατικές αξίες», λοιπόν, ο πολιτικός αυτοεξόριστος αποφάσισε να επιστρέψει στην πατρίδα. «Η τελευταία ελπίδα» του PD, αποφάνθηκε η εφημερίδα Domani. «Το κόμμα βρίσκεται σε μία πολύ σοβαρή κρίση», αναγνώρισε ο ίδιος. «Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις μάς δίνουν 15% – 16%. Εκείνο που πρέπει να αποφύγουμε είναι να καταλήξει το PD σαν το γαλλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, η δεξιά πτέρυγα του οποίου έφυγε με τον Μακρόν ενώ η αριστερή πήγε προς τον Μελανσόν». «Ενα τιτάνιο εγχείρημα», συνόψισε η Fatto Quotidiano.

Ο Ενρίκο Λέτα γεννήθηκε στην Πίζα το 1966, και πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής του στο Στρασβούργο. Σπούδασε Διεθνές Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο της Πίζας και απέκτησε διδακτορικό στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο. Την πολιτική του καριέρα την ξεκίνησε από τη Χριστιανική Δημοκρατία, κατόπιν πέρασε στο Ιταλικό Λαϊκό Κόμμα, στη Μαργαρίτα, τον Συνασπισμό της Ελιάς, και τελικά, το 2007, συνίδρυσε το Δημοκρατικό Κόμμα. Στα 32 του, έγινε ο νεότερος υπουργός της μεταπολεμικής Ιταλίας, ως υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων (1998-1999) στην κυβέρνηση Ντ’Αλέμα. Διατέλεσε κατόπιν υπουργός Βιομηχανίας (2000-2001) στη δεύτερη κυβέρνηση Ντ’Αλέμα καθώς και στην κυβέρνηση Αμάτο, και υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ (2006-2008) στην κυβέρνηση Πρόντι. Υπήρξε βουλευτής από το 2001 έως το 2015 (με εξαίρεση μία διετία στο Ευρωκοινοβούλιο, 2004-2006) και αναπληρωτής γραμματέας του PD από το 2009 μέχρι το 2013. Ανέλαβε την πρωθυπουργία της Ιταλίας μετά τις ατελέσφορες εκλογές του 2013. Και έγινε την περασμένη Κυριακή ο όγδοος κατά σειρά γενικός γραμματέας του PD στα 14 χρόνια ιστορίας του. Μία αστάθεια χαρακτηριστική, βέβαια, της ιταλικής πολιτικής ζωής συνολικά: επτά κυβερνήσεις μέσα σε επτά χρόνια μετράει η χώρα, σημάδι στα μάτια του Ενρίκο Λέτα «μιας άρρωστης δημοκρατίας».

Για να μην καταλήξει το PD σαν το γαλλικό (ή άλλα ευρωπαϊκά, ονόματα δεν λέμε) Σοσιαλιστικό Κόμμα, ο Λέτα υπόσχεται να το καταστήσει μία φιλευρωπαϊκή κεντροαριστερή δύναμη «πιο κοντά στους πολίτες από ό,τι στις ελίτ». Ενα ερωτηματολόγιο στάλθηκε σε όλα τα στελέχη ώστε να συνταχθεί γρήγορα ένα πρόγραμμα. Ο νέος επικεφαλής όρισε όμως ήδη κάποιες προτεραιότητες, υποσχόμενος να δώσει μάχη για τους νέους και τις γυναίκες. Η μάχη της ισότητας θα δοθεί παράλληλα με τη μάχη για το δικαίωμα ψήφου από τα 16. Ο Λέτα εννοεί επίσης να αναζωπυρώσει τη συζήτηση γύρω από το «δίκαιο του εδάφους». «Μόνο κάποιος που φτάνει από το Παρίσι ή τον Αρη σε μία χώρα με κλειστά σχολεία και ταλαιπωρημένες επιχειρήσεις μπορεί να ασχολείται με το να προσφέρει ιταλική υπηκοότητα στους μετανάστες», αντέδρασε αμέσως ο Ματέο Σαλβίνι. «Είμαστε στην κυβέρνηση για να κάνουμε σοβαρά πράγματα, οι προτάσεις αυτές μόνο να τη ρίξουν μπορούν», πρόσθεσε εν είδη κεκαλυμμένης απειλής. Πρόθεση του Ενρίκο Λέτα είναι, πάντως, να ενισχύσει, και όχι να ρίξει τον Μάριο Ντράγκι – λέγεται μάλιστα πως ήταν το δικό του τηλεφώνημα εκείνο που βάρυνε αποφασιστικά στην απόφασή του να επιστρέψει στη Ρώμη.