Η ρητορική των άκρων

Την προηγούμενη εβδομάδα, με αφορμή τα επεισόδια στη Νέα Σμύρνη, παρακολουθήσαμε τόσο τη ρητορική της πόλωσης, όσο και τα εγκώμια στην ενότητα. Εχουμε υποστηρίξει σε τούτες τις σελίδες ότι ο διχαστικός λόγος πλήττει τους θεσμούς. Πολλοί ωστόσο φρονούν ότι συντηρεί το δικομματικό σύστημα. Η σκέψη είναι ότι μέσα από την πόλωση καθίστανται σαφείς οι διαχωριστικές γραμμές των παρατάξεων και συγκρατούνται εντός των τειχών τόσο οι μετριοπαθείς, όσο και οι ακραίες φωνές, που διαφορετικά θα αισθάνονταν την ανάγκη ή θα έβρισκαν έδαφος να αυτονομηθούν. Υπάρχει ωστόσο αντίλογος. Αν η πόλωση δεν ανταποκρίνεται σε γνήσια διακυβεύματα και δεν δίνει την προοπτική της σύνθεσης, διαβρώνει το κομματικό σύστημα.

Ας θυμηθούμε όσα συνέβησαν στις ΗΠΑ. Φαινόμενα ακραίας αστυνομικής βίας οδήγησαν στελέχη του Δημοκρατικού Κόμματος να προτείνουν την περιστολή της χρηματοδότησης των αστυνομικών αρχών (defund the police). Ο Τραμπ άδραξε την ευκαιρία και φόβισε μέρος της λευκής πλειοψηφίας. Το αποτέλεσμα; Οι Δημοκρατικοί είχαν άσχημα αποτελέσματα στις εκλογές στα Κοινοβούλια. Η πλειοψηφία τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων περιορίστηκε και στη Γερουσία κατόρθωσαν να ισοσκελίσουν χάρη στις επαναληπτικές εκλογές στη Τζόρτζια. Αλλά και οι ρεπουμπλικανοί ψηφοφόροι προσδέθηκαν τόσο σφιχτά στον ίδιο τον Τραμπ, ώστε σήμερα να είναι δυσχερής η διαμόρφωση αυτόνομου πολιτικού λόγου από τους ηγέτες τους.

Ποιο είναι το δίδαγμα; Η πόλωση δημιουργεί μία ψευδή αντίληψη της πραγματικότητας σε μέρος των οπαδών κάθε πλευράς. Αυτό αφενός απομακρύνει τους μετριοπαθείς, αφετέρου οδηγεί όσους μπολιάζονται με τη ρητορική των άκρων σε απόγνωση, όταν η παράταξή τους οδηγηθεί στις αναγκαίες συναινέσεις που επιτάσσει η σώφρονα διακυβέρνηση. (Θυμίζω ότι πολλοί από όσους εισέβαλαν στο Καπιτώλιο θεωρούσαν τον αντιπρόεδρο του Τραμπ προδότη).

Δεν υπάρχουν ωστόσο βραχυπρόθεσμα οφέλη; Υπάρχουν. Ο Τραμπ, για παράδειγμα, έλαβε τον μεγαλύτερο αριθμό ψήφων που έχει λάβει ποτέ συντηρητικός υποψήφιος. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν βιώνει σήμερα ούτε έξαρση της εγκληματικότητας, ούτε τις δραματικές δημογραφικές αλλαγές που συντελούνται στις ΗΠΑ. Δεν γνωρίζω πόσοι μετριοπαθείς υπάρχουν ανάμεσά μας, αλλά σίγουρα είναι πολλοί που παρακολουθούν τα τεκταινόμενα από ορισμένη απόσταση. Πιστεύουν στην ανάγκη διαφύλαξης της δημόσιας τάξης και, παραλλήλως, σεβασμού των δικαιωμάτων. Δεν αντιλαμβάνονται γιατί πρέπει να θυσιαστεί το ένα για χάρη του άλλου. Και δεν κατανοούν πώς κατορθώσαμε ένα ζήτημα δημόσιας υγείας να το μετατρέψουμε σε ζήτημα δημόσιας τάξης. Αντιλαμβάνονται ωστόσο ότι αυτά που τους επηρεάζουν πρωτίστως είναι όσα συνθέτουν τη μεγάλη εικόνα: να προχωρήσει το πρόγραμμα εμβολιασμού για να ανοίξει η οικονομία. Στη συνέχεια, να αντιμετωπιστεί η κρίση χρέους. Πάνω από όλα, να μπορέσει μία οικονομία, που ζει στον αναπνευστήρα της κρατικής υποστήριξης, να μπει σε τροχιά βιώσιμης ανάπτυξης.

Σε μία δημοκρατία πρέπει να είναι σαφές το διακύβευμα της πολιτικής αντιπαράθεσης. Υπό την προϋπόθεση ότι είναι γνήσιο και ότι το πρόσημο είναι θετικό.

Ο Νίκος Παπασπύρου διδάκτωρ Νομικών του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, είναι επ. καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ.