Οι γυναίκες στον τομέα των διεθνών σχέσεων και ασφάλειας

Η συζήτηση για τη συμμετοχή και τον ρόλο των γυναικών στον τομέα των διεθνών σχέσεων και ασφάλειας είναι εξαιρετικά επίκαιρη και εξελίσσεται τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Στις αρχές του 2020 μόνο 60 από τις 190 χώρες που ερωτήθηκαν από τη Διακοινοβουλευτική Ενωση είχαν μια γυναίκα ως υπουργό Εξωτερικών, ενώ μόνο σε 22 χώρες μια γυναίκα κατείχε το χαρτοφυλάκιο άμυνας. Παρόλο που η απόσταση από τον στόχο της πλήρους ισότητας παραμένει μεγάλη, η γυναικεία εκπροσώπηση σε καίριες θέσεις στους προαναφερθέντες τομείς αυξάνεται σε Ευρώπη, ΗΠΑ και ΝΑΤΟ.

Το ευτυχές της υπόθεσης; Η μετατόπιση προς μια κοινωνία χωρίς έμφυλες ανισότητες αντικατοπτρίζεται στην κοινή γνώμη, η οποία αλλάζει υπέρ της εντονότερης εκπροσώπησης των γυναικών στην πολιτική και στους ηγετικούς ρόλους. Ενδιαφέροντα στοιχεία μπορούμε να αντλήσουμε από το Ευρωβαρόμετρο του 2017. Χαρακτηριστικά, το 61% των πολιτών της ΕΕ πιστεύει ότι «στην πολιτική κυριαρχούν άνδρες που δεν έχουν επαρκή εμπιστοσύνη στις γυναίκες», ενώ η πλειονότητα των ερωτηθέντων (54%) πιστεύει ότι πρέπει να υπάρχει ισχυρότερη παρουσία γυναικών στη λήψη πολιτικών αποφάσεων. Αντίστοιχα στοιχεία έρχονται και από την απέναντι πλευρά του Ατλαντικού. Ερευνα του Pew Research Center του 2018 στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκάλυψε ότι η πλειονότητα των ερωτηθέντων θα ήθελε να δει περισσότερες γυναίκες σε ηγετικούς ρόλους. «Αποδεικτικό» της μετατόπισης αυτής είναι η θέση του 22% των ερωτηθέντων, που πιστεύουν ότι οι γυναίκες «έχουν καλύτερη προσέγγιση στην ηγεσία», ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες ανέρχεται σε μόλις 15%. Ταυτόχρονα, η πλειονότητα των ερωτηθέντων πιστεύει ότι η διάκριση λόγω φύλου αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στην επαγγελματική αρένα και ότι οι άνδρες αντιμετωπίζουν λιγότερες προκλήσεις έως την ανέλιξή τους σε ηγετικές θέσεις, τόσο στον επιχειρηματικό κόσμο όσο και στην πολιτική.

Στον τομέα της διεθνούς ασφάλειας, ο ρόλος των γυναικών φαίνεται να ενισχύει τη διατήρηση της ειρήνης, καθώς οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στις οποίες συμμετέχουν γυναίκες έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι βιώσιμες και αποτελεσματικές. Επιπλέον, η έμφυλη ισότητα σε κοινωνικό επίπεδο φαίνεται να μεταφράζεται, μεταξύ άλλων, σε υψηλότερη ασφάλεια καθώς και ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη (παράγοντας που αποτρέπει την αποσταθεροποίηση της ασφάλειας). Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι τα Ηνωμένα Εθνη και η ΕΕ έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στο ζήτημα τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Το ψήφισμα 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών θέσπισε την ατζέντα για τις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια (WPS) το 2000. Πολλές πρωτοβουλίες υλοποιούνται επίσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο, δεν είναι λίγοι και λίγες όσοι και όσες πιστεύουν ότι πρέπει να γίνουν πολλά, καθώς οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στον τομέα αυτόν σε όλον τον κόσμο.

Η συζήτηση αυτή δεν είναι καινούργια, αλλά έχει τεθεί στο τραπέζι, σε ακαδημαϊκό επίπεδο, ήδη από τη δεκαετία του 1980. Εκτοτε μελετητές επισημαίνουν το χάσμα των φύλων και προτείνουν ότι η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην εξωτερική πολιτική θα οδηγούσε σε νέα και καινοτόμα πρότυπα, ιδίως όσον αφορά την ειρήνη και ασφάλεια. Ωστόσο, σχεδόν 40 χρόνια αργότερα, η συζήτηση σχετικά με τον βαθμό στον οποίο η εξωτερική πολιτική μπορεί να μεταβληθεί ουσιαστικά από την αύξηση της γυναικείας συμμετοχικότητας, είναι συνεχής κυρίως λόγω της ανισότητας εκπροσώπησης που ακόμα μαστίζει τον τομέα.

n Το άρθρο αυτό βασίζεται στη μελέτη «Women in foreign affairs and international security: Contours of a timely debate» της Υπηρεσίας Ερευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Ελενα Λαζάρου et al, 2019).

Η Ελενα Λαζάρου είναι επικεφαλής του Τομέα Εξωτερικής Πολιτικής στην Υπηρεσία Ερευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, ασφάλειας, άμυνας και διατλαντικών σχέσεων, ερευνήτρια του ΕΛΙΑΜΕΠ και ερευνητική συνεργάτρια του ινστιτούτου Chatham House.