Ο γενναίος νέος κόσμος των κεντρικών τραπεζών

Πριν από είκοσι χρόνια, οι κεντρικοί τραπεζίτες ήταν περήφανα συντηρητικοί. Ενδιαφέρονταν περισσότερο για τον πληθωρισμό παρά για τον μέσο πολίτη. Για πολύ καιρό, τα διεθνή αυτά ιδρύματα απέτυχαν να αντιμετωπίσουν μία από τις πιο τοξικές πτυχές της παγκοσμιοποίησης: τη φοροαποφυγή και φοροδιαφυγή από πολυεθνικές εταιρείες. Από το 2008 οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν απασχοληθεί με την ανάπτυξη νέων μέσων πολιτικής για την αποφυγή αναδυόμενων απειλών. Πρόσφατες ανακοινώσεις από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα υποδηλώνουν ότι δεν θα υπάρξει επιστροφή. Οι κεντρικοί τραπεζίτες είναι πλέον πρόθυμοι να αναλάβουν την ευθύνη για τους στόχους πολιτικής όπως η αντιμετώπιση της ανισότητας και της κλιματικής αλλαγής.

Τόσο η Fed όσο και η ΕΚΤ προχωρούν σε νέα εδάφη. Με τον πληθωρισμό να έχει εξαφανιστεί, τουλάχιστον προσωρινά, κανένας θεσμός δεν θέλει να είναι ο αρχιερέας μιας ξεχασμένης θεότητας. Οι σχεδόν παράλληλες κινήσεις τους είναι ενδεικτικές των τεκτονικών μετατοπίσεων που επηρεάζουν σήμερα τις κοινωνίες των πολιτών. Αλλά αυτές οι κινήσεις συνεπάγονται κινδύνους. Η Fed έχει πλέον δεσμευτεί να δοκιμάσει τα χαμηλότερα όρια της ανεργίας την ώρα που η κυβέρνηση Μπάιντεν προχωρά στην παροχή υπερβολικής οικονομικής ώθησης. Μπορεί να έχει δέσει τα χέρια της σε λάθος στιγμή.

Οσον αφορά την ΕΚΤ, η αιτιολόγηση της χρηματοοικονομικής σταθερότητας για πιο πράσινες πολιτικές είναι εν μέρει πειστική. Υπάρχει επίσης κίνδυνος χρηματοπιστωτικής σταθερότητας για την επέκταση πιστώσεων σε εταιρείες που επενδύουν σε τεχνολογία άνθρακα ελπίζοντας ότι οι κυβερνήσεις θα ορίσουν την τιμή του άνθρακα αρκετά υψηλή για να καταστήσουν αυτές τις επενδύσεις κερδοφόρες στο μέλλον. Οι κυβερνήσεις συχνά δεν εκπληρώνουν τις υποσχέσεις τους.

Η ανισότητα και η κατάσταση έκτακτης ανάγκης για το κλίμα είναι τεράστιες προκλήσεις που δεν μπορούν να παραβλέψουν τα θεσμικά όργανα. Αλλά η ρητή τροποποίηση των εντολών των κεντρικών τραπεζών θα ήταν προτιμότερη από το να επιτρέπεται στους υπεύθυνους χάραξης νομισματικής πολιτικής να αποφασίζουν εκείνοι για το πώς θα εξελιχθούν τα καθήκοντά τους. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την ΕΚΤ, η οποία έχει μια εξαιρετικά περιορισμένη εντολή σταθερότητας των τιμών βάσει της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ (η Fed, στην αντιμετώπιση της ανισότητας, αναμφισβήτητα παραμένει εντός της εντολής της). Επειδή οι συνθήκες της ΕΕ είναι δύσκολο να τροποποιηθούν, η ΕΚΤ έχει δίκιο να εξερευνά και να πειραματίζεται. Ομως οι αποφάσεις σχετικά με τους σκοπούς που εξυπηρετεί το ίδρυμα πρέπει τελικά να εναπόκεινται στις αρχές του – τα κράτη μέλη.

Ο Ζαν Πιζανί Φερί είναι εταίρος της ομάδας σκέψης Bruegel και εταίρος του Peterson Institute for International Economics. Κατέχει την έδρα Tommaso Padoa-Schioppa στο European University Institute