Στρατηγική για {LF}την καινοτομία

Πρόσφατα δημοσιεύθηκε από το Bloomberg η διεθνής κατάταξη των χωρών όσον αφορά τον δείκτη καινοτομίας τους, που θεωρείται σημαντικό συστατικό για την ανταγωνιστικότητα των εθνικών οικονομιών. Στις δύο κορυφαίες θέσεις βρίσκονται η Νότια Κορέα, η οποία βασίζει το αναπτυξιακό της μοντέλο στην αξιοποίηση της επιστημονικής έρευνας, και η Σιγκαπούρη, η οποία δίνει έμφαση κυρίως στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Η Ελλάδα κατατάχθηκε στην 30ή θέση, ενώ πιο καινοτόμες έχουν αξιολογηθεί χώρες όπως η Ουγγαρία (27), η Τσεχία (26), η Πολωνία (23) και η Σλοβενία (22). Το ζητούμενο είναι τι μπορούμε να καλυτερέψουμε ώστε να είμαστε μεταξύ των νικητών της επόμενης μέρας. Από τους επτά δείκτες που προσδιορίζουν την καινοτομία εκεί που υπολειπόμαστε είναι η προστιθέμενη αξία της παραγωγής (48), οι πατέντες (47), η παραγωγικότητα (43) και οι επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη (34). Επομένως το ερώτημα είναι το πώς θα καλυτερέψουμε τους δείκτες αυτούς.

Η βιομηχανία έχει παίξει σημαντικό ρόλο την τελευταία δεκαετία με εξαγωγές προϊόντων που αντιπροσωπεύουν το 45% των συνολικών εξαγωγών της χώρας και την προσφορά ποιοτικών και υψηλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας. Ομως υστερεί σε σύγκριση με την Ευρώπη όσον αφορά την προστιθέμενη αξία που δημιουργεί, γιατί εξειδικεύεται κυρίως σε ημιέτοιμα προϊόντα ενώ δεν καλύπτει όλα τα στάδια των ολοκληρωμένων κλαδικών αλυσίδων αξίας. Αρα χρειάζεται έμφαση στη δημιουργία τελικών καινοτόμων προϊόντων διεθνώς πιστοποιημένων αλλά και στην τοπική παραγωγή των υψηλής αξίας μερών των προϊόντων και των παραγωγικών εξοπλισμών τους.

Παρότι στα διεθνή ευρωπαϊκά ανταγωνιστικά προγράμματα η χώρα μας βρίσκεται σε εξαιρετική θέση (12η στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης) όσον αφορά τη συμμετοχή σε αξία και έργα, έχουμε απελπιστικά χαμηλά ποσοστά στις πατέντες. Η αντίληψη για την αξιοποίηση της έρευνας πρέπει να αλλάξει ριζικά δίνοντας ειδικά κίνητρα στους οργανισμούς που το επιτυγχάνουν και δημιουργούν καινοτόμα προϊόντα ως αποτέλεσμα ερευνητικών έργων, με την εκπαίδευση των ερευνητών για τις απαιτήσεις και διαδικασίες στην κατοχύρωση πατέντας, τη λειτουργία γραφείων μεταφοράς τεχνολογίας στα ερευνητικά κέντρα, τη θεσμοθέτηση των προδιαγραφών και διαδικασιών για spin-offs στα ελληνικά πανεπιστήμια και την υποστήριξη των συμπράξεων της επιχειρηματικής και ερευνητικής κοινότητας.

Οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη το 2019 έφθασαν το 1,27% του ΑΕΠ, μια σημαντική αύξηση 7,2% σε σχέση με το 2018. Υπολείπεται όμως κατά πολύ του 2,22% που είναι ο μέσος όρος της ευρωζώνης. Σίγουρα οι υπερεκπτώσεις δαπανών που τριπλασιάστηκαν με πρόσφατο νόμο θα αυξήσουν σημαντικά τις δαπάνες αλλά χρειάζεται να αυξηθούν σημαντικά τα εθνικά κονδύλια για τα ερευνητικά κέντρα και να επικεντρωθούν οι προσπάθειες σε κλάδους/τομείς που είτε έχουμε στρατηγικό πλεονέκτημα (π.χ. αγροδιατροφή) ή αναμένονται μεγάλες προοπτικές ανάπτυξης λόγω ευκολίας εισόδου στις διεθνείς αγορές (π.χ. ψηφιακές τεχνολογίες).

Λόγω της πανδημίας η έννοια της καινοτομίας τοποθετήθηκε στο επίκεντρο εθνικών και υπερεθνικών στρατηγικών. Μάλιστα έφερε άμεσα αποτελέσματα, αφού είδαμε κυβερνητικές προσπάθειες που αναχαίτισαν αποτελεσματικά την πανδημία, ψηφιακές τεχνολογίες που επέτρεψαν στους οργανισμούς να λειτουργούν κανονικά από απόσταση και ολοκληρωμένες έρευνες που δημιούργησαν αποτελεσματικά εμβόλια. Βεβαίως η καινοτομία δεν αφορά μόνο τη δημιουργία νέων ιδεών, νέων προϊόντων, νέων υπηρεσιών και νέων συστημάτων/διαδικασιών αλλά τη σωστή διάχυση και αποτελεσματική αξιοποίησή τους. Η στρατηγική αναβάθμιση της καινοτομίας της χώρας είναι πολύπλοκη, επίπονη, με μακροπρόθεσμο προγραμματισμό και σοβαρές μεταρρυθμίσεις, αλλά αναγκαία όσο ποτέ.

Ο Γεώργιος Ι. Δουκίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών