«Στην τέχνη το γέλιο είναι υπό εξαφάνιση»

Ενα παγωμένο απόγευμα μιλά από το μπαλκόνι του στην οθόνη του κινητού του και κρατά στην αγκαλιά του ένα μικρό σκύλο Yorkshire, τον Πουαρό. Η συζήτησή μας, διερευνητική αλλά και καταιγιστική, κυκλώνει βιώματα, αναμνήσεις, επιθυμίες που το άθροισμά τους γίνονται η τέχνη του. Αρχισε τη μαθητεία του στην Καλών Τεχνών της Αθήνας, συνέχισε στο Λος Αντζελες για συλλογή εμπειριών με μαθήματα υποκριτικής στο στούντιο του Τζέιμς Φράνκο και επέστρεψε στο εργαστήριό του στη Νέα Φιλαδέλφεια, από όπου δουλεύει το υπερσύμπαν των ηρώων του για μια ιδιότυπη περφόρμανς – έκθεση ζωγραφικής την οποία θα παρουσιάσει στα Δυο Χωριά στην Αθήνα.

«Η ζωγραφική έρχεται ως κατασκευή. Δείχνω μια περφόρμανς που θα έχει και βίντεο. Δηλαδή είμαι σκηνοθέτης, σκηνογράφος, σεναριογράφος, φωτιστής, κατασκευαστής και τις περισσότερες φορές είμαι και μόνος θεατής. Ξέρεις, τα φτιάχνεις όλα και δεν τα βλέπει κανείς. Αυτή η μοναξιά έχει και λίγο πανκ ομορφιά. Εχει λίγο από Χένρι Ρόλινς, ότι εγώ είμαι το αντικείμενο της λατρείας, εγώ είμαι ο παπάς, εγώ είμαι και ο πιστός.

Αυτό που κάνω δέκα χρόνια τώρα έχει αρχίσει και γίνεται πιο συστηματικό. Δεν ξέρω τον λόγο, αλλά μου άρεσαν τα εξώφυλλα από τα κόμικς, οι κάρτες Ταρό, οι αφίσες από τα freak shows. Κάποια στιγμή συνειδητοποίησα ότι όλα αυτά είναι το ίδιο πράγμα: δηλαδή κάτι παράξενοι άνθρωποι με υπερδυνάμεις ή υπερ-ελαττώματα που τα έχουν κάνει δυνάμεις. Στην ουσία, για μένα σήμερα αυτές οι υπερδυνάμεις είναι τα υπερ-ελαττώματα που έχουν οι freaks. Αυτά δηλαδή για τα οποία σε βγάζει η κοινωνία απέξω. Αλλά το ίδιο το ελάττωμα σε φέρνει μέσα της, μπαίνοντας πιο θεατρικός, και έτσι η ίδια κοινωνία θα σε θαυμάσει, θα πληρώσει για να σε δει. Και να πει: “Wow! Δεν έχει χέρια κι ανάβει τσιγάρο. Πώς το κάνει αυτό;”».

Υπερήρωες με ψεγάδια, λοιπόν, η δική σου ματιά…

Πιστεύω ειλικρινά ότι αυτοί είναι το μέλλον. Οτι όλοι αυτοί οι περίεργοι τύποι που βλέπουμε σε ταινίες, όπως ο Τομ Γουέιτς χωμένος σε μια σπηλιά να πουλάει παλιά πράγματα από έναν πολιτισμό που έχει φύγει, έχει καταρρεύσει, πιστεύω πραγματικά ότι εκεί θα πάει η κοινωνία. Δεν ξέρω αν θα συνεχιστεί όλο αυτό το γκράντε της σημερινής τέχνης.

Βάζεις κι ένα άλλο θέμα: Οποιος μπορεί να διαχειριστεί την αδυναμία του είναι εκείνος που βγαίνει νικητής, άρα ο «σούπερ ήρωας» της εποχής μας.

Κι αν το θέλεις, επειδή όλα είναι θέματα προσφοράς και ζήτησης, αυτή τη στιγμή στο Instagram, στο Facebook υπάρχει υπερπροσφορά πετυχημένων ανθρώπων. Εκεί όλοι είμαστε τέλειοι. Μα γιατί; Δεν μπορούμε και να υποφέρουμε λίγο;

Δεν πρέπει να δείχνεις τσαλακωμένος. Μόνο μέσα σου επιτρέπεται να είσαι τσαλακωμένος.

Αυτό ακριβώς είναι που το πετάω στη μούρη. Δεν μπορώ να πως σε κάποιον φίλο ότι δεν αισθάνομαι καλά και με κόβει. «Είσαι τοξικός» λέει. Ποιος είναι τοξικός; Στενοχωρημένος είμαι…

Πόσο καιρό ασχολείσαι λοιπόν με τους υπερ-ελαττωματικούς ήρωές σου;

Συνειδητά γύρω στα τέσσερα χρόνια, λίγο πριν από το «Αντί» στη Μπιενάλε της Αθήνας. Ασυνείδητα γύρω στα 15 χρόνια. Τότε μάλιστα με ενοχλούσαν, δεν μπορούσα να τα εντοπίσω και αναρωτιόμουν γιατί μου έβγαιναν αυτά τα πράγματα που έκανα.

Τι ήταν αυτό που σου έκανε «το κλικ» και ξεκίνησες αυτό το ψάξιμο;

Συνέβη από δικό μου σφάλμα. Πάντα πίστευα ότι πρέπει να διαλέξω ένα πράγμα και μέσα σε αυτή την προσπάθεια εγώ ο ίδιος ήμουν μπερδεμένος. Συνειδητοποίησα ότι μπορούσα να τα διαλέξω όλα, ή να τα αφήσω όπως είναι και να κάνω κάτι άλλο. Γιατί το θέμα είναι ότι πριν από τη ζωγραφική, πριν από την τέχνη την ίδια, πρέπει να ζήσεις τη ζωή σου σαν καλλιτέχνης. Κι αν εμπνευστεί κάποιος, εμπνέεται από αυτό.

Ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές στην εικονογραφία σου;

Υπάρχει ένα τραπέζι, το «Head in a jar», με αναφορά στα παλιά freak shows που καλούσαν τον κόσμο να δει το κεφάλι του Χοακίν Μουριέτα ή του Εμιλιάνο Ζαπάτα. Ψεύτικα όλα. Εδώ θα έχουμε τον Batman που οδηγεί φορτηγό γεμάτο καρπούζια, τη Wonder Woman, το Pacman με το Φάντασμα που τα έκανα σιαμαία, την αγαπημένη μου Candy Candy αλλά χωρίς πόδια και τίτλο «Half a Candy is still a Candy». Παράλληλα θα έχουμε περφόρμερ με ηθοποιούς και καθόλου ηθοποιούς. Κασσαβετικά πράγματα που θα κάνουν κάποια νούμερα που στα freak shows τα έλεγαν «πυροτεχνήματα». Σε ένα από αυτά υπήρχε μια αφίσα με ένα τεράστιο κοτόπουλο με δόντια κι έναν μικρό ανθρωπάκο από κάτω στο έλεος του κοτόπουλου κι έγραφε «Το κοτόπουλο που κατασπαράζει το παλικάρι». Εμπαινες μέσα κι έβλεπες έναν τύπο να τρώει ψητό κοτόπουλο κι αναρωτιόσουν πού είναι το θέαμα. Είναι η λεγόμενη «σφουγγαρά», ότι δηλαδή μαζεύεις χρήματα με ψιλο-απατεωνιές αποκτώντας τη συνενοχή του θεατή στην απατεωνιά… Το έχω στήσει ως μπουλουκτζής κι επειδή είμαι και λίγο του χώρου, ό,τι προκύπτει ως ανάγκη το φτιάχνω. Κάνω λοιπόν φιγούρες επικαιρότητας και υπάρχει η ωραία παρεξήγηση ότι κάνω pop. Δεν με πειράζει, αφού δεν υπάρχει και «αντι-pop». Είναι pop όσο και ο Καραγκιόζης, ο Σαμψών, ο Τζίμης ο Τίγρης.

Μα δεν είναι κακό το pop. Αυτό που λες έχει να κάνει και με την καταγωγή του γέλιου. Ειδικά τώρα, αυτή την εποχή που δεν μπορούμε να γελάσουμε και αυτό μας λείπει.

Ο κόσμος της σύγχρονης τέχνης μέσα στον οποίο ζω έχει ένα μεγάλο ντεφό: την έλλειψη του χιούμορ και του γέλιου. Κάνεις κάτι αστείο και σε κοιτάνε με πολύ σοβαρά ματάκια, γυάλινα. Μπροστά από τα μάτια βάζουν φίλτρο. Υπάρχει μια παρεξήγηση ότι αν ασχολείσαι με κάτι όπως το γέλιο, αυτομάτως δεν έχεις σοβαρή πλευρά, δεν έχεις διαβάσει, δεν έχεις δει. Είσαι απλός ένας τενεκές ξεγάνωτος. Μα γιατί;

Η δική σου pop πλευρά, όπως φαίνεται στη δουλειά σου, έχει ειδική αποστολή τη σωτηρία του γέλιου.

Στην τέχνη το γέλιο κινδυνεύει και είναι υπό εξαφάνιση.

Με το έργο σου κάνεις συλλογή εμπειριών;

Πιο πολύ τεχνικών. Δηλαδή πώς κάποιος έχει μια τεχνική στα χέρια του. Ναι, τη ζωγραφική δεν την παράτησα, κάθε μέρα κάτι έκανα, κάποιο σχέδιο, μια κατασκευή. Πρόσθεσα τα σκηνικά θεάτρου… Τις πιο σημαντικές μου σπουδές τις έκανα με την ομάδα Δρόμος με Δέντρα, τώρα ονομάζεται Baumstrasse, της Μάρθας Φριντζήλα. Μαζί με χίλιους δυο ανθρώπους, ακροβάτες, ηθοποιούς, μουσικούς που παράλληλα φτιάχναμε έναν χώρο και καθένας από εμάς μπορούσε να στρώνει χαλίκι ή να βιδώνει λάμπες και να φτιάχνει τα ηλεκτρολογικά. Για μένα αυτό ήταν τελείως κασσαβετικό, με την πιο όμορφή του έννοια, όπως για παράδειγμα όταν ο Πίτερ Φολκ έφτιαχνε το καζανάκι σε κάποιο γύρισμα. Ναι, μαζεύω εμπειρίες, τεχνικές χωρίς να ξέρω γιατί. Και πριν από δέκα χρόνια κατάλαβα το γιατί: θέλω να τις συνδυάσω όλες μαζί σε ένα δικό μου σύμπαν. Οπως μπορώ και όπως έχω καταλάβει. Είναι η ομπρέλα κάτω από την οποία θα ήθελα να βάλω άλλους ανθρώπους, περφόρμερ και στην πορεία να δημιουργηθεί ένα freak show.

Πώς τους βρίσκεις τους συνεργάτες σου στις περφόρμανς;

Από ένστικτο. Ως καλλιτέχνης και σαν σκηνοθέτης πιστεύω ότι είναι πιο σημαντικό αυτό που θέλει κάποιος να κάνει παρά από την ικανότητά του, τη βιρτουοζιτέ του. Οπότε προσπαθώ να παίρνω ανθρώπους που θέλουν να μπουν σε αυτό, να κάθονται όσο θέλουν και να φεύγουν όποτε θέλουν. Και να ξανάρχονται. Δεν υπάρχουν σαφείς σκηνοθετικές οδηγίες. Υπάρχουν οδηγίες για ένα αίσθημα, ένα κλίμα. Αλλά με αφορά να εκφραστεί ο άλλος. Δε με αφορά να πάρω έναν στρατιώτη και να του πω τι να κάνει.

Είναι το νόημα της ανθρωπογεωγραφίας σου;

Αλλωστε αυτός δεν είναι και ο σκοπός του τσίρκου; Από το «Ταξίδι της Σελήνης» του Ζορζ Μελιές, τις ταινίες του Τέρι Γκίλιαμ και του Θανάση Βέγγου που τόσο εκτιμώ. Be theatrical χωρίς βιογραφικό. Ολη η δουλειά μου έχει έναν στόχο: να μπορεί να τη δει κάποιος και να αποδεχτεί τη δικιά του θεατρικότητα. Να πει ότι «από αύριο θα είμαι κι εγώ εκεί, μέσα σε αυτό». Οτι αφού το κάνει αυτός με δύο ξύλα και χρώματα, γιατί να μην μπορώ κι εγώ;