Η αξεπέραστη γοητεία των ερτζιανών

Η πρώτη φορά που το ραδιόφωνο έδειξε τη δυναμική του ως μέσο μαζικής επικοινωνίας ήταν το 1938, τη νύχτα της 30ής Οκτωβρίου. Στο ραδιοφωνικό δίκτυο της CBS ο Όρσον Γουέλς διάβαζε το έργο του «Ο Πόλεμος των Κόσμων». Αφηγούνταν, υπό μορφή δελτίου ειδήσεων, πως οπλισμένοι Αρειανοί εισβάλλουν στη Νέα Υόρκη. Οι Αμερικανοί, πιστεύοντας ότι είναι αλήθεια, καταλήφθηκαν από πανικό. Το πρωτοφανές αυτό περιστατικό παραλίγο να καθιερώσει τη συγκεκριμένη ημερομηνία ως Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου, για την οποία τελικά επικράτησε η 13η Φεβρουαρίου.

Ηταν το 1938 όταν ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ εγκαινίασε την 25η Μαρτίου στην Αθήνα τον πρώτο εθνικό ραδιοφωνικό σταθμό και λίγο αργότερα, το 1945, όταν ιδρύθηκε το Εθνικό Ιδρυμα Ραδιοφωνίας. Στην Ελλάδα δεν ήταν ένα γεγονός που σφράγισε την πορεία του ραδιοφώνου αλλά πολλές μικρές στιγμές που συνδιαμόρφωσαν έναν πολύμορφο καμβά που πάντα επηρεαζόταν από τα άλματα της τεχνολογίας. «Δεν ξέρω αν υπάρχει ένα γεγονός. Αυτό που χαρακτηρίζει το ραδιόφωνο είναι η αμεσότητα και η ταχύτητα. Οποτεδήποτε συμβεί κάτι, το επόμενο δευτερόλεπτο είναι στον αέρα. Αυτό είναι κάτι που πάντα θα με συναρπάζει, κάτι που νομίζω δεν έχει αντάξιό του» λέει στα «ΝΕΑ» η γενική διευθύντρια του Αθήνα 9,84, Μαργαρίτα Μυτιληναίου.

Οταν ακόμη το ραδιόφωνο είχε τη μορφή επίπλου στο καθιστικό, όλες οι μεγάλες περιπέτειες του έθνους έφταναν στον λαό μέσα από τα ραδιοκύματα. Από εκεί πληροφορήθηκαν οι Αθηναίοι την 6η Απριλίου 1941, με τη φωνή του Κώστα Σταυρόπουλου, ότι οι ναζί καταλαμβάνουν την πρωτεύουσα. «Εδώ ελεύθεραι ακόμα Αθήναι», έλεγε στην εισαγωγή του, «προσοχή, ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών ύστερα από λίγο δεν θα είναι ελληνικός, θα είναι γερμανικός και θα μεταδίδει ψέματα. Ελληνες, μην τον ακούτε». Από έναν μικρό πομπό στο Ζάππειο ακούστηκε το ιστορικό διάγγελμα του πρωθυπουργού της Απελευθέρωσης, στις 13.25 το μεσημέρι της 20ής Οκτωβρίου 1944. «Ασπαζόμεθα την ιεράν γην της ελευθέρας πατρίδος» έλεγε ο Γεώργιος Παπανδρέου. Ο ραδιοφωνικός σταθμός των Ενόπλων Δυνάμεων μετέδωσε στις 6.30 το πρωί της 21ης Απριλίου το βασιλικό διάταγμα που νομιμοποιούσε τη δικτατορία των Συνταγματαρχών, όπως και, επτά χρόνια αργότερα, από το κρατικό ραδιόφωνο της Αθήνας στις 11 το πρωί του Σαββάτου της 20ής Ιουλίου 1974 πληροφορήθηκαν οι ελληνικές οικογένειες την ανακοίνωση για γενική επιστράτευση.

Πριν από την τηλεόραση, η μοναδική επαφή με τον πολιτισμό και τις τέχνες για μικρούς και μεγάλους ήταν οι θεατρικές παραστάσεις, τα σίριαλ και η λογοτεχνία στο ραδιόφωνο. Στην ελληνική επαρχία του ’60, για την ενημέρωση πέραν του Τύπου υπήρχαν ένα-δύο τρανζίστορ γύρω από τα οποία μαζεύονταν οι κάτοικοι για να ακούσουν σημαντικά αθλητικά γεγονότα, όπως το Γουέμπλεϊ το ’71 ή τον τελικό μπάσκετ το ’68, όταν η ΑΕΚ κατέκτησε το Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης. «Tο ραδιόφωνο είναι μια επικοινωνία που θα υπάρχει και μετά την εποχή του μετανθρώπου. Τη μαγεία του δεν μπορείς να την περιγράψεις. Η επικοινωνία των ανθρώπων ήταν πάντοτε ηχητική. Ενα ευφυέστατο γνωμικό λέει ότι οι γυναίκες ερωτεύονται από τα αφτιά. Αν όλα τα άλλα ανήκουν στο ζην, το ραδιοφωνάκι ανήκει στον αστερισμό του ευ ζην» λέει στα «ΝΕΑ» ο Ανδρέας Μαζαράκης, γνωστός και ως «Εξαρχείων» των FM, λάτρης του ραδιοφώνου από το 1988 ως σήμερα.

Τη δεκαετία του ’60 ιδιαίτερη αίσθηση στη νεολαία έκανε ο «Αμερικάνος», ο ραδιοφωνικός σταθμός της αμερικανικής βάσης στο Ελληνικό που ήταν ο μόνος που έπαιζε ροκ εν ρολ. Το ’70 άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους οι ερασιτέχνες «πειρατές». Εναν τέτοιο παράνομο ραδιοσταθμό έστησαν και οι φοιτητές στο Πολυτεχνείο για τις ανάγκες της εξέγερσης, στις 15 Νοεμβρίου 1973, χαρίζοντας στην Ιστορία τη φράση «Εδώ Πολυτεχνείο».

«Καλημέρα σας, είμαι ο Γιάννης Τζανετάκος. Είναι πλέον γεγονός. Ο σταθμός τον οποίο σε μία περίπου ώρα εγκαινιάζει ο δήμαρχος Αθηναίων Μιλτιάδης Εβερτ εκπέμπει τώρα πάνω απ’ την πόλη. Εκπέμπει, για να δέχεται μηνύματα απ’ την πόλη και τους πολίτες της. Αθήνα 9,84 στα FM. Είναι ο δικός σου σταθμός». Η 31η Μαΐου 1987, η ημέρα γέννησης της ελεύθερης ραδιοφωνίας στην Ελλάδα, αποτέλεσε τη βάση για να ανθήσει τη δεκαετία του ’90, πανελλαδικά, η ιδιωτική ραδιοφωνία. Μεσολάβησαν χρόνια ακμής και δημιουργίας μέχρι και σήμερα, όπου σαφώς η χρήση του Μέσου είναι πιο περιορισμένη, αλλά χάρη στην εξέλιξη της τεχνολογίας γεννήθηκαν οι «νεοπειρατές» του Διαδικτύου, αποδεικνύοντας ότι το ραδιόφωνο αλλάζοντας μορφή θα συνεχίσει να ασκεί την αξεπέραστη γοητεία του και στις επόμενες γενιές.