Η κυβέρνηση Μπάιντεν κι εμείς

Η ομιλία του Τζο Μπάιντεν στο Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ την περασμένη εβδομάδα επιβεβαίωσε την πρόθεσή του να επανέλθει στη διεθνή σκηνή και στη διπλωματία με smart power και καλές προθέσεις. Ήταν κάτι που είχε υποσχεθεί και που η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ κατέστησε απαραίτητο μετά από αλλοπρόσαλλες προσεγγίσεις (π.χ. με τον Ερντογάν) και σπασμωδικές αντιευρωπαϊκές χειρονομίες. Εδώ, και τις επόμενες εβδομάδες, θα προσπαθήσω να παρουσιάσω μερικές ιδέες για το πώς πρέπει να απευθυνθούμε στη διοίκηση Μπάιντεν για τα προβλήματα που μας απασχολούν -μερικά εκ των οποίων έχουν καταντήσει cold cases και σέρνονται (Κυπριακό), ενώ άλλα, όπως η τουρκική επιθετικότητα, οξύνονται και η έκβασή τους είναι απρόβλεπτη.

Είτε οι ΗΠΑ παραμείνουν ηγεμονική δύναμη με μονοπολικό προσανατολισμό, είτε μπουν σε μια φάση μοιράσματος της ισχύος με την Κίνα, η Ελλάδα χρειάζεται πιο ενεργητική διπλωματία, τόσο στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, όσο και στις διμερείς σχέσεις. Καθώς οι ΗΠΑ έχουν δουλειές με φούντες, τα δικά μας προβλήματα -κυρίως εκείνα με την Τουρκία- δεν βρίσκονται ψηλά στη λίστα τους. Ακόμα και σε περιόδους όπου η Ελλάδα, μαζί με την Τουρκία, αποτελούσαν το τείχος της Δύσης, ήμασταν μικροί σε μέγεθος για να βρισκόμαστε ψηλά στη λίστα τους: ακόμα και το πραξικόπημα του 1967 που έγινε με το πράσινο φως κύκλων της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ήταν μια ελληνική πρωτοβουλία και οι πρωτεργάτες του απλώς έπεισαν τους Αμερικανούς ότι υπήρχε άμεση κομμουνιστική απειλή. Δεν συνωμοτεί εναντίον μας ολόκληρο το σύμπαν – αν συνωμοτεί κάποιος, είναι μια απειροελάχιστη μερίδα του σύμπαντος: κοντολογίς, πρέπει να κατανοήσουμε ότι ναι μεν βρισκόμαστε στο μέσον του ξεδιπλωμένου γεωγραφικού χάρτη, αλλά όχι στο κέντρο του κόσμου κι ότι, έτσι κι αλλιώς, μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Ελλάδα, όπως και η Τουρκία, έχει χάσει τη στρατηγική σπουδαιότητα που είχε. Ο σημερινός εχθρός της Δύσης, που αντικατέστησε το κομμουνιστικό μπλοκ, μοιράζεται ανάμεσα στην Κίνα, τη Ρωσία και το Ισλάμ -άρα η κατάσταση είναι κάπως πιο περίπλοκη.

Τούτου λεχθέντος, χρειάζονται, νομίζω, τα εξής βήματα:

Να απευθυνθούμε στην αμερικανική προεδρία με προτάσεις λύσεων, όχι επαναλαμβάνοντας τα παλιά προβλήματα που είναι για μας σημαντικά, ακόμα και υπαρξιακά, αλλά περιφερειακής σπουδαιότητας για τις ΗΠΑ. Να παρουσιάσουμε μια συγκροτημένη ατζέντα για το τι πιστεύουμε ότι πρέπει να γίνει με την υφαλοκρηπίδα, με τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες, με την Κύπρο, με τις απειλές εισροής μεταναστών και προσφύγων από τα ελληνοτουρκικά σύνορα -ένα πρόβλημα που δεν καταλαβαίνουν ούτε οι χοντροκέφαλοι Αμερικανοί, ούτε οι χοντροκέφαλοι Ευρωπαίοι. Η εντύπωση που δίνουμε -εξαιρέσεις υπάρχουν- είναι ότι αφήνουμε τις εκκρεμότητες να παραμένουν εκκρεμότητες. Μόλις προσφάτως μάς έλαχε και μια κυβέρνηση που φαινόταν να μην ξέρει τι σημαίνουν χωρικά ύδατα και ποια είναι τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών στη θάλασσα. Κάνοντας λόγο για ενεργητική διπλωματία έναντι των ΗΠΑ προϋποτίθεται να ξεπεράσουμε το σύμπλεγμα της μικρής χώρας και να αποκτήσουμε αυτοπεποίθηση ως ευρωπαϊκή δύναμη στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο -μια ιδιότητα που άλλοτε έχουμε σε υπερβολικό βαθμό, άλλοτε δεν έχουμε καθόλου. Στην πραγματικότητα, με την ενεργειακή της πολιτική και πιθανή ενεργειακή προοπτική, καθώς με τη συμφωνία των Πρεσπών, η Αθήνα είναι ο φυσικός εταίρος των ΗΠΑ στην περιοχή – όχι η Τουρκία με την οποία τις χωρίζει αγεφύρωτο πολιτισμικό χάσμα. Αλλά βεβαίως πρέπει να πείσουμε την αμερικανική διοίκηση γι’ αυτή την εξέλιξη -ας μην την υπερτιμάμε· δεν πολυξέρει, δεν πολυκαταλαβαίνει και υπάρχει σύγχυση στο εσωτερικό της. Πολλοί νεο- και παλαιο-συντηρητικοί, όπως και πολλοί αριστεροί στις ΗΠΑ προσλαμβάνουν την Ελλάδα με λανθασμένο τρόπο. Όχι μόνο επειδή έχουμε χρόνιο πρόβλημα δημόσιας εικόνας, αλλά προπάντων, επειδή οι ΗΠΑ δεν κατανοούν τον κίνδυνο του Ισλάμ, βλέπουν την Τουρκία με οικονομικούς όρους και ξεχνούν ότι χρηματοδοτεί και διευκολύνει τζιχαντιστικές οργανώσεις ενώ, παραλλήλως, εφαρμόζει σχέδιο εξισλαμισμού της Δύσης με τζαμιά, ιμάμηδες, δήθεν πολιτιστικά κέντρα και ισλαμιστική-οθωμανική προπαγάνδα σε υψηλούς τόνους. Την ίδια γκάφα μεγάλης ολκής έκαναν παλιότερα οι ΗΠΑ με τους μουτζαχεντίν: δεν έβλεπαν πού μπορεί να οδηγήσει η στήριξή τους· το μόνο που τους ενδιέφερε ήταν ότι ήταν εχθροί των εχθρών τους, των Σοβιετικών.

Όσο φιλέλληνας κι αν είναι ο Τζο Μπάιντεν δεν θα προσγειωθεί στην ανατολική Μεσόγειο σαν σωτήρας. Κι εμείς κάνουμε λάθος να διακρίνουμε τους πολιτικούς σε φιλέλληνες και ανθέλληνες: γενικά, οι πολιτικοί, ιδιαίτερα οι Αμερικανοί πολιτικοί, κινούνται με βάση τους συσχετισμούς δυνάμεων και τα συμφέροντα (όπως τα αντιλαμβάνονται), όχι τα αισθήματα. Tι πρέπει να περιέχουν οι πρωτοβουλίες μας: κυρίως την απαίτηση να εφαρμόζονται οι διεθνείς συμφωνίες και το δίκαιο της θάλασσας. Όπου η Τουρκία παραβιάζει τους νόμους, πρέπει να την αναγκάζουμε σε διάλογο και, εντέλει, να απευθυνόμαστε σε διεθνείς οργανισμούς, στον ΟΗΕ, στο δικαστήριο της Χάγης, σε όλα τα όργανα στα οποία συμμετέχουμε. Πράγματι, οι διακρατικοί οργανισμοί παρακμάζουν, ιδιαίτερα το ΝΑΤΟ που κοιμάται τον ύπνο των δικαίων ή τον ύπνο σκέτο. Ο Τζο Μπάιντεν θα ωφελήσει τη Δύση αν καταφέρει να αναζωογονήσει την Ατλαντική Συμμαχία και να της ξαναδώσει τον ρόλο που έχασε με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Να στρέψουμε τις ΗΠΑ υπέρ των δίκαιων αιτημάτων μας έναντι της Τουρκίας και γενικότερα στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο: η Τουρκία, με το να προσεγγίζει τη Ρωσία και, προπάντων, με το διευκολύνει το φονταμενταλιστικό Ισλάμ, μας έχει δώσει πολλά επιχειρήματα εναντίον της. Χρειαζόμαστε λοιπόν την προστασία που μας οφείλει το ΝΑΤΟ αλλά μέσω της διαρκούς πρόσκλησης για διάλογο. Κατά τη γνώμη μου, ο διάλογος είναι αδύνατος με τον Ερντογάν και τον Τσαβούσογλου, όμως οι Έλληνες διπλωμάτες δεν έχουν την πολυτέλεια να σκέφτονται όπως ο απλός πολίτης που είναι έξω από τον χορό· είναι υποχρεωμένοι να προσπαθούν ξανά και ξανά. [συνεχίζεται]