Ο φύλακας στο ρέμα

Λίγα θέματα έχουν απασχολήσει την τέχνη και τις αφηγήσεις της ανθρωπότητας όσο αυτό του ηρωισμού. Κι αυτό γιατί η μορφή του ήρωα και της ηρωίδας δεν μας συναρπάζει απλώς. Μας είναι, κατά κάποιον τρόπο, απαραίτητη. Την αποζητούμε στους μύθους και στη ζωή, τη διυλίζουμε αναζητώντας τα κίνητρά της. Τι είναι αυτό που κάνει έναν άνθρωπο ηρωικό; Είναι οι πράξεις του ή και ο χαρακτήρας του; Είναι οι συνθήκες, οι ιδέες ή η καταγωγή του; Είναι μήπως κάποιο μυστικό χάρισμα που του δόθηκε από μια ανώτερη αρχή ή μήπως διατηρεί την ίδια ανθρώπινη υπόσταση με όλους εμάς τους κοινούς που δεν θα μας τραγουδήσει ποτέ καμία μούσα; Αν το καλοσκεφτούμε, οι πιο αγαπημένοι και διαχρονικοί ήρωές μας, πραγματικοί ή αποκύημα της φαντασίας μας, είναι αυτοί που έχουν ιδιότητες, χαρακτηριστικά, ανησυχίες κι ελαττώματα που αναγνωρίζουμε. Μπορούμε να ταυτιστούμε μαζί τους, κι αυτό ανακουφίζει την ψυχή μας και κάνει τη ζωή λίγο πιο ανεκτή. Διότι όταν ένας άνθρωπος ατελής όσο όλοι μας υπερβαίνει τον φόβο και τον εγωισμό, όταν ένας άνθρωπος με σώμα θνητό, φθαρτό, κοντράρει τα πιο βασικά επιβιωτικά ένστικτα χωρίς καμιά ιδιοτέλεια, τότε μοιάζει σαν να αγγίζει, έστω και στιγμιαία, το θείο. Και, διόλου, τυχαία, στην πιο ιδανική του μορφή ο ήρωάς μας σώζει παιδιά, αυτό που αναγνωρίζουμε όλοι ως την πιο αγνή ενσάρκωση του είδους μας, χωρίς τη φθορά της ενηλικότητας, με όλες τις αδυναμίες και τις αμαρτίες της.

Κανείς μας δεν μπορεί να φανταστεί, βέβαια, τι σκεφτόταν ο αρχιπυροσβέστης Ιωάννης Ζαφειρόπουλος την ώρα που οδηγούσε το μικρό πυροσβεστικό όχημα της δουλειάς του μέσα στα ορμητικά νερά ενός ρέματος με μοναδικό σκοπό να απεγκλωβίσει, μαζί με τους συναδέλφους του, μικρά παιδιά που κινδύνευαν αποκλεισμένα μέσα στα σχολεία τους.

Τη μέρα εκείνη η βροχή είχε πνίξει όλη την Αλεξανδρούπολη. Ο 46χρονος σύζυγος και πατέρας ήταν στο καθήκον που επέλεξε να επιτελεί ως εργασία, ως βιοπορισμό – μα σκεφτείτε το κι αυτό, να το επιλέγεις το καθήκον, όχι απλώς να σου λάχει. Εκανε περιπολία με το όχημά του. Οταν διαπιστώθηκε ότι στον οικισμό του Απαλού 121 μαθητές και δάσκαλοι του νηπιαγωγείου και του δημοτικού είχαν εγκλωβιστεί μέσα στα κτίρια, ο Ιωάννης Ζαφειρόπουλος έπρεπε να είναι εκεί. Στην επιχείρηση διάσωσης συμμετείχαν μαζί του ο συνάδελφος συνοδηγός του, μερικά ακόμη πυροσβεστικά οχήματα, αστυνομία και στρατός. Το τι συνέβη ακριβώς δεν το ξέρουμε, ακόμη, επισήμως. Οι μαρτυρίες λένε ότι το πυροσβεστικό του παρασύρθηκε από ρέμα, το πέταξαν τα μανιασμένα νερά αρκετά μέτρα μακριά ώσπου βρήκε κι έγειρε μέσα σε ένα αυλάκι από τσιμέντο. Αλλοι λένε ότι ο Ζαφειρόπουλος βγήκε και προσπάθησε με το σώμα του να παλέψει το νερό και να σωθεί αλλά δεν τα κατάφερε. Αλλοι άκουσαν ότι δεν μπόρεσε καν να βγει.

Τα παιδιά και οι δάσκαλοι, πάντως, σώθηκαν όλοι. Το όνομά του μπήκε στις καρδιές όλων των ανθρώπων που άκουσαν τις μέρες αυτές την ιστορία του. Σύσσωμη η πολιτική ηγεσία του τόπου έγραψε λέξεις λύπης και θαυμασμού. Η Βουλή κράτησε ενός λεπτού σιγή. Η πόλη του, οι συνάδελφοί του, γνωστοί και άγνωστοί του τον θρηνούν. Τα παιδιά που γύρισαν στο σπίτι τους τη μέρα εκείνη άκουσαν το όνομα του ανθρώπου που ρίχτηκε για το καλό τους μες στη μανία της φύσης. Δεν γύρισε στα δικά του παιδιά ποτέ. Είχε τρία. Εδωσε ζωή σε τρία παιδιά για να γεννηθούν και μοίρασε λίγη ακόμη σε 121 για να ζήσουν.

Αυτά τα παιδιά κάποτε θα μεγαλώσουν και ο κόσμος δεν θα τους φαίνεται τόσο απλός και όμορφος πια. Πολλοί στην εφηβεία μας, τότε που μας φόβιζε κι εμάς και μας θύμωνε ο κόσμος των μεγάλων, διαβάσαμε το μυθιστόρημα «Ο φύλακας στη σίκαλη» του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ, στην παλιά μετάφραση, την τόσο ποιητική, της Τζένης Μαστοράκη.

Σε αυτό ο έφηβος Χόλντεν εξηγεί στον μόνο άνθρωπο που αναγνωρίζει ακόμη ως αμόλυντο, τη μικρούλα αδελφή του Φοίβη, τι θα ήθελε ιδανικά να κάνει στη ζωή του: «Τέλος πάντων, να, φαντάζομαι όλα κείνα τα πιτσιρίκια να παίζουνε ένα παιχνίδι σ’ ένα μεγάλο σικαλοχώραφο και τα ρέστα. Χιλιάδες πιτσιρίκια, και δεν είναι κανένας εκεί — θέλω να πω, κανένας μεγάλος — εκτός από μένα. Και γω στέκομαι φύλακας, στο χείλος ενός τρελογκρεμού. Αυτό που πρέπει να κάνω είναι να τα πιάνω άμα κάνουνε να πέσουνε στον γκρεμό — θέλω να πω, άμα τρέχουνε και δε βλέπουνε πού πάνε, πρέπει να πετάγομαι από κάπου και να τα πιάνω. Αυτό θα κάνω όλη μέρα. Θα ‘μαι μονάχα ο φύλακας στη σίκαλη, να πιάνω τα παιδάκια και τα ρέστα. Το ξέρω πως είναι παλαβομάρα, αλλά είναι το μόνο πράμα που θα ‘θελα να ‘μαι στ’ αλήθεια. Το ξέρω πως είναι παλαβομάρα».

Αυτά τα 121 παιδιά είναι τυχερά. Ξέρετε γιατί; Γιατί γι’ αυτά αυτή η εικόνα, όχι σε γαλήνια ονειρικά χωράφια αλλά σε μια πολύ πραγματική ελληνική πόλη, δεν είναι μια παλαβομάρα, δεν είναι μια εφηβική φαντασίωση διάσωσης όσων είναι ακόμη αγνά στον κόσμο τούτο. Γιατί, όχι στη σίκαλη, μα στα ορμητικά νερά στον Εβρο, ήταν πραγματικοί άνθρωποι σαν τον αρχιπυροσβέστη Ιωάννη Ζαφειρόπουλο. Τον φύλακα στο ρέμα.