Τι ωραία που είναι η αγάπη μου

Η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος την περασμένη Τετάρτη μου θύμισε, για άλλη μια φορά, το πρώτο μεγάλο σοκ στη ζωή μου. Θα ήμουν οχτώ – εννέα ετών και ο εφιάλτης κρυβόταν στη βιβλιοθήκη του σπιτιού, το «νησί του θησαυρού» τότε για μένα αφού τα βιβλία ήταν το καταφύγιο και η απόδρασή μου. Τι το ήθελα εκείνη την ημέρα να κατεβάσω την Ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (έκδοση του BBC νομίζω); Πώς το έφερε η τύχη να ανοίξω στο κεφάλαιο για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης; Φαντάζεται κανείς τι είδα… Για πολύ καιρό φοβόμουν να κοιμηθώ τα βράδια μήπως και στοιχειώσουν τα όνειρά μου οι φωτογραφίες του βιβλίου (έως τώρα κουβαλάω αυτό το πρόβλημα με τον ύπνο). Δεν έλεγα όμως σε κανένα τον λόγο. Ντρεπόμουν. Σαν να έφταιγα κι εγώ για όσα είχα δει.

Ο καιρός πέρασε, το πρώτο σοκ υποχώρησε, έμεινε το δέος – και οι αϋπνίες. Αλλά και μια παρόρμηση να διαβάσω περισσότερα γι’ αυτό που αργότερα έμαθα ότι λεγόταν Ολοκαύτωμα. Τζίφος.

Στην Ελλάδα, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, δεν υπήρχαν εκδόσεις με μαρτυρίες για τη ναζιστική θηριωδία. Και όταν ρωτούσα τους δικούς μου, η κουβέντα συνήθως περιοριζόταν στο να μιλάνε με θαυμασμό για κάποιον συγγενή μας που έκρυβε Εβραίους στην Κατοχή.

Ετσι, μου έμειναν οι αναφορές σε εκείνον τον τόμο του BBC και οι στίχοι του Καμπανέλλη από το «Μαουτχάουζεν» του Θεοδωράκη (που άκουγα κάτω από το πάπλωμα – χούντα γαρ – από μια κασέτα της αδελφής μου).

Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια για να κοιτάξουμε στα μάτια το Ολοκαύτωμα. Οχι μόνο στη χώρα μας αλλά και διεθνώς, εκτός εβραϊκών κοινοτήτων. (Το «Ημερολόγιο της Αννα Φρανκ» μας ήταν αρκετό ως φόρος τιμής). Ακόμη και για την «αδηφάγα» κινηματογραφική παραγωγή υπήρξε, για δεκαετίες, ταμπού. Το 1979, η ομώνυμη μίνι τηλεοπτική σειρά του NBC έδειξε, για πρώτη φορά, τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης σε εκατοντάδες εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλον τον κόσμο. Και στην Ελλάδα, χρειάστηκε να περάσουν ακόμη περισσότερα για να γίνουν μπεστ σέλερ το «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος» του Λέβι και την «Πόλη των φαντασμάτων» του Μαζάουερ, να χειροκροτήσουμε τη «Λίστα του Σίντλερ» και τον «Γιο του Σαούλ» – πάντα μου φαινόταν «καλλιτεχνική προσθήκη» η αισιοδοξία μέσα στην κόλαση στο «Η ζωή είναι ωραία».

Να εξοικειωθούμε με τις φωτογραφίες από το «Μαύρο Σάββατο» του 1942 όταν οι Γερμανοί ευτέλισαν δημόσια στη Θεσσαλονίκη 9.000 Εβραίους και με εκείνες από την τραγική 25η Μαρτίου του 1944 στα Γιάννενα, να συγκινηθούμε με τις αναμνήσεις της Εσθήρ Κοέν. Αλλά και να παραδεχθούμε το κουκούλωμα μίας τραγωδίας έτσι όπως το περιέγραψε ο Γιάννης Μπουτάρης στη συγκλονιστική ομιλία του το 2018.

Η μνήμη του Ολοκαυτώματος μας αφορά όλους. Και χρέος μας είναι να μάθουμε στα παιδιά μας ότι ακόμη και δεν «είναι αυτό ο άνθρωπος», μπορεί να γίνει.