Η δύναμη του παραδείγματος

«Κάθε λογικός άνθρωπος, βλέποντας μπροστά του δύο επικίνδυνους δρόμους υπό τις ίδιες συνθήκες, επιλέγει τον λιγότερο επικίνδυνο. Θα ήταν δειλία να μην ακολουθούμε τον ίδιο κανόνα στις περιπτώσεις υψίστης σημασίας: Να παραμείνουμε για όλη μας τη ζωή μέσα σε πραγματικό κίνδυνο μαζί με χιλιάδες ανθρώπων ή να προτιμήσουμε έναν κίνδυνο μικρότερο που διαρκεί μόνο λίγο καιρό και να σώσουμε πολλούς ανθρώπους;».

Το έτος είναι το 1768. Εχει σημασία. 253 χρόνια πριν από σήμερα. Είναι απόσπασμα μιας επιστολής που στέλνει μια Μεγάλη προς έναν Μέγα (τόσο γενναιόδωρα τους αποτίμησε η Ιστορία): η Αικατερίνη Β’ της Ρωσίας προς τον Φρειδερίκο Β’ της Πρωσίας. Παρατίθεται στη σύντομη αλλά χυμώδη βιογραφία της Μεγάλης Αικατερίνης που έγραψε η Στεφάνια Ντε Νάρντις και διανεμήθηκε προ ημερών μαζί με «Το Βήμα». Ο παραλήπτης της επιστολής, ο Μέγας Φρειδερίκος, έχει εκλιπαρήσει προηγουμένως την τσαρίνα (γερμανικής καταγωγής, όπως και ο ίδιος) να μην προβεί στην «αποκοτιά» που σχεδιάζει: να κάνει εμβόλιο κατά της ευλογιάς, μιας επιδημίας που θερίζει χιλιάδες υπηκόους της σε κάθε της κύμα. Τα εμβόλια είναι τότε ακόμη κάτι το καινούργιο και, όσον αφορά τις παρενέργειές τους, αληθινή terra incognita. Η Αικατερίνη έχει πλήρη επίγνωση των κινδύνων – όχι μονάχα για τον εαυτό της, αλλά και για εκείνον που θα αναλάβει το ρίσκο του εμβολιασμού της. Κανένας ρώσος γιατρός δεν διακινδυνεύει να βρεθεί κατηγορούμενος για «έγκλημα εναντίον της μεγαλειότητας» με συνεπαγόμενα βασανιστήρια και αποκεφαλισμό. Η Αικατερίνη φροντίζει να φέρει από το Λονδίνο τον γιατρό Τόμας Ντιμσντέιλ. Εάν γίνει «καμιά στραβή», η ίδια η αυτοκράτειρα (το θύμα) έχει οργανώσει προκαταβολικά και το σχέδιο φυγής του από τη Ρωσία.

Καμία «στραβή» δεν έγινε. Η τότε 39χρονη Αικατερίνη επέζησε του εμβολιασμού, βασίλευσε για άλλα 28 χρόνια και πέθανε από καρδιακή προσβολή στα 67 της. Το παράδειγμά της ακολούθησαν και άλλοι γαλαζοαίματοι, καθώς και αναρίθμητοι υπήκοοί τους. Σήμερα είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα ότι, χωρίς τα εμβόλια, εκατοντάδες εκατομμύρια συνάνθρωποί μας θα είχαν μετακομίσει στους επουράνιους λειμώνες πολύ μα πολύ νωρίτερα (ορισμένοι από τη βρεφική τους ήδη ηλικία). Εντούτοις, ακόμη και σήμερα, δυόμισι αιώνες αργότερα, παρ’ όλα τα άλματα της ιατρικής επιστήμης και τις θεαματικές βελτιώσεις των εμβολίων, κανένας δεν μπορεί να μας εγγυηθεί 100% ότι το εμβόλιο δεν θα έχει την παραμικρή παρενέργεια σε όλους μας αδιακρίτως. Το ρίσκο σήμερα είναι ασυγκρίτως μικρότερο από το ρίσκο που πήρε η Μεγάλη Αικατερίνη αλλά, και πάλι, δεν είναι μηδενικό. Αυτός είναι και ο βατήρας από όπου συνήθως βουτάει στα βαθιά της συνωμοσιολαγνείας ο κάθε σαλταρισμένος.

Δεν χωράει καμία αμφιβολία ότι σήμερα είμαστε πολύ πιο ξύπνιοι από τον αναλφάβητο μουζίκο του 18^ου αιώνα· και μόνο τις προτιμήσεις μας να δει κανείς στα ημερήσια δελτία τηλεθέασης της AGB (το ασίγαστο ενδιαφέρον μας για τις δολοπλοκίες των συμπατριωτών μας στην Καραϊβική ή για τις πόζες μοντέλων αδιαπέραστων από τις συμφορές της νοημοσύνης) αντιλαμβάνεται αμέσως του λόγου το αληθές. Θα περίμενε λοιπόν κανείς ότι σήμερα, το 2021, εμείς τα τζιμάνια δεν θα είχαμε πλέον την ανάγκη εμβολιασμών δημοσίων προσώπων – έστω και πρωθυπουργών, αφού ξεφορτωθήκαμε τους αυτοκράτορες – προκειμένου να κάνουμε το αυτονόητο. Για έναν λόγο παραπάνω: τα πιο τζιμάνια από τα τζιμάνια γνωρίζουν ότι οι δημόσιοι εμβολιασμοί των μεγαλοσχημόνων είναι εικονικοί· ότι στις φλέβες τους μεταγγίζουν αγνό νεράκι της δροσοπηγής. Ετσι τα παραδείγματα προς μίμηση λειτουργούν ως αυτοεκπληρούμενες προκαταλήψεις και παραδείγματα προς αποφυγή. Οχι, θα τα πιάναμε κορόιδα…