Σειρά της Ευρώπης να απορρίψει τον Τραμπ

Παρά τα συνεχή παράπονά του και την κωλυσιεργία στη μεταβίβαση της εξουσίας, η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ θα ολοκληρωθεί στις 20 Ιανουαρίου. Θα ανήκει πια στην ιστορία – όμως, δυστυχώς, η πολιτική του κληρονομιά θα διαρκέσει. Τα 72 εκατομμύρια Αμερικανών που τον ψήφισαν (έναντι των 82 που στήριξαν τον Τζο Μπάιντεν) έδωσαν στον Τραμπ ένα αναπάντεχο επίπεδο στήριξης από μια βάση που θα συνεχίσει να ωθεί το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα προς έναν εθνικιστικό απομονωτισμό.  Ο Τραμπ θα ρίχνει τη βαριά του σκιά στην αμερικανική πολιτική για πολύ καιρό ακόμα και κάποια εκδοχή του – δηλαδή κάποιος με παρόμοιες θέσεις – θα διεκδικήσει και πάλι την προεδρία το 2024. Για να ηττηθεί ο τραμπισμός, οι Δημοκρατικοί χρειαζόταν να επιτύχουν ένα «γαλάζιο κύμα» εκλογικών νικών μέχρι τις 3 Νοεμβρίου. Δεν τα κατάφεραν.  Η ιδέα ότι ο ίδιος ο Τραμπ θα είναι υποψήφιος σε τέσσερα χρόνια είναι μάλλον απίθανη, λόγω της ηλικίας του. Ομως νεότεροι λαϊκιστές ήδη διεκδικούν τη θέση του. Τόσο από ευρωπαϊκή όσο και από διατλαντική προοπτική – που έχουν υπαρξιακό ενδιαφέρον να παραμείνει η Αμερική αφοσιωμένη στην πολυμερή συνεργασία – η νίκη του Μπάιντεν αποτελεί θρίαμβο σε μια αποφασιστική μάχη, αλλά όχι στον πόλεμο. Εμείς στην Ευρώπη δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, έπειτα από τέσσερα χρόνια ανικανότητας και ψευδών δηλώσεων του Τραμπ – με περισσότερους από 300.000 Αμερικανούς νεκρούς από Covid-19 – σχεδόν οι μισοί από τους αμερικανούς ψηφοφόρους αποφάσισαν ότι θα τον ήθελαν άλλα τέσσερα χρόνια στην εξουσία. Αυτό το ανησυχητικό γεγονός θα έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο μέλλον της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης.

Οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να κάνουν μεγαλύτερο λάθος από το να χαλαρώσουν και να παραδώσουν την ευθύνη για τις διατλαντικές σχέσεις στην κυβέρνηση Μπάιντεν. Προφανώς τόσο ο Μπάιντεν όσο και οι σύμβουλοί του είναι πολύ πιο ικανοί από τον Τραμπ, αλλά το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων θα εξαρτηθεί εξίσου από τα όσα κάνει η Ευρώπη – και ιδιαίτερα η Γερμανία – τα επόμενα χρόνια.

Παρότι τα χρόνια του Τραμπ ανάγκασαν τους ευρωπαίους ηγέτες σε μια αμυντική στάση, η εκλογή Μπάιντεν απαιτεί το αντίθετο: μια ενεργή ώθηση για διατλαντική ανανέωση. Η αποκατάσταση της σχέσης απαιτεί από την Ευρώπη να δράσει ως «ενήλικος» και ίσος απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, απομακρυνόμενη από τη δουλοπρέπεια του Ψυχρού Πολέμου που ακόμα κρατά, 30 χρόνια αργότερα. Για παράδειγμα, θα πρέπει να επιλυθεί γρήγορα το μικρό ποσοστό των στρατιωτικών δαπανών που αναλαμβάνουν μέσα στο ΝΑΤΟ οι ευρωπαϊκές χώρες, γιατί πέραν των άλλων είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης να ενισχύσει την άμυνά της. Ομως οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να ξεκαθαρίσουν στην κυβέρνηση Μπάιντεν από την αρχή τα όσα μπορεί και τα όσα δεν μπορεί να κάνει η Ευρώπη. Η Αμερική είναι μια παγκόσμια δύναμη με διεθνή συμφέροντα και τεράστιες στρατιωτικές δυνατότητες. Από την άλλη, η Ευρώπη αποτελείται από χώρες μικρού ή μεσαίου μεγέθους, η καθεμία με περιορισμένες ικανότητες ισχύος και επιρροής (ίσως με την εξαίρεση των δύο πυρηνικών δυνάμεων, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο όμως πρώτα θα πρέπει να βρει τη θέση του εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης).  Οσον αφορά τη διατλαντική σχέση, ο ρόλος της Ευρώπης είναι να υπερασπισθεί τη νατοϊκή περιοχή και την επισφαλή περιφέρειά της. Στην Ανατολική Ευρώπη αυτό αφορά κυρίως τις χώρες της Βαλτικής, τον πόλεμο στην Ανατολική Ουκρανία και άλλες «παγωμένες συγκρούσεις» στη γειτονιά της Ευρώπης – η επίλυσή τους απαιτεί πολύ πιο ισχυρή ευρωπαϊκή διπλωματική απάντηση απ’ ό,τι έχουμε δει μέχρι σήμερα. Ομως, η μαζική μετανάστευση και η μάχη εναντίον της τρομοκρατίας θα αναγκάσουν την Ευρώπη να εμπλακεί πολύ περισσότερο στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τη Δυτική Αφρική. Η Ανατολική Μεσόγειος γίνεται σταδιακά «καυτή ζώνη», λόγω της έντασης μεταξύ Κύπρου, Ελλάδας και Τουρκίας και λόγω των ανεπίλυτων αντιπαραθέσεων στα Δυτικά Βαλκάνια. Οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να επικεντρωθούν σε αυτές τις προκλήσεις και στην ανάπτυξη δυνατοτήτων απαραίτητων για να τις χειρισθούν. Αυτό από μόνο του θα ενισχύσει την ευρωπαϊκή ασφάλεια και έτσι τη συμβολή της Ευρώπης στο ΝΑΤΟ.

Οσον αφορά τη διεθνή σκηνή, η Ευρώπη πρέπει να την αφήσει στις παγκόσμιες υπερδυνάμεις – έναν τίτλο που δεν μπορεί να διεκδικήσει η ίδια. Αυτό αφορά ιδιαίτερα την Κίνα. Η ΕΕ θα είναι καλό να δημιουργήσει μια αμοιβαία κατανόηση με τις ΗΠΑ για το θέμα, ιδιαίτερα όσον αφορά τις κοινές αξίες. Μια συντονισμένη πολιτική μεταξύ ίσων. Οσον αφορά την εμπορική πολιτική, χρειάζεται να εντοπισθούν κοινά στρατηγικά συμφέροντα τόσο απέναντι στην Κίνα όσο και στη διατλαντική περιοχή.  Εν τω μεταξύ, τα σύννεφα πληθαίνουν στο μέτωπο της ψηφιακής πολιτικής. Η Ευρώπη, μια σημαντική αγορά για τους αμερικανικούς τεχνολογικούς γίγαντες, επιμένει να διατηρήσει την ψηφιακή της κυριαρχία και προωθεί ελέγχους και μηχανισμούς για να προστατεύσει τα προσωπικά στοιχεία των πολιτών της. Εδώ, αντικρουόμενα συμφέροντα απειλούν τη διατλαντική ενότητα. Εάν η Ευρώπη και η Αμερική μπορεί να συμφωνήσουν σε κοινούς κανόνες θα είναι καλό, την ώρα που η Κίνα αποπειράται να ηγηθεί στον ψηφιακό τομέα. Ακόμα και με τον Μπάιντεν στον Λευκό Οίκο δεν θα υπάρχει επιστροφή στις βολικές εξαρτήσεις του παρελθόντος που επί πολύ καιρό καθόριζαν τη διατλαντική σχέση. Επειτα από τέσσερα χρόνια Τραμπ, οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν πολύ καλά τα όσα διακυβεύονται. Επίσης, το να συνεχίσουν να διατηρούν οποιεσδήποτε ψευδαισθήσεις για την Κίνα θα είναι αφελές και επικίνδυνο. Δεν υπάρχει καλύτερη εναλλακτική από έναν ανανεωμένο ατλαντισμό. Ψηφίζοντας τον Μπάιντεν, οι Αμερικανοί έκαναν αυτό που έπρεπε. Τώρα είναι η σειρά των Ευρωπαίων.

Ο Γιόσκα Φίσερ ήταν υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας και αντικαγκελάριος από το 1998 έως το 2005. Διετέλεσε επί 20 χρόνια ηγέτης του κόμματος των Πρασίνων.