Για τα «πεδία» της Ιστορίας {LF}200 χρόνια μετά…

Οι εθνικές γιορτές ανήκουν στο παρόν των διοργανωτών τους, και όχι στο ένδοξο παρελθόν που τιμούν. Αλλωστε, η Ιστορία είναι μια επιστήμη και απευθύνεται στην εποχή της. Με άλλα λόγια, εξελίσσεται και αναπτύσσει τις θεωρίες και τη μεθοδολογία της προσέγγισής της για το παρελθόν – το οποίο δεν αλλάζει. Μόνο τα ερωτήματα αλλάζουν. Το αναλύει με σαφήνεια ο Marc Bloch στην «Απολογία» του: «Η γνώση του παρελθόντος είναι κάτι το προοδευτικό». Και η πρόοδος είναι ευδιάκριτη, αρκεί να αναλογιστούμε τις μεταμορφώσεις της ελληνικής κοινωνίας και του ευρύτερου κόσμου από τα εκατόν πενήντα χρόνια μετά το 1821 στα διακόσια (και χωρίς να επεκτείνουμε τη σύγκριση).

Ας θυμηθούμε τις διδακτορικές διατριβές που εκπονήθηκαν γύρω στο 1971 (εκτός Ελλάδας) με εφαλτήριο την επέτειο (π.χ. του Γεώργιου Φράγκου για τη Φιλική Εταιρεία ή του Νικηφόρου Διαμαντούρου για τη συγκρότηση κράτους), εγκαινιάζοντας επιστημονικά «πεδία» (κι εδώ ο όρος εντός εισαγωγικών για να τονίζονται οι θεωρητικές εγγραφές του Pierre Bourdieu). Και σήμερα, που πλησιάζει το 2021, παρατηρούμε πολλαπλασιαζόμενες και ανανεωτικές τάσεις αυτών των «πεδίων» χάρη στην αξιοσημείωτα πλούσια και ενδιαφέρουσα επιστημονική εκδοτική παραγωγή σχετικά με το 1821. Αραγε η αιτία είναι η συμπλήρωση των εκατόν πενήντα ή των διακοσίων χρόνων;

Σίγουρα οι αριθμοί δεν επηρεάζουν την επιστήμη της Ιστορίας. Αναπόδραστα όμως εμπλουτίζουν τις ετεροτοπίες της μνήμης, ενθαρρύνουν τις διεπιστημονικές συναντήσεις και ανατροφοδοτούν τις νοηματοδοτήσεις των «καθεστώτων ιστορικότητας»: των εργαλείων δηλαδή, όπως εξηγεί ο François Hartog, με τα οποία «συγκρίνουμε τα παρόντα του παρελθόντος σε κρίση με το δικό μας παρόν». Με τη βοήθειά τους μελετούμε τις (ανα)προβολές του παρελθόντος υπό τις πολυδιάστατες επενέργειες των αναγκών και των κρίσεων του παρόντος – σήμερα της πανδημίας του COVID-19 και του εγκλεισμού.

Η Ελπίδα Βόγλη είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.