Περί κορωνοϊού μετάλλαξης

Τις τελευταίες δύο εβδομάδες οι λέξεις «μετάλλαξη» και «μεταλλαγμένος» έχουν καταλάβει την ειδησεογραφία της πανδημίας COVID-19. Είναι πασιφανές ότι οι γενετικές αλλαγές του κορωνοϊού και οι επιπτώσεις τους για τη δημόσια υγεία πια μας απασχολούν όλους για διάφορους λόγους.

Εχουν παρατηρηθεί χιλιάδες μεταλλάξεων του πανδημικού κορωνοϊού SARS-CoV-2 από τον Ιανουάριο που πρωτοπεριγράφηκε. Οι περισσότερες δεν αναμένεται να ωφελούν τον ιό και να τον κάνουν πιο επιθετικό. Η παραλλαγή υπό εξέταση (αγγλιστί variant under investigation – VUI) ή παραλλαγή άξια προσοχής (variant of concern – VOC), γνωστή ως «γενεαλογική γραμμή Β.1.1.7», που έχει αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό στη Νοτιοανατολική Αγγλία συγκεντρώνει μέχρι στιγμής 23 μεταλλάξεις.

Μια υπόθεση για την προέλευση είναι ότι η παραλλαγή εξελίχθηκε σε ασθενή με χρόνια λοίμωξη και μειωμένη ανοσολογική άμυνα που πιθανώς να δέχθηκε θεραπεία αντισωμάτων. Πέρα από την απάντηση στο αν η παραλλαγή Β.1.1.7 αναδύθηκε με αυτό ή άλλο εξελικτικό σενάριο, η ανάγκη για εστίαση και εντατικοποίηση της γενωμικής επιτήρησης αυτών των κατηγοριών ασθενών είναι πια επιτακτική.

Μέχρι στιγμής έχουμε βάσιμες υποψίες ότι οι βιολογικές ιδιότητες της νέας παραλλαγής Β.1.1.7 παίζουν έναν μεγάλο ρόλο στην επιδημική έξαρσή της. Στην επιδημιολογία, βέβαια, υπάρχει και ο ανθρώπινος παράγοντας της συμπεριφοράς που ξεφεύγει από τον βιολογικό ντετερμινισμό των μικροβίων. Εάν οι πρόσφατες εικόνες συνωστισμού σε δρόμους του Λονδίνου εκφράζουν την τάση εκείνων των εβδομάδων για συγχρωτισμό, τότε μια πιθανή εξήγηση είναι ότι μια παραλλαγή που έτυχε να μπορεί να μεταδοθεί πιο εύκολα βρήκε πρόσφορο έδαφος και επιδημικό εφαλτήριο. Μια πρόσφατη επιδημιολογική μοντελοποίηση συνδέει αυτή την παραλλαγή με αύξηση μεταδοτικότητας 40%-70%. Χωρίς αυτό να είναι η κατακλείδα της ιστορίας, αναγνωρίζουμε ότι τα μοντέλα είναι εξαπλουστευμένες προσομοιώσεις της αλήθειας που χρησιμοποιούμε για να ακονίσουμε τις υποθέσεις και αναλύσεις μας. Δεν υπάρχουν ενδείξεις μέχρι στιγμής για σύνδεση με σοβαρότερα συμπτώματα.

Η αποτελεσματικότητα των εμβολίων εν όψει εξέλιξης του ιού είναι μια μόνιμη ανησυχία και εκτός πανδημίας. Γενικώς οι μεταλλάξεις πρέπει να παρατηρούνται έτσι ώστε να είμαστε σε θέση να αντιδράσουμε γρήγορα όταν εξελίσσονται στελέχη ή τύποι ιών που διαφεύγουν από την ανοσία που προσφέρει ένα εμβόλιο και να ενημερώσουμε ανάλογα νέα έκδοση του εμβολίου. Δεν υπάρχουν ενδείξεις για μειωμένη αποτελεσματικότητα των νέων εμβολίων κατά της παραλλαγής Β.1.1.7, αλλά εάν κάποτε αυτή ή κάποια άλλη παραλλαγή δείξει τάσεις διαφυγής από την προσφερόμενη ανοσία, δεν θα πρέπει να θεωρηθεί έκπληξη καθότι είναι μέσα στο πλαίσιο της εξέλιξης και τα εμβόλια θα ενημερωθούν ανάλογα.

Δεκαέξι χώρες σε τέσσερις ηπείρους έχουν μέχρι στιγμής ανακοινώσει κρούσματα που σχετίζονται με την παραλλαγή Β.1.1.7: Γαλλία, Ολλανδία, Δανία, Σουηδία, Φινλανδία, Γερμανία, Ελβετία, Ισπανία, Ιταλία, Λίβανος, Σιγκαπούρη, Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Αυστραλία, Καναδάς και ΗΠΑ. Οσο περιστασιακές και να είναι οι ενδείξεις για τον ρόλο των μεταλλάξεων που συνθέτουν την παραλλαγή Β.1.1.7 με τη γρήγορη αύξηση των κρουσμάτων, είμαστε αντιμέτωποι με μια τέλεια καταιγίδα που καλούμαστε να εξευμενίσουμε. Παρόλο που δεν έχει παρατηρηθεί αυξημένη λοιμοτοξικότητα και θνητότητα, μια υψηλότερη μεταδοτικότητα αναμένεται να ωθήσει περισσότερα κρούσματα σε εισαγωγή στο νοσοκομείο και παράλληλα να αυξηθεί η εισαγωγή στις ΜΕΘ οδηγώντας σε περισσότερους θανάτους, και πίεση στο σύστημα υγείας και συνολικά στην οικονομία, την κοινωνία και τις ζωές μας.

Παρόμοιες παραλλαγές φαίνονται να αναδύονται στη Νότια Αφρική και τη Νιγηρία. Οσο χαιρόμαστε για την υπέρ το δέον ταχύτατη ανάπτυξη εμβολίων και την πυροδότηση της καινοτομίας σε διάφορα πεδία, θα πρέπει να εντατικοποιήσουμε τη λεπτομερή επιτήρηση των κατά τόπων επιδημιών και να εναρμονίσουμε τα μέτρα πρόληψης σε διακρατικό επίπεδο μέσω ανύψωσης της δημόσιας υγείας και της ποιότητας της πολιτικής.

Ο δρ Σέργιος-Ορέστης Κολοκοτρώνης είναι επίκουρος καθηγητής Επιδημιολογίας, Λοιμωδών Νόσων και Κυτταρικής Βιολογίας στο SUNY Downstate Health Sciences University της Νέας Υόρκης