Ποιος ελέγχει τους ελεγκτές;

Η φράση του ρωμαίου ποιητή Γιουβενάλη (55-135 μ.Χ.) «Quis custodiet ipsos custodes?» (Ποιος φυλάει τους φύλακες;, Σάτιρες VI, στ. 347-348) συχνά χρησιμοποιείται στις ημέρες μας για να επισημάνει την αυτονόητη υποχρέωση για λογοδοσία που υπέχει κάθε αρχή και εξουσία σε μία δικαιοκρατούμενη πολιτεία.

Με όσα όμως συμβαίνουν σήμερα στην Ελλάδα τα λόγια αυτά μάλλον προσλαμβάνουν και μια επιπλέον σημασία: ποιος τελικά θα μας φυλάξει από τους φύλακες; Τους φύλακες που έχουν οριστεί από την πολιτεία για να εποπτεύουν και να ελέγχουν την ομαλή λειτουργία της κεφαλαιαγοράς, να προστατεύουν τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα από τη διαφθορά, να προλαμβάνουν και να καταπολεμούν την απόκτηση πλούτου από εγκληματικές πράξεις, να εποπτεύουν και να ελέγχουν την άσκηση των ελεγκτικών και των λογιστικών εργασιών και τέλος να ερευνούν και να διώκουν το οικονομικό έγκλημα.

Τόσο το σκάνδαλο της Novartis όσο και το σκάνδαλο της Folli Follie δυστυχώς προδίδουν την αναποτελεσματικότητα – ή τουλάχιστον την ανεπάρκεια – των ελεγκτικών και εποπτικών μηχανισμών του κράτους, έστω και αν οι περισσότεροι από αυτούς λειτουργούν σήμερα με τη μορφή της Ανεξάρτητης Διοικητικής Αρχής. Μάλιστα στην περίπτωση της εταιρείας Folli Follie θρυλείται ότι επιχειρήθηκε συγκάλυψη του σκανδάλου με άνωθεν εντολές. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά σκάνδαλα, στο πλαίσιο του οποίου, όπως απεκάλυψε η ενδιάμεση έκθεση που συνέταξε η ελεγκτική εταιρεία PricewaterhouseCoopers (PwC), επί 17 ολόκληρα χρόνια, ήτοι από το 2001 έως το 2018, εξελισσόταν μια πρωτοφανής απάτη εις βάρος των επενδυτών, των μετόχων, των τραπεζών, των αγορών, των καταναλωτών.

Επί λέξει η έκθεση της PwC αναφέρει: «Οι οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας Folli Follie ήταν ουσιωδώς εσφαλμένες επί σειρά ετών, με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται στο επενδυτικό κοινό μια πλασματική εικόνα. Η παρουσίαση συνεχόμενων αυξήσεων τόσο στις πωλήσεις, όσο και στα κέρδη, δημιουργούσε την εικόνα ενός υγιούς ομίλου εταιρειών, με ελκυστικές αποδόσεις για τους επενδυτές (μετόχους και λοιπούς χρηματοδότες). Πέραν του θετικού αντίκτυπου που είχαν τα μεγέθη αυτά στη χρηματιστηριακή αξία της εταιρείας, οι μέτοχοι λάμβαναν κατά διαστήματα και χρήματα μέσω διανομής λογιστικών κερδών και κεφαλαίων. Συγκεκριμένα, από το 2001 μέχρι και το 2015, καταβλήθηκαν 116 εκατ. ευρώ στους μετόχους».

Είναι χαρακτηριστικό ότι σε μια δεκαετία εταιρικών χρήσεων οι πλασματικές πωλήσεις ακολουθούν κλιμακωτή αύξηση και καταλήγουν το 2016 και 2017 να αποτελούν το 63% και 62% αντίστοιχα του τζίρου, δηλαδή, σχεδόν τα 2/3 του κύκλου εργασιών του Ομίλου προέρχονταν από εικονικές πωλήσεις.

Οι εικονικές αυτές συναλλαγές είχαν ως αποτέλεσμα να «φουσκώνουν» τον τζίρο του Ομίλου και κατ’ επέκταση τα κέρδη του, διατηρώντας σε υψηλά επίπεδα την αξία της μετοχής του. Με τον τρόπο αυτό οι βασικοί μέτοχοι αποκόμισαν ποσό που ξεπερνά αθροιστικά τα 180 εκατ. ευρώ από τις πωλήσεις μετοχών (μέσω ιδιωτικών τοποθετήσεων – placements), μερισμάτων και επιστροφών κεφαλαίου της εταιρείας τους.

Κι όμως όλα αυτά επί 17 συναπτά έτη συνέβαιναν κάτω από τα δήθεν εποπτικά και ελεγκτικά όμματα τόσων Αρχών: της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, της Επιτροπής Λογιστικής Τυποποίησης και Ελέγχων, της Αρχής Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, του τότε Σώματος Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος.

Με τέτοιες νοοτροπίες όμως και συμπεριφορές το μέλλον δεν κερδίζεται και η χώρα δυσφημείται. Περισσότερο από ποτέ σήμερα οι αλλαγές και οι μεταρρυθμίσεις αποτελούν ιστορικό μονόδρομο για τον τόπο.

Ο Κώστας Τζαβάρας είναι βουλευτής Ηλείας της Νέας Δημοκρατίας