Ενα Νέο «Ετος Μηδέν»

Η ερχόμενη χρονιά θα μπορούσε να είναι μια ιστορική χρονιά – και με θετικό τρόπο. Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά το πρωτότυπο «Ετος Μηδέν» που ακολούθησε τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έχουμε ξανά μια ευκαιρία να ανοικοδομήσουμε. Η διαδικασία μετά το 1945 ήταν κυριολεκτική: εκ νέου οικοδόμηση πάνω στα ερείπια του πολέμου. Αυτή τη φορά, η έμφαση δίνεται στον υλικό κόσμο αλλά και τόσο πολύ περισσότερα. Πρέπει να βάλουμε στόχο έναν υψηλότερο βαθμό κοινωνικής εξέλιξης και να δημιουργήσουμε μία γερή βάση για την ευημερία όλων των ανθρώπων και του πλανήτη.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αναπτύξαμε μία νέα οικονομική φιλοσοφία βασισμένη στη συνεργασία και στην ενσωμάτωση, με την υλική ευημερία ως πρωταρχικό της στόχο. Το σχέδιο αυτό γέννησε διεθνείς οργανισμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και ο ΟΟΣΑ, καθώς και συμφωνίες που θα εξελίσσονταν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και την Ευρωπαΐκή Ενωση. Ο νεοφιλελευθερισμός – μία σθεναρή δέσμευση στις ελεύθερες αγορές και την περιορισμένη κυβέρνηση – κυριάρχησε στη Δύση, όπου έφερε δεκαετίες ευημερίας και προόδου.

Αυτό το μοντέλο όμως έχει καταρρεύσει. Παρότι ο Covid-19 κατάφερε το τελικό χτύπημα, ήταν σαφές εδώ και τουλάχιστον δύο δεκαετίες πως το μεταπολεμικό μοντέλο δεν είναι πλέον βιώσιμο, περιβαλλοντικά ή κοινωνικά (λόγω των σημερινών, εξωφρενικά υψηλών επιπέδων των ανισοτήτων). «Η πιο σκοτεινή ώρα της νύχτας είναι λίγο πριν ξημερώσει», είχε πει ο άγγλος ιστορικός Τόμας Φούλερ. Και εντούτοις, δεν μπορούμε απλώς να θεωρήσουμε πως μια καλύτερη χρονιά θα ακολουθήσει ένα annus horribilis που έφερε τη μεγαλύτερη κρίση δημόσιας υγείας και τη βαθύτερη ύφεση του τελευταίου αιώνα. Πρέπει να αναλάβουμε δράση ώστε να συμβεί αυτό.

Βλέπω τρεις πυλώνες πάνω στους οποίους μπορούμε να χτίσουμε. Κατά πρώτον, το 2021 θα μπορούσε να είναι η χρονιά που θα θέσουμε την Covid-19 υπό έλεγχο. Αν ευοδωθούν οι σημερινές προβλέψεις, θα καταστούν διαθέσιμα πολλά εμβόλια. Αν μας επιτρέψουν να νικήσουμε την πανδημία, πρέπει να καθίσουμε και να σκεφτούμε τι έχουμε μάθει από αυτή την κρίση. Παρότι τα εμβόλια μπορούν να φέρουν σταθερότητα, δεν αποτελούν πανάκεια. Οπως και μια ειρηνευτική συμφωνία που βάζει τέλος αλλά δεν ακυρώνει την καταστροφή του πολέμου, ο τερματισμός της πανδημίας θα είναι απλώς ένα πρώτο βήμα. Η μεγαλύτερη πρόκληση θα είναι να διορθώσουμε τις δομικές αδυναμίες των συστημάτων και των θεσμών μας, πολλοί από τους οποίους απέτυχαν να παράσχουν την απαραίτητη φροντίδα και τις υπηρεσίες σε όλους όσοι τις χρειάζονται.

Εναπόκειται σε όλους μας να διασφαλίσουμε πως τα συστήματα της κοινωνικής πρόνοιας και της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης θα καταστούν περισσότερο ανθεκτικά για την επόμενη γενιά. Η πανδημία μάς υπενθύμισε πως δεν μπορούμε απλώς να βάζουμε στόχο υψηλότερα ΑΕΠ και κέρδη θεωρώντας πως η μεγιστοποίηση αυτών των δεικτών αυτομάτως λειτουργεί ευεργετικά για την κοινωνία. Δεν το κάνει, και γι’ αυτό η επόμενη χρονιά πρέπει να φέρει μία «Μεγάλη Επανεκκίνηση» στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την οικονομική ανάπτυξη και τη διακυβέρνηση.

Κατά δεύτερον, το 2021 θα είναι η χρονιά που κάθε σημαντική κυβέρνηση, καθώς και ευρείες συμμαχίες από τον ιδιωτικό τομέα, θα δεσμευτούν σε έναν στόχο μηδενικών καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό σημαίνει ότι, αντί να παγιδεύεται σε μία εξίσωση προς τα κάτω και να φοβάται ένα συνεχές πρόβλημα «παρασιτισμού», ο κόσμος μπορεί να ωφεληθεί ενός ενάρετου κύκλου απαλλαγής από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει ήδη συμφωνήσει να «κατοχυρώσει νομοθετικά τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050». Η Κίνα έχει δεσμευτεί να γίνει «κλιματικά ουδέτερη έως το 2060» και η Ιαπωνία έχει αναλάβει μία αντίστοιχη δέσμευση για το 2050. Με τον Τζο Μπάιντεν εκλεγμένο πρόεδρο, οι ΗΠΑ αναμένεται να επιστρέψουν στη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα και να βάλουν στόχο 100% καθαρή ενέργεια και μηδενικές καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050.

Αυτές οι δεσμεύσεις αποτελούν μία ιστορική εξέλιξη. Κίνα, Ιαπωνία, ΗΠΑ και Ευρώπη μαζί εκπροσωπούν περισσότερο από το ήμισυ των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και περισσότερο από το ήμισυ του παγκόσμιου ΑΕΠ. Οι στόχοι που θέτει η συμφωνία του Παρισιού είναι πλέον απολύτως επιτεύξιμοι σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Επιπλέον, μία σειρά από βιομηχανικές και εταιρικές δεσμεύσεις συμπληρώνουν πλέον τις κυβερνητικές προσπάθειες. Ποτέ άλλοτε δεν ήταν το παγκόσμιο κίνημα κατά της κλιματικής αλλαγής τόσο ευρύ και τόσο αρραγές.

Τέλος, το 2021 θα είναι η χρονιά που οι εταιρείες θα στραφούν από έναν προσανατολισμό αυστηρά στο βραχυπρόθεσμο κέρδος προς στρατηγικές επικεντρωμένες περισσότερο στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των επιχειρήσεών τους, και στα συμφέροντα και τις συνεισφορές όλων των συμμέτοχων. Βέβαια, οι επιχειρηματικοί ηγέτες αγκάλιασαν την έννοια του καπιταλισμού των συμμέτοχων ήδη από το 2019, με τη δέσμευση του Business Roundtable και στη συνέχεια, με το Μανιφέστο του Νταβός του 2020. Δεν είχαν όμως τα μέσα ώστε να μεταφράσουν αυτές τις ηθικές δεσμεύσεις σε μετρήσιμους στόχους. Αυτό δεν ισχύει πλέον. Με την ανάπτυξη ξεκάθαρων «Κριτηρίων Μέτρησης του Καπιταλισμού των Συμμέτοχων» [Stakeholder Capitalism Metrics] το 2020, όλες οι εταιρείες έχουν τα εργαλεία που χρειάζονται ώστε να μετατρέψουν τις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και διαχειριστικές δεσμεύσεις τους σε μετρήσιμες πράξεις.

Αυτές οι τρεις σημαντικές εξελίξεις – μία ανανεωμένη εστίαση στη δημόσια υγεία και την ανθεκτικότητα, οι δεσμεύσεις για μηδενικές καθαρές εκπομπές και η άφιξη των Κριτηρίων Μέτρησης του Καπιταλισμού των Συμμέτοχων – σχεδόν διασφαλίζουν πως το 2021 θα είναι ένα νέο «Ετος Μηδέν». Οπως και την επαύριον του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τα δομικά στοιχεία βρίσκονται ήδη στη θέση τους, προσφέροντας μία βάση πάνω στην οποία μπορεί να οικοδομηθεί μία νέα εποχή βελτιωμένων συνθηκών διαβίωσης, οικονομικής ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς και δράσης κατά της κλιματικής αλλαγής.