Συντεχνιασμός, εθνικισμός, ζντανοφισμός

Καλώς χλευάστηκε ως εξωπραγματική η τροπολογία του ΣΥΡΙΖΑ, με την οποία διεκδικούσε να εκπέμπουν υποχρεωτικά τα ραδιόφωνα 40% ελληνική μουσική. Είναι θετικό ότι, στην παγκοσμιοποίηση, φαντάζει εξωπραγματική μια πρόταση στη βάση της οποίας συναντιούνται ταυτόχρονα η ιδέα του εξαναγκασμού των πολιτών μιας φιλελεύθερης δημοκρατίας να ακούνε όποια μουσική επιθυμεί η κεντρική εξουσία και η ιδέα του πολιτισμικού εθνικισμού, της κρατικής ενίσχυσης μιας εγχώριας κουλτούρας που περιέχει «τα δικά μας», την ιδιοπροσωπεία μας όπως θα έλεγε ο σύντροφος Ζουράρις.

Ανέφικτο, ευτυχώς, αφού η μουσική κουλτούρα (όπως και η κινηματογραφική, η εικαστική, η μαζική κουλτούρα…) δεν διαμορφώνονται πλέον καθοριστικά στο εγχώριο πεδίο, οι επικοινωνίες έχουν αλλάξει τα δεδομένα. Το πολύ πολύ, δηλαδή, αν υιοθετούνταν ένας τέτοιος εξαναγκασμός, τα ήδη αποδυναμωμένα ραδιόφωνα να έχαναν μέρος του κοινού τους, που θα στρεφόταν εξ ολοκλήρου στο Διαδίκτυο για τη διασκέδασή του – στο YouTube, σε ξένα σάιτ ή διαδικτυακά ραδιόφωνα.

Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ έχει, προφανώς, πασοκική σφραγίδα. Και κατατέθηκε με την παραδοσιακή πελατειακή λογική, που ενώνει πολλούς στο κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς: οι έλληνες μουσικοί αντιμετωπίζονται σαν επαγγελματική συντεχνία και ο ΣΥΡΙΖΑ, που δεν μπορεί να μοιράσει λεφτά, μοιράζει υποσχέσεις προνομιακής μεταχείρισης. Η προνομιακή μεταχείριση των ελλήνων μουσικών, αν υποτεθεί ότι ήταν δυνατή στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, μοιάζει ότι μπορεί να συμβάλει στην αύξηση των εσόδων των μουσικών από τα πνευματικά δικαιώματα. Αρα, και μετά την απόρριψή της, όσοι μουσικοί το θέλουν πολύ θα ταυτίζονται με τον ΣΥΡΙΖΑ.

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, απέρριψε την τροπολογία του ΣΥΡΙΖΑ. Για να τεκμηριώσει την απόρριψη επικαλέστηκε τεχνικές και νομικές δυσκολίες. Κακώς έμεινε μόνο εκεί. Τετοιες προτάσεις της αξιωματικής αντιπολίτευσης η κυβέρνηση της φιλελεύθερης παράταξης έχει υποχρέωση να τις κατεδαφίζει ιδεολογικά. Διότι η έμπνευση αυτής της πρότασης δεν είναι μόνο ο συντεχνιασμός. Είναι, κυρίως, ο ζντανοφισμός: η χάραξη κεντρικής πολιτικής για τον πολιτισμό. Η έγκριση και η πριμοδότηση της μουσικής για τις μάζες, πολιτική κυρίαρχη τη σταλινική περίοδο – αλλά και, γενικώς, στο κομμουνιστικό στρατόπεδο.

Είναι σταλινικό κόμμα, δηλαδή, ο ΣΥΡΙΖΑ; Οχι. Αλλά η λογική πολλών στελεχών του σε πολλά είναι σταλινογενής – και η διεκδίκηση του κρατικού ελέγχου και της επιβολής στη ραδιοφωνία είναι κατεξοχήν σταλινικής έμπνευσης. Με άλλα λόγια, οι συριζαίοι βουλευτές που εισηγήθηκαν τη συγκεκριμένη τροπολογία στην ουσία δηλώνουν τι πρέπει και τι δεν πρέπει να ακούμε. Κατ’ αντιστοιχία, άλλωστε, και με άλλες αφορμές, ο ΣΥΡΙΖΑ, διεκδικούσε μερικές μέρες πριν από τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων να προβάλλουν υποχρεωτικά τη δραστηριότητα των κομμάτων, με βάση τα ποσοστά που έχουν στο Κοινοβούλιο. Ηθελε δηλαδή κομματικούς αρχισυντάκτες στις ειδησεογραφικές εκπομπές, ορίζοντας το περιεχόμενό τους όχι με βάση την αξιολόγηση και την οπτική ανεξάρτητων επαγγελματιών αλλά κομματικών κομισάριων. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι επί κυβερνήσεων ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, διεκδικούσαν τον διορισμό κομισάριου στην εφημερίδα που τώρα διαβάζετε, μαζί με την απόλυση συγκεκριμένων αρθρογράφων της.

Ευτυχώς, όλα αυτά είναι παρελθόν. Προτάσεις για υποχρεωτικές ποσοστώσεις στα προγράμματα των ΜΜΕ αποδεικνύουν απλώς ότι σε μεγάλο βαθμό, στον ΣΥΡΙΖΑ, ακόμα δεν έχουν καταλάβει τι θα πει δυτική δημοκρατία, τι θα πει ελευθερία, τι θα πει Ευρώπη. Πρέπει όμως να μην παραιτούμαστε και να τους βοηθάμε, όσο μπορούμε, να καταλάβουν.

Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο

Ο Τζον Λε Καρέ, που πέθανε προχθές 89 χρόνων, ήταν ο μετρ των μυθιστορημάτων κατασκοπείας. Ο Γκράχαμ Γκριν είχε αποκαλέσει τον «Κατάσκοπο που γύρισε από το κρύο», το πασίγνωστο μυθιστόρημά του του 1963, «αριστούργημα που έδωσε νέα πνοή στη μεταπολεμική λογοτεχνία». Δεινός αλλά και βαθύς αφηγητής, ακριβώς το αντίθετο του πατέρα των ετοιματζήδικων λύσεων και των κλισέ Ζεράρ ντε Βιλιέ, είναι ο πρώτος ευρωπαίος συγγραφέας που απενοχοποίησε πολύ νωρίς όσους αριστερούς αρνούνταν να σκεφτούν στον Ψυχρό Πόλεμο τη Σοβιετική Ενωση απέναντι. Το έκανε με αφηγηματική επιδεξιότητα, που δεν ήταν εύκολο να αμφισβητηθεί – άλλωστε τη μαεστρία του στην πλοκή την αγκάλιασε αμέσως ο κινηματογράφος.

Αυτή η δυνατότητα ανάλυσης της πραγματικότητας δεν τον εγκατέλειψε ποτέ. Το βιβλίο του του 2017, «Η κληρονομιά των κατασκόπων», είναι μια σύγχρονη ματιά σε σύγχρονα προβλήματα. Η Σοβιετική Ενωση έχει, βεβαίως, αντικατασταθεί από τη Ρωσία του Πούτιν ενώ η Βρετανία του Brexit δεν μεταφέρει κανένα αυτοκρατορικό μεγαλείο: είναι μια παρηκμασμένη χώρα που δεν ανήκει πουθενά.

Τι μένει; Η Ευρώπη, λέει ο Τζον Λε Καρέ. Η ήπειρος της ελευθερίας, της συνύπαρξης και της λογικής, ένα όνειρο που μπορούμε ακόμα να το διεκδικούμε με αξιώσεις. Δυστυχώς, χωρίς τους συμπατριώτες του τους Βρετανούς. Ας πρόσεχαν – ή ας διάβαζαν τους καλούς συγγραφείς τους, όπως ο Τζον Λε Καρέ.

***

Γράφει ο γκουρού του Τσίπρα και πρώην υπουργός Αριστείδης Μπαλτάς: «Ο Μπάιντεν νίκησε τον Τραμπ. Στο Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ μια δυναμική αριστερή συνιστώσα εντάσσεται αποφασιστικά στο πολύχρωμο διεθνές κίνημα. Κερδίζει θέσεις, εκλέγει εκπροσώπους και δεν διστάζει να στρατευθεί ρητά υπό τη σημαία του σοσιαλισμού. Με δημοκρατία και ελευθερία. Δηλαδή υπό τις ιδρυτικές στοχεύσεις και του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία». Μπράβο σύντροφοι, κερδάτε.