Η ώρα της συλλογικής ευθύνης και της δημοκρατίας

Η φύλαξη των πανεπιστημίων, όπως και τόσα άλλα, είναι αποκλειστική υπόθεση της κοινότητας και των μελών τους.

Το θέμα εδώ δεν είναι η «φύλαξή» τους, με ειδικά εξοπλισμένους φρουρούς, αλλά η διασφάλιση των υλικών και ακαδημαϊκών προϋποθέσεων, δομών και ανθρώπινου δυναμικού, για την έρευνα και τη διδασκαλία, με όρους ακαδημαϊκής ελευθερίας και ελεύθερης διακίνησης των ιδεών. Μη συγχέουμε τη νομοθετική ρύθμιση με την εκπαιδευτική και ακαδημαϊκή διαδικασία που είναι κατ’ εξοχήν συγκρουσιακή και αντιφατική κοινωνική διαδικασία.

Οπως έχουμε υποστηρίξει και άλλοτε, οι σχετικοί διάλογοι που γίνονται για τα θέματα βίας στα ΑΕΙ είναι μια σειρά αρκετά επεξεργασμένων ευφημισμών και δυσφήμισης που προκαλούν συχνά υστερικές αντιδράσεις.

Υπάρχουν πράγματι προβλήματα στην οργάνωση και τη λειτουργία των πανεπιστημίων. Αν π.χ. σταθούμε στις θεμελιώδεις αρχές που διέπουν τη λειτουργία τους, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι έχουν αναδειχθεί ιδιαίτερα ανησυχητικές εκφυλιστικές πρακτικές στο όνομα της ακαδημαϊκής ελευθερίας και της ελεύθερης έκφρασης των ιδεών, της δωρεάν διανομής συγγραμμάτων, της επιστημονικής κρίσης, της αυτοτέλειας των πανεπιστημίων, κ.ά.

Παράλληλα και με δεδομένες τις χαμηλές δημόσιες δαπάνες, έχουν αναδειχθεί νέες εξουσιαστικές σχέσεις στο εσωτερικό των πανεπιστημίων. Αυτές εξελίσσονται σε θερμοκήπιο όπου αναπτύσσονται φαινόμενα ακαδημαϊκού αμοραλισμού.

Το ζήτημα προτεραιότητας, ωστόσο, δεν είναι η δυσφήμηση των πανεπιστημίων, αλλά η πολιτική βούληση για την αντιμετώπιση των σοβαρών τους προβλημάτων. Τα τελευταία χρόνια, το ελληνικό πανεπιστήμιο δέχεται τις ασφυκτικές πιέσεις από τις εγχώριες εκδοχές ευρωπαϊκών νεοσυντηρητικών και νεοφιλελεύθερων πολιτικών.

Ισχυρό πλήγμα επίσης δέχτηκε το Πανεπιστήμιο τόσο με την άναρχη επέκταση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης όσο και με τις βίαιες συγχωνεύσεις/καταργήσεις ακαδημαϊκών μονάδων. Η μόρφωση δεν θα είναι «δημόσιο και δωρεάν αγαθό», αλλά θα εκπέσει στην κατηγορία καταναλωτικής υπηρεσίας για αγορά με εξατομικευμένη ιδιωτική δαπάνη.

Το ερώτημα είναι πώς μπορεί σε ένα Πανεπιστήμιο, όπου λειτουργούν οι Τομείς, τα Τμήματα, οι Κοσμητείες, η Επιτροπή Ερευνών, η Σύγκλητος και η Πρυτανεία, να εκδηλώνονται εκφυλιστικά για την αυτοτέλεια των ΑΕΙ κρούσματα και να ενισχύεται η επανάληψή τους με αντιφατικές πρακτικές; Πώς είναι δυνατόν να μην εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα! Πάντως, η ευθύνη για όλα αυτά δεν ανήκει αποκλειστικά στις πρυτανικές αρχές. Η υπόθεση δεν είναι θέμα μόνο των διοικούντων αλλά και των διοικούμενων σε ένα Πανεπιστήμιο, όπου η εξουσία ασκείται από πολλά όργανα, με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών, φοιτητών και διοικητικών. Σίγουρα είναι υπόθεση και του πανεπιστημιακού κινήματος.

Ετσι, η «εσωτερική πολιτική ιδρύματος για την ποιότητα» εμπίπτει απολύτως στις αρμοδιότητες των αλλεπάλληλων συλλογικών οργάνων που συγκροτούν ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα, αρκεί να ενεργοποιηθούν «αδρανείς ιδέες και αρχές» συλλογικής ευθύνης, ακαδημαϊκής δεοντολογίας και δημοκρατίας.

Ο Γιώργος Μαυρογιώργος είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων