Οταν θα φύγει η Ανγκελα Μέρκελ

Τον Σεπτέμβριο του 2002 η Γερμανία είχε εκλογές. Ολα έδειχναν ότι το τέλος του Σρέντερ είχε φτάσει. Και ότι ο χριστιανοδημοκράτης Στόιμπερ θα ήταν ο επόμενος καγκελάριος. Ομως, ξαφνικά, άνοιξαν οι ουρανοί: πρωτοφανείς βροχοπτώσεις, ιδίως στη Σαξονία και τη Βαυαρία, έφεραν βιβλικές καταστροφές. Η ιστορική Δρέσδη πνίγηκε κυριολεκτικά. Χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειπαν δραματικά τα σπίτια τους. Η ομοσπονδιακή αντίδραση ήταν κεραυνοβόλα. Οι μηχανισμοί λειτούργησαν εκπληκτικά ακόμα και με τις γερμανικές προδιαγραφές. Ομως, ο ίδιος ο τότε καγκελάριος, που ταυτόχρονα κινητοποίησε αμέσως και ευρωπαϊκούς μηχανισμούς και πόρους και τις κυβερνήσεις των παρακείμενων κρατών, δεν αρκέστηκε σε αυτά. Εβαλε γαλότσες και πήγε στην καρδιά της καταστροφής, πλάι στους πυροσβέστες και στα σωστικά συνεργία. Λίγες ημέρες αργότερα, επανεκλεγόταν καγκελάριος της Γερμανίας.

Εκτοτε πέρασαν 18 χρόνια. Στα 15 από αυτά, τη Γερμανία κυβερνά η Ανγκελα Μέρκελ. Πριν από έναν χρόνο, δήλωνε την απόφασή της να αποχωρήσει το 2021. Ομως το προαναγγελθέν τέλος της μακρότατης θητείας της σφραγίστηκε από μία πολύ μεγαλύτερη καταστροφή: την πανδημία. Σήμερα ουδείς θυμάται εκείνες τις δηλώσεις. Η Μέρκελ χειρίστηκε εξίσου καλά τη νέα τραγωδία. Η Γερμανία είναι στην καλύτερη θέση από όλες τις μεγάλες χώρες της Ευρώπης και του κόσμου. Η δημοφιλία της έχει, εκ νέου, εκτοξευθεί.

Ο θαυμασμός για τη γερμανίδα καγκελάριο είναι διάχυτος. Οχι άδικα: σε 15 χρόνια, η Μέρκελ μετέτρεψε τη Γερμανία όχι μόνο στην οριστικά και αδιαμφισβήτητα ηγέτιδα οικονομική δύναμη της Ευρώπης με πρωτοφανή πλεονάσματα και μηδενικά δημοσιονομικά ελλείμματα, αλλά την έφερε και στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής και διεθνούς διπλωματικής και πολιτικής σκηνής. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, όποτε αποχωρήσει, η Μέρκελ θα αφήσει πίσω της μία Γερμανία μακράν ισχυρότερη από εκείνη που παρέλαβε το 2005. Ομως, τι συμβαίνει με την Ευρώπη; Παρά το γεγονός ότι η Μέρκελ «λιβανίζεται» πανταχόθεν ως «μεγάλη Ευρωπαία», κάτι που αρέσει πολύ και στην ίδια, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική.

Η Ευρώπη της Μέρκελ έζησε την περίπου απόλυτη επικράτηση της γερμανικής ηγεμονίας. Εζησε επίσης, σε μεγάλο βαθμό ως αποτέλεσμα αυτής, τον ακρωτηριασμό της Μεγάλης Βρετανίας. Κυρίως όμως μετράει αυτό που δεν έζησε: την εμβάθυνση της ενοποίησης. Η υποτιθέμενα φανατική Ευρωπαία Μέρκελ δεν επέτρεψε ούτε συζήτηση περί εμβάθυνσης. Επέλεξε, από την πρώτη στιγμή, την α λα καρτ ένωση της Ευρώπης, εξασφαλίζοντας για τη Γερμανία τεράστια συγκριτικά πλεονεκτήματα. Σε μία αγορά θεωρητικά κοινή αλλά στην πραγματικότητα περίπου αμιγώς προσανατολισμένη στις ανάγκες και τις προτεραιότητες της γερμανικής οικονομίας. Εξασφάλισε τη διαρκή υποστήριξη σειράς χωρών της ΕΕ και τις απαραίτητες πλειοψηφίες για να ασκήσει μια πολιτική γερμανική που την ονόμασε ευρωπαϊκή. Κάτι που ίσως δεν έχουν προσέξει πολλοί είναι ότι όταν η Μέρκελ ταξιδεύει στην Κίνα για επενδύσεις, τοποθετεί πίσω της μόνο τη γερμανική και όχι την ευρωπαϊκή σημαία, όπως κάνει όπου αλλού πηγαίνει.

Οταν η Μέρκελ φύγει από την εξουσία θα αφήσει πίσω της μία πολύ ισχυρή Γερμανία. Και μία σκληρή επόμενη γενιά ηγεσίας που δεν θα τη δεσμεύει πια το παρελθόν. Ταυτόχρονα, θα αφήσει μία Ευρώπη διχασμένη όσο ποτέ μετά το 1957. Με χάσματα που αντί να κλείνουν, διευρύνονται συνεχώς. Μία Ευρώπη που έχει αποφασίσει να μην ενωθεί πραγματικά. Που έτσι έχασε όλα αυτά τα χρόνια, τα οποία κέρδισε η Γερμανία. Γι’ αυτό η Ευρώπη είναι ευάλωτη. Και ανίκανη να έχει ευρύ ρόλο. Αυτά η Μέρκελ τα γνωρίζει. Και ίσως γι’ αυτό, όταν πριν από περίπου ενάμιση χρόνο ρωτήθηκε με ποιον τρόπο θα ήθελε να τη θυμούνται όταν θα φύγει από την εξουσία, απάντησε με δύο λέξεις: «ότι προσπάθησα».