Το τίμημα του μαξιμαλισμού

Αν ήταν να κρατήσουμε ένα μόνο δίδαγμα από τα όσα συμβαίνουν στο Ναγκόρνο Καραµπάχ, θα ήταν αυτό: ο μαξιμαλισμός, ειδικά όταν αγνοεί ή υποτιμά την πραγματικότητα, μπορεί να αποβεί καταστροφικός για τα εθνικά συμφέροντα οποιασδήποτε χώρας.

Αναλύοντας τα όσα έχουν συμβεί από τη δεκαετία του ’90 μέχρι σήμερα, με τελευταία πράξη τη συμφωνία-συνθηκολόγηση της Αρμενίας με το Αζερμπαϊτζάν, μπορούμε να βγάλουμε σημαντικά συμπεράσματα. Σταχυολογώ τα εξής τέσσερα:

1. Η ανικανότητα ορθής ανάγνωσης και ανάλυσης των εξελίξεων, του συσχετισμού των δυνάμεων (πολιτικών και στρατιωτικών) και του σύνθετου πλέγματος των διεθνών και περιφερειακών σχέσεων συνήθως οδηγεί σε εθνικές τραγωδίες. Ανατρέχοντας στη δική μας ιστορία, αρκεί να θυμηθούμε τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922) και την Κύπρο (1974). Σε ό,τι αφορά το Ναγκόρνο Καραμπάχ, η Αρμενία έκανε σωρεία λανθασμένων εκτιμήσεων και υπολογισμών, με αποτέλεσμα να πληρώσει βαρύ τίμημα. Οπως υπογραμμίζει ο Σβάντε Κορνέλ στο National Interest (14/11), η ηγεσία της Αρμενίας «διάβασε λάθος σχεδόν τα πάντα σχετικά με τη σύγκρουση αυτή: το ευρύτερο διεθνές περιβάλλον, τη ρωσική αντίδραση, τον ρόλο της Τουρκίας, καθώς και την εσωτερική δυναμική στο Αζερμπαϊτζάν».

2. Η πάροδος του χρόνου χωρίς τη λύση ενός προβλήματος χειροτερεύει τη θέση της αδύνατης πλευράς.  Διαδοχικές κυβερνήσεις στο Γερεβάν άφησαν τον χρόνο να περάσει ανεκμετάλλευτος, πιστεύοντας, αφελώς, ότι αυτός δούλευε υπέρ των στόχων τους. Αυτοεγκλωβίστηκαν σε έναν άκαμπτο μαξιμαλισμό και υποτίμησαν το κενό από τον απομονωτισμό Τραμπ και την αδυναμία της «ομάδας του Μινσκ», αγνόησαν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και απέρριψαν ευνοϊκότερες για τους Αρμενίους διευθετήσεις. Ως αποτέλεσμα, η λύση επιβλήθηκε διά των όπλων. Τα δε νέα αρνητικά για τους Αρμενίους τετελεσμένα τα αποδέχεται, πλέον, και η διεθνής κοινότητα.

3. «Πρώτα η Ρωσία». Αυτό είναι το δόγμα με το οποίο πολιτεύεται η Μόσχα και το οποίο επιβεβαιώθηκε από τη ρωσική στάση. Η Αρμενία δεν είχε καταλάβει ότι η ρωσική υποστήριξη δεν ήταν δεδομένη και ότι πάγια πολιτική της Μόσχας είναι να εξυπηρετεί υπεράνω όλων τα δικά της συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή του Καυκάσου. Για τη Μόσχα, το Αζερμπαϊτζάν είναι γεωπολιτικά πιο σημαντικό από την Αρμενία και γι’ αυτό σταδιακά ανέπτυξε τις σχέσεις της με το Μπακού. Δεν είναι τυχαίο ότι εδώ και μερικά χρόνια η Ρωσία πουλά μεγάλες ποσότητες όπλων στο Αζερμπαϊτζάν.

4. Ο γεωπολιτικός ρόλος της Τουρκίας στην περιοχή είναι δεδομένος και δεν μπορεί να αγνοηθεί. Επανειλημμένες προσπάθειες του Γερεβάν να αποκλείσει την Αγκυρα από τις εξελίξεις στον Καύκασο απέτυχαν παταγωδώς. Επιπλέον, η Τουρκία αντίκριζε τις κινήσεις της Αρμενίας ως απειλή για τις υποδομές ενέργειας στην περιοχή. Η, δε, επίκληση από την αρμενική ηγεσία της Συνθήκης των Σεβρών πολλαπλασίασε τις τουρκικές ανησυχίες. Ως αποτέλεσμα η Τουρκία ενίσχυσε την εμπλοκή της στην περιοχή με την υποστήριξη του Αζερμπαϊτζάν και την ανοχή της Ρωσίας. Οι τελευταίες εξελίξεις επιβεβαίωσαν τον ενισχυμένο ρόλο της Αγκυρας, τον οποίο υποχρεώθηκε να αποδεχτεί και το Γερεβάν.

Συμπερασματικά, η Αρμενία ηττήθηκε στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και λόγω των διαχρονικών λαθών και του μαξιμαλισμού της ηγεσίας της. Παρ’ όλες τις διαφορές με τα δικά μας «εθνικά θέματα», τα γεγονότα μας διδάσκουν. Ειδικά στο Κυπριακό, η αδυναμία αντίληψης και ορθής ανάλυσης των εξελίξεων και του ρόλου των διεθνών παικτών (ΕΕ, ΗΠΑ, Ρωσία) και της Τουρκίας, η απόρριψη συμβιβαστικών λύσεων (2004, 2017) και η ανεκμετάλλευτη πάροδος του χρόνου, η οποία για πολλούς είναι συνυφασμένη και με την εσωτερική διαφθορά, οδηγούν στη μονιμοποίηση του διχοτομικού στάτους κβο, όπως μαρτυρούν και οι εξελίξεις στην Αμμόχωστο. Μη συμφωνημένη λύση συνιστά διαρκή απειλή για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και πηγή έντασης η οποία μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε ανεπιθύμητη κρίση στην Κύπρο. Θέτει, δε, υπό διαρκή ομηρεία το ελεύθερο τμήμα του νησιού και την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας. Το ερώτημα είναι: θα μπορέσουμε να διαβάσουμε σωστά και προς όφελός μας τα σκληρά διδάγματα για να αποτρέψουμε τα χειρότερα;

Ο Φίλιππος Σαββίδης είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος