«Στο σχολείο είχαμε μόνο μία παράγραφο για την ιστορία των μαύρων»

Την πρώτη φορά που ο Στιβ ΜακΚουίν έστρεψε την κάμερά του στην ιστορία της αφροαμερικανικής κοινότητας, άφησε για τα καλά το αποτύπωμά του στην κινηματογραφική βιομηχανία. Με το φιλμ του «12 χρόνια σκλάβος» το 2013 έθιξε το ζήτημα των σκλάβων στον Νότο των ΗΠΑ κι επιβραβεύτηκε με Οσκαρ καλύτερης ταινίας: ο πρώτος μαύρος σκηνοθέτης που το πέτυχε. Η ανάγκη, ωστόσο, προϋπήρχε. Του έδωσε την έμπνευση να λειτουργήσει περισσότερο ενδοσκοπικά και ν’ αποδώσει έναν φόρο τιμής και στις δικές του ρίζες, αναδεικνύοντας την ιστορία της κοινότητας των μεταναστών από τις Δυτικές Ινδίες στο μητροπολιτικό Λονδίνο. Και το έκανε. Με την τηλεοπτική σειρά «Small Axe», το πρώτο του εγχείρημα στη μικρή οθόνη, που έκανε πρεμιέρα αυτήν την εβδομάδα στο BBC και στη χώρα μας προβάλλεται από την Cosmote TV.

«Μεγάλωσα στο Δυτικό Λονδίνο. Πήγα σ’ ένα σχολείο που είχε όλες τις εθνικότητες και δεν ήξερα ακριβώς τι ήταν, μέχρι που μεγάλωσα και συνειδητοποίησα τι υπέροχη εμπειρία είχα. Κι αυτό είναι η δυτικοϊνδική κοινότητα. Ηταν τόσο φωτεινή, τόσο αξιαγάπητη, η οικογένειά μου, τα ξαδέρφια μου, οι θείοι μου, τα ξαδέρφια των ξαδέρφων μου, η οικογένεια της οικογένειας. Ολοι ήταν ένα. Αυτοί μου έδωσαν την ευκαιρία να είμαι εδώ σήμερα, με τις θυσίες που έκαναν», αναφέρει ο Στιβ ΜακΚουίν στα «Πρόσωπα» κατά τη διάρκεια της διαδικτυακής παρουσίασης της τηλεοπτικής σειράς.

Το δραματικό «Small Axe» με φόντο τις πολύχρωμες δεκαετίες του 1970 και του 1980 απεικονίζει αληθινές ιστορίες θάρρους, ελπίδας κι επαναστατικότητας. Πρωταγωνιστές της είναι πρόσωπα τα οποία μέσα από περιστατικά βίας και ρατσισμού συνέβαλαν στην προάσπιση του δικαιώματος στην ίση και δίκαιη μεταχείριση όλων των μειονοτήτων. Μέσα σε πέντε ταινίες – επεισόδια ο ΜακΚουίν περνάει ολόκληρη την εποχή, ενώ αναδεικνύει ιστορίες που ακόμα και στη Βρετανία παραμένουν άγνωστες για την κοινότητα των μεταναστών από τα νησιά της Καραϊβικής.

«Ο σπόρος του “Small Axe” έπεσε πριν από 11 χρόνια, αμέσως μετά την πρώτη μου ταινία, “Hunger”. Αρχικά το είχα σκεφτεί ως τηλεοπτική σειρά, αλλά καθώς εξελίχθηκε συνειδητοποίησα ότι αυτές οι ιστορίες έπρεπε να είναι μόνες ως πρωτότυπες ταινίες, αλλά ταυτόχρονα μέρος ενός ενιαίου πρότζεκτ. Σε τελική ανάλυση, το “Small Axe” αναφέρεται σε μια παροιμία των Δυτικών Ινδιών που σημαίνει ότι είμαστε όλοι δυνατοί. Η ανθολογία, δεμένη με την εμπειρία των Δυτικών Ινδιών στο Λονδίνο, είναι μια γιορτή όλων αυτών που η κοινότητα κατάφερε να πετύχει ενάντια στις πιθανότητες. Για μένα, είναι ένα ερωτικό γράμμα για τη μαύρη ανθεκτικότητα, τον θρίαμβο, την ελπίδα, τη μουσική, τη χαρά και την αγάπη, καθώς και για τη φιλία και την οικογένεια. Α, και ας μην ξεχνάμε και το φαγητό!», τονίζει ο Στιβ ΜακΚουίν. «Θυμάμαι καθεμία από αυτές τις ιστορίες είτε επειδή μου τις έχουν πει οι γονείς μου, η θεία μου, είτε βιώνοντας φυλετικές διακρίσεις μεγαλώνοντας. Αυτές είναι όλες οι ιστορίες μας. Νιώθω προσωπικά συγκινημένος με καθεμία από αυτές».

Δουλεύοντας μεθοδικά, ο σκηνοθέτης κατάφερε να χτίσει μια σειρά που έρχεται για να ταρακουνήσει καλά τα τηλεοπτικά νερά σε ολόκληρο τον κόσμο. Γιατί πέρα από το υψηλό καλλιτεχνικό της επίπεδο, μοιράζεται με το κοινό τον αιώνιο προβληματισμό για τις φυλετικές διακρίσεις και ανοίγει ξανά τον διάλογο για την ανεκτικότητα των σύγχρονων κοινωνιών. «Και οι πέντε ταινίες τοποθετούνται από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 έως τα μέσα της δεκαετίας του ’80. Είναι εξίσου ένα σχόλιο για την παρούσα στιγμή όπως ήταν τότε. Για μένα αυτές οι ταινίες είναι σαν φιλμ επιστημονικής φαντασίας. Λένε το πού είμαστε σήμερα και πόσο έχουμε προχωρήσει, αλλά τελικά και πόσο μακριά πρέπει να φτάσουμε. Κι αυτό πάντα ήταν για μένα το κλειδί και το πώς ένιωθα για το “Small Axe”. Ετσι το βλέπω εγώ, όταν κάνεις τέχνη, όταν κάνεις κινηματογράφο και ταινίες, το ζήτημα είναι να εξελίξεις μια κατάσταση. Οχι απλώς να τη διευρύνεις».

Black Lives Matter

Ξεκινώντας την παραγωγή του «Small Axe» με τη γενναιόδωρη χρηματοδότηση του BBC και προσφάτως την υποστήριξη του Amazon Prime που αγόρασε τα δικαιώματα προβολής στην Αμερική, ο σκηνοθέτης δεν περίμενε πως η συγκυρία της προβολής της θα ήταν κρίσιμη για κινήματα ενδυνάμωσης των μαύρων, όπως το Black Lives Matter.

«Δεν ήταν θαύμα. Δεν ήταν δώρο από τους ουρανούς. Χρειάστηκε πολλή προσπάθεια για να βγουν αυτές οι ιστορίες. Είμαι ευγνώμων στο BBC από την αρχή γιατί υποστήριξε το πρότζεκτ όλα αυτά τα 11 χρόνια. Νομίζω πως δεν υπάρχει καλύτερη στιγμή για να βγει η σειρά αυτή. Γιατί τόσα έχουν συμβεί τον τελευταίο χρόνο, κυρίως με τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ και μετά την κατάσταση με τον κορωνοϊό και το τι έγινε κατά τη διάρκεια της πανδημίας στη Βρετανία, όπου ένα μεγάλο μέρος των μαύρων υπέφερε. Κι εγώ είμαι μέρος του», είπε με νόημα ο ίδιος. Φρόντισε μάλιστα να κάνει τους απαραίτητους συσχετισμούς, όταν ξεκίνησε η πορεία της ανθολογίας προς τη μικρή και τη μεγάλη οθόνη.

«Οταν το Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών επέλεξε τα “Mangrove” και “Lovers Rock” νωρίτερα αυτή τη χρονιά, τα αφιέρωσα τόσο στον Τζορτζ Φλόιντ όσο και σε όλους τους άλλους μαύρους που δολοφονήθηκαν, λόγω του ποιοι είναι στις ΗΠΑ, στο Ηνωμένο Βασίλειο και αλλού. Οπως λέει και η παροιμία, “αν είσαι το μεγάλο δέντρο, είμαστε το μικρό τσεκούρι”. Black Lives Matter», υπογραμμίζει.

Τα επεισόδια της σειράς

Το πρώτο επεισόδιο με τίτλο «Mangrove» διηγείται την πραγματική ιστορία του Φρανκ Κρίκλο (Σον Παρκς), του οποίου το εστιατόριο Mangrove στο Νότινγκ Χιλ ήταν το επίκεντρο της δυτικοϊνδικής κοινότητας του Λονδίνου. Στέκι καλλιτεχνών, ντόπιων αλλά και ακτιβιστών, μπήκε στο στόχαστρο της αστυνομίας. Στην ταινία, ο ΜακΚουίν χτίζει πολύ όμορφα την αντίθεση του πολύβοου ζωντανού κέντρου της κοινότητας ως κυψέλης πολιτισμών με την ισοπεδωτική αντίληψη των διαρκών καθεστωτικών επιδρομών που άφηναν πίσω τους συντρίμμια. Η ειρηνική διαμαρτυρία ενάντια στις διακρίσεις των μαύρων πολιτών στους δρόμους της πρωτεύουσας καταπνίγηκε, με αποτέλεσμα εννιά άνδρες και γυναίκες να συλληφθούν. Ανάμεσά τους και ο Φρανκ αλλά και η Αλίθια Τζόουνς – Λεκουαντέ (Λετίθια Ράιτ του «Black Panther»), επικεφαλής του κινήματος British Black Panther, και ο ακτιβιστής Ντάρκους Χάουι. Η δίκη τους στον φακό κρατάει τον θεατή σε διαρκή αγωνία αφού μετατρέπεται στην αιώνια διαμάχη του καλού με το κακό. Οι μαύροι που παλεύουν να αποδείξουν την αθωότητά τους ενάντια στους προκατειλημμένους λευκούς που τους στήνουν σκευωρίες, τους αρνούνται τα δικαιώματά τους, αλλά τελικά χάνουν στο ίδιο τους το παιχνίδι.

Mια ωδή στη ρομαντική ρέγκε είναι το δεύτερο επεισόδιο «Lovers Rock», όπου δύο νέοι (οι πρωτοεμφανιζόμενοι Αμάρα – Τζέι Σεντ Αουμπίν και Μάικλ Βαρντ) βρίσκουν την ελευθερία και την αγάπη μέσα από τη μουσική, σ’ ένα πάρτι το 1980. Οι μελωδίες των μπλουζ φέρνουν όλους κοντά και, όπως φαίνεται και σε μια σκηνή έκστασης στο τέλος του επεισοδίου, τους δίνουν φτερά να ξεφύγουν από την πραγματικότητα. «Η μουσική είναι το καύσιμο αυτών των πέντε ταινιών. Γιατί είναι αυτή όπου οι μαύροι βρίσκουν καταφύγιο. Είναι αυτό που χρειάζονται για να επιβιώσουν. Στο “Lovers Rock” οι μαύροι δούλευαν όλη την εβδομάδα και περίμεναν το Σαββατοκύριακο για να ακούσουν τα μπλουζ. Γιατί τα πάρτι με μπλουζ ήταν εκεί όπου μπορούσαν να αποβάλουν όλα τους τα προβλήματα και να γίνουν οι άνθρωποι που ήθελαν. Κι αυτό γίνεται μέσω της μουσικής», αναφέρει ο Στιβ ΜακΚουίν.

Την ιστορία του Λιρόι Λόγκαν, ενός νεαρού επιστήμονα, διηγείται το τρίτο επεισόδιο «Red, White and Blue», βάζοντας στο τραπέζι της συζήτησης τα στερεότυπα στις κοινωνίες λευκών και μαύρων. Ο Λόγκαν όταν βλέπει τον πατέρα του να πέφτει θύμα επίθεσης αστυνομικών εγκαταλείπει την ακαδημαϊκή καριέρα για να γίνει μέλος της αστυνομίας, με τη φιλοδοξία να σπάσει τη ρατσιστική αλυσίδα από μέσα. Για να το πετύχει, ωστόσο, πρέπει πρώτα να ξεπεράσει την αποδοκιμασία του ίδιου του του πατέρα αλλά φυσικά και την περιθωριοποίηση που υφίσταται από τους συναδέλφους του. Οι λεπτές ερμηνείες των Τζον Μπογέγκα («Star Wars: The Force Αwakens») και Στιβ Τουσέν («Prince of Persia») αναδεικνύουν τα διαφορετικά πρόσωπα των προκαταλήψεων και φωτίζουν συμπεριφορές που ακόμα μοιάζουν γνωστές.

«Η φράση που μου ήρθε στο μυαλό διαβάζοντας το σενάριο ήταν αυτή του Τζέιμς Μπόλντουιν. “Το να είσαι νέγρος σε αυτή τη χώρα και να είσαι σχετικά συνειδητοποιημένος είναι να είσαι σε οργή σχεδόν όλη την ώρα”. Κατάλαβα πολύ καλά τι εννοούσε με αυτό. Γιατί δεν τους επέτρεπαν να έχουν το μίνιμουμ της ζωής που θα έπρεπε να έχουν. Αυτή η γενιά ήρθε εδώ αναζητώντας μια καλύτερη ευκαιρία και της συμπεριφέρθηκαν άσχημα. Οταν ζεις έτσι, δεν καταλαβαίνεις γιατί δεν σου δίνουν ίσες ευκαιρίες. Ξέρεις ότι σε υποτιμούν, αλλά δεν ξέρεις γιατί. Σου είπαν ότι θα είσαι ίσος για να έρθεις στη χώρα, αλλά μετά σου συμπεριφέρονται αλλιώς. Αυτό οδηγεί στην απογοήτευση και το είδα αυτό στον πατέρα μου, σε όλα τα παιδιά στη γειτονιά μου», επισημαίνει από την πλευρά του ο Στιβ Τουσέν.

«Οταν ήμουν εγώ παιδί, τα βιβλία Ιστορίας είχαν μόλις μία παράγραφο για τη συνεισφορά των μαύρων σε αυτόν τον κόσμο. Ηταν κυρίως o εποικισμός της Αφρικής. Καθόμασταν όλοι λοιπόν και περιμέναμε να μας το εξηγήσουν μ’ έναν συγκεκριμένο τρόπο. Ιστορίες σαν του “Small Axe”, όταν βλέπεις κάποιον που μοιάζει με σένα, που σκέφτεται σαν και σένα, που μιλάει σαν και σένα και κάνει πράγματα, όχι πάντα βέβαια, που είναι ενδιαφέροντα, που είναι αστεία, σου δίνουν και σένα μια αίσθηση για κάτι. Κι αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό. Οχι μόνο για σένα, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο, για ανθρώπους που δεν καταλαβαίνουν αυτό που είμαστε, που φοβούνται τους άλλους, που τους κοιτάζουν και λένε “ω Θεέ μου”», δηλώνει ο Τουσέν.

Το τέταρτο επεισόδιο με τίτλο «Education» έχει πρωταγωνιστή τον 12χρονο Κίνγκσλι, ο οποίος, όταν τον καλούν στο γραφείο του διευθυντή στο σχολείο του επειδή διατάρασσε το μάθημα, μαθαίνει ότι τον στέλνουν σε σχολείο για παιδιά με «ειδικές ανάγκες». Οι γονείς του κάνοντας δύο δουλειές ο καθένας (Σαρλίν Γουάιτ και Ντάνιελ Φράνσις) δεν καταλαβαίνουν αυτήν τη σιωπηλή πρακτική που βάζει εμπόδια στην εκπαίδευση των μικρών μαύρων μέχρι που μια ομάδα ακτιβιστριών αναλαμβάνει δράση.

Την ίδια διαφωτιστική δράση επιθυμεί να έχει το επεισόδιο και η Σαρλίν Γουάιτ: «Ελπίζω ότι η ταινία θ’ ανοίξει κάποια μάτια και θα κάνει τους ανθρώπους να σκεφτούν τους λόγους της συμπεριφοράς τους. Οτι θα κάνει τους ανθρώπους να μιλάνε όταν υπάρχουν αρκετά κινήματα όπως το Black Lives Matter και μαύροι Αμερικανοί σκοτώνονται όλη την ώρα, ενώ η Δικαιοσύνη είναι ακόμα πρόβλημα στο εκπαιδευτικό σύστημα στο Ηνωμένο Βασίλειο όσον αφορά τους νεαρούς μαύρους. Θα έχουν κάτι να σκεφτούν για ν’ αλλάξουν την προσέγγισή τους στο τι διδάσκουν και πώς βλέπουν τους νεαρούς μαύρους. Είναι η πιο όμορφη εμπειρία και πρέπει να την αγκαλιάσεις αντί να την αντιμάχεσαι όταν εκπαιδεύεις νέα παιδιά. Ευελπιστούμε ν’ ανοίξει έναν διάλογο. Αυτό θα ήθελα εγώ να δω. Γιατί είναι τόσο πλούσια ιστορία, τόση η κουλτούρα που φέραμε στο Ηνωμένο Βασίλειο και την κάναμε ακόμα πιο πλούσια».

Η σειρά κλείνει με το επεισόδιο «Alex Wheatle», πάνω στην αληθινή ζωή του ομώνυμου βραβευμένου συγγραφέα που υποδύεται ο Σέιλ Κολ. Η κάμερα καταγράφει την πορεία του από τα ιδρύματα, όπου μεγάλωσε χωρίς αγάπη ή οικογένεια, μέχρι τη μετακόμισή του στο Μπρίξτον, όπου βρίσκει για πρώτη φορά την αίσθηση ότι ανήκει κάπου. Η αγάπη του για τη μουσική τού δείχνει πώς να επουλώσει τις πληγές του, ακόμα κι όταν βρίσκεται πίσω από τα σίδερα της φυλακής, κατά τη διάρκεια των ταραχών του 1981.

info

Τα επεισόδια της σειράς είναι διαθέσιμα κάθε εβδομάδα μέσα από τη δωρεάν, on demand υπηρεσία Cosmote TV Plus αμέσως μετά την προβολή του στο BBC, ενώ από τις 22/11 η σειρά θα προβάλλεται και στο Cosmote Series HD κάθε Κυριακή στις 23.00