NON PAPER

Το «νακ» του επαναστάτη

Το 1965, ο βρετανός σκηνοθέτης Ρίτσαρντ Λέστερ, κινηματογραφιστής των Μπιτλς και του λονδρέζικου σουίνγκ και δημιουργός του «Hard day’s night» και του «Help», γύρισε την ταινία «The knack and how to get it». Πράγμα παράξενο για εκείνη την εποχή, η ταινία προβλήθηκε (αργότερα) στην Ελλάδα με ακριβή μετάφραση του τίτλου. «Το νακ και πώς να το αποκτήσετε». Διότι δεν έχουμε μόνο εμείς οι Ελληνες λέξεις που δεν μεταφράζονται σε άλλες γλώσσες. Εχουν και οι Αγγλοι. Το «νακ» είναι κάτι το απροσδιόριστο, ίσως και ασήμαντο που δεν παραπέμπει ακριβώς σε γοητεία αλλά πάντως έκανε τον έναν εκ των δύο συγκατοίκων – πρωταγωνιστών της ταινίας αντικείμενο πόθου των γυναικών. Αυτό που ο άλλος συγκάτοικος μάταια προσπαθούσε να αναλύσει, να εξηγήσει, να υιοθετήσει, τελικά, και ο ίδιος.

Τα κορίτσια της γενιάς μου, εμείς που μπουκάραμε στην εφηβεία στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, ανιχνεύσαμε αυτό το «νακ» στους «επαναστάτες» εκείνης της εποχής. Κυρίως στιλιστική η αναφορά βέβαια. Ξέρετε «μαλλιά σγουρά, μαλλιά κοράκου χρώμα, τ’ ανέμιζε ο αέρας στα ζερβά». Κακά τα ψέματα. Με καρό κουστουμάκι (που ήταν τότε στη μόδα) και χωρίστρα στο πλάι δεν «έριχνες» κορίτσι. Στο αμπέχωνο και στο μούσι είχαν ενδώσει ακόμη και τα αγόρια των Βορείων Προαστίων. Και όπου δεν υπήρχαν ιστορίες από την αντίσταση κατά της χούντας, δεν ήταν και τόσο δύσκολο να εφευρεθούν ώστε εμείς οι πιτσιρίκες να αρχίζουμε να βλέπουμε τη γνωστή αφίσα του Τσε Γκεβάρα μέσα στο ποτήρι της βότκας στην μπάρα του «Ντεκαντάνς» και του «Βρούτου» – γνωστά μπαρ της εποχής.

Γρήγορα βέβαια καταλάβαμε ότι οι άνθρωποι που είχαν αντισταθεί πραγματικά στη χούντα δεν έβγαζαν τον αγώνα τους βόλτα στα μπαρ (πλην ελαχίστων και γνωστών εξαιρέσεων για να τα λέμε όλα). Μην πω ότι δεν ντύνονταν καν «επαναστατικά». Ηξεραν να διακρίνουν πολύ καλά το «φαίνεσθαι» από το «είσαι». Και με την πάροδο του χρόνου το συνειδητοποιήσαμε κι εμείς τα «μικρά». Και εν τω μεταξύ, διαβάσαμε, ρωτήσαμε, μάθαμε. Και πήραμε – όσοι πήραμε – τις αποστάσεις από αυτόν τον εφικτό …σουρεαλισμό. Ωστόσο το «νακ του αντάρτη» εξακολουθούσε να έχει σουξέ έστω και εξαντλούνταν στις μπουάτ της Πλάκας και τα Αντάρτικα του Τζαβέλα.

Επαναστάτες χωρίς αιτία

Διαπιστώνω όμως ότι κάθε τόσο επανέρχεται. Εντάξει, έτσι γίνεται με τις μόδες. Και ουδεμία σημασία έχει αν πρόκειται για μόδες ενδυματολογικές ή ιδεολογικές. Η ριζοσπαστικοποίηση είναι a la mode όσο και τα sneakers. Και όπως φορούν αθλητικά παπούτσια αυτοί που έχουν να κάνουν γυμναστική από τα χρόνια του σχολείου, έτσι έχουν πολύ μεγάλη αγωνία για τη δημοκρατία αυτοί που θέλουν να την περιφρουρήσουν… από τι; Δύσκολο να καταλάβουν ότι αν η δημοκρατία κινδυνεύει – που δεν συμβαίνει αυτό  – σήμερα στη χώρα μας κινδυνεύει από τους επίδοξους διασώστες της. Από αυτούς που θεωρούν ότι οι νόμοι της αστικής δημοκρατίας είναι χούντα. Αυτούς που θεωρούν πως κάθε φωνή αντίθετη στη δική τους πρέπει να σιγήσει. Αυτούς που θεωρούν ότι η ανυπακοή είναι επανάσταση.

Τους έχω νέα. Δεν είναι. Για να κάνει κάποιος «επανάσταση» πρέπει να υπάρχει και αυτό εναντίον του οποίου επαναστατεί. Ως πραγματικότητα, όχι ως ιδεοπληξία. Αλλιώς είναι γραφικός. Ο «Επαναστάτης χωρίς αιτία» είναι ταινία του Νίκολας Ρέι. That’s all folks.

Για τον Δημήτρη

Την πρώτη ημέρα που πήγα στην πρώτη μου δουλειά, τη δισκογραφική εταιρεία Lyra, το πρώτο πράγμα που είδα μπαίνοντας στο γραφείο ήταν το εξώφυλλο του «Μεγάλου Ερωτικού» του Μάνου Χατζιδάκι. Εκεί πρωτοείδα γραμμένο το όνομα του Δημήτρη Ψαριανού. Μετά γνώρισα από κοντά αυτόν τον αλαφροΐσκιωτο άνθρωπο που έφυγε προχθές. Αυτό το αερικό που ήταν πάντα σαν να περπατούσε λίγα εκατοστά πάνω από το έδαφος. Καλό του ταξίδι.