Η Γαλλία στο στόχαστρο

Ο Τρέβορ Νόα είναι νοτιοαφρικανός κωμικός που παρουσιάζει ένα από τα δημοφιλέστερα πολιτικά – κωμικά σόου στην Αμερική. Προερχόμενος από μία χώρα με το γνωστό ρατσιστικό παρελθόν και εργαζόμενος σε άλλη με τα δικά της προβλήματα ρατσισμού, προκάλεσε ένα μίνι διπλωματικό επεισόδιο το 2018 όταν είπε ότι η Εθνική Γαλλίας που είχε κερδίσει το ποδοσφαιρικό Μουντιάλ ήταν στην πραγματικότητα «Εθνική Αφρικής». Ο γάλλος πρέσβης στις ΗΠΑ τού απάντησε ότι στη Γαλλία οι γάλλοι πολίτες δεν χρειάζονται επιθετικούς προσδιορισμούς όπως στην Αμερική. Τον Νόα δεν τον πτόησε ούτε το γεγονός ότι οι ίδιοι οι παίκτες ξεκαθάρισαν πως είναι και αισθάνονται Γάλλοι και επανήλθε υποστηρίζοντας ότι μη-αναγνώριση της αφρικανικής ταυτότητάς τους αποτελεί ούτε λίγο ούτε πολύ συγκεκαλυμμένο ρατσισμό.

Αυτό το περιστατικό το θυμηθήκαμε παρακολουθώντας τον τρόπο κάλυψης των πρόσφατων τρομοκρατικών επιθέσεων στη Γαλλία από τον αγγλόφωνο, και ιδιαίτερα τον αμερικανικό, κεντροαριστερό – φιλελεύθερο (αυτό που στην αμερικανική πολιτική διάλεκτο αποκαλείται liberal) Τύπο. Πέραν της δικαιολογημένης προσπάθειας να μην παρουσιαστούν τα γεγονότα της Γαλλίας ως γενικευμένη «σύγκρουση πολιτισμών», παρατηρούμε τη διαρκώς αναπτυσσόμενη αμφισβήτηση του γαλλικού ρεπουμπλικανικού μοντέλου ως πηγής, και άρα έμμεσης δικαιολόγησης, του μίσους που αισθάνονται κάποιοι μουσουλμάνοι προς το γαλλικό κράτος. Το επιχείρημα που ακούγεται είναι ότι το γαλλικό μοντέλο αυστηρής κοσμικότητας (laicité) δημιουργεί ένα ασφυκτικό πλαίσιο για τους μουσουλμάνους που ζουν στη Γαλλία, θέτοντάς τους προ του διλήμματος να απαρνηθούν ή όχι τη θρησκεία τους, προκειμένου να αποτελέσουν μέλη της πολιτικής κοινότητας. Υπονοείται έτσι ότι το γαλλικό μοντέλο, αντί να βασίζεται, όπως ισχυρίζεται, σε οικουμενικές αξίες, στην πραγματικότητα καταπιέζει και αποκλείει.

Φαίνεται λοιπόν ότι ο Μακρόν έχει ανοίξει ταυτόχρονα δύο μέτωπα: όχι μόνο με τον ακραίο τζιχαντισμό, αλλά και με εκείνους στη Δύση που θεωρούν τον δεξιό λαϊκισμό και την αντίθεση στην πολυπολιτισμικότητα ως τις κύριες απειλές. Το παράδοξο έγκειται στο ότι αυτή η κριτική, που αναπτύσσεται από τα αριστερά, εμφανίζεται πλέον, σε αντίθεση με το παρελθόν, επικριτική προς τις αξίες του Διαφωτισμού, τις οποίες το γαλλικό κράτος ιστορικά πρεσβεύει. Οπως και το περιστατικό με την αφρικανική καταγωγή των γάλλων ποδοσφαιριστών, πρόκειται για μία προβολή, αν όχι επιβολή, των όρων της εσωτερικής αμερικανικής συζήτησης στη γαλλική πραγματικότητα. Κατ’ αυτό τον τρόπο, η ισότιμη συμμετοχή στο πολιτικό «έθνος», ανεξάρτητα από εθνοτικά ή θρησκευτικά χαρακτηριστικά, και η περιφρούρηση του ουδέτερου χαρακτήρα του κράτους ξαφνικά αποκαλούνται «ρατσισμός» και «νεο-αποικιοκρατία».

Κλείνουμε με μία εκτίμηση για την επίπτωση της νέας έξαρσης της αντιπαλότητας Δύσης – Ισλαμισμού στην ελληνική εξωτερική πολιτική. Την παρούσα συγκυρία έχει σπεύσει να εκμεταλλευθεί ο Ερντογάν, παίζοντας τον ρόλο του αυτόκλητου ηγέτη των μουσουλμάνων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ίδιος υιοθετεί μεγάλο μέρος από την αγγλοσαξονικής έμπνευσης ρητορική της νέας Αριστεράς περί «ρατσισμού» και «ισλαμοφοβίας», η οποία ασκεί ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή στο Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ. Καθώς η Ελλάδα φαίνεται να έχει επενδύσει στην εκλογή Μπάιντεν ενόψει νέων αντιπαραθέσεων με την Τουρκία, θα πρέπει να αναμένουμε από τον τούρκο πρόεδρο να εντείνει την ψευδο-προοδευτική ρητορική του, προκειμένου να εκβιάσει μια επιεικέστερη στάση των ΗΠΑ έναντι της Τουρκίας.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής
στο London Metropolitan University