Μαθήματα από τον πόλεμο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ

Από τον τελευταίο πόλεμο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, που έληξε με την επώδυνη συνθηκολόγηση της Αρμενίας, βγαίνουν κάποια πολιτικά και επιχειρησιακά συμπεράσματα, τα οποία άμεσα ή έμμεσα μας αφορούν.

Ολο πιο συχνά και όλο πιο κοντά (αυτό είναι το πιο ανησυχητικό) στην περιφέρεια της Ευρώπης, γίνεται χρήση βίας για την επίλυση διεθνών διαφορών.

Τους όρους της συνθηκολόγησης τους συμφώνησε η Ρωσία με τα δύο εμπόλεμα μέρη – και εμμέσως την Τουρκία. Είναι σημαντικός (και μέχρι πρότινος αδιανόητος) ο παραγκωνισμός της «Ομάδας Μινσκ» του ΟΑΣΕ, που περιλάμβανε και τις ΗΠΑ και τη Γαλλία. Η δε ΕΕ για άλλη μια φορά έμεινε άφωνη, άβουλη και αμήχανη μπροστά σε μια ένοπλη σύγκρουση στην περιφέρειά της.

Ο πόλεμος έληξε με ήττα της Αρμενίας και νικητές όχι μόνο το Αζερμπαϊτζάν αλλά τη Ρωσία καθώς και την Τουρκία.

Η τουρκική παρουσία εγκαταστάθηκε για καλά στο μέχρι τώρα άβατο για τρίτους «εγγύς εξωτερικό» της Ρωσίας. Η στρατηγική της παρουσία στον Καύκασο είναι πλέον γεγονός. Επιπλέον, και αυτό έχει γεωπολιτική αλλά και γεωοικονομική σημασία, η Κωνσταντινούπολη θα ενωθεί και οδικά με το Μπακού, μέσω του δρόμου που θα κατασκευαστεί για να ενώσει το Ναχιτσεβάν με την αζερική πρωτεύουσα. Αυτό θα εντάξει ακόμα περισσότερο την Κωνσταντινούπολη στον «Δρόμο του Μεταξιού». Στο δίκτυο δηλαδή των εμπορικών δρόμων μεταξύ Κίνας και Ευρώπης. Ο δρόμος αυτός μάλιστα θα περνάει και από το έδαφος της Αρμενίας προσθέτοντας μια ακόμα ταπείνωση στο αρμενικό τραύμα.

Ο αποκλεισμός της Δύσης από τις εξελίξεις δίνει το δικαίωμα στην Τουρκία να ισχυρίζεται πως είναι η μόνη χώρα του ΝΑΤΟ που έχει επιρροή στην περιοχή, η μόνη που μπορεί να σταθεί ως ανάχωμα στη Ρωσία και άρα η Δύση θα πρέπει να συναλλάσσεται ισότιμα μαζί της και όχι να προσπαθεί να της υπαγορεύσει τους όρους της.

Το «Θέατρο Επιχειρήσεων» του Καυκάσου έδωσε μια πρώτης τάξεως ευκαιρία στην Τουρκία να επιβάλει τη στρατηγική της παρουσία στην περιοχή και να επιδείξει τις δυνατότητες των οπλικών της συστημάτων. Στο πεδίο πολεμούσαν οι εκπαιδευμένοι και εξοπλισμένοι από τους Τούρκους Αζέροι (και τζιχαντιστές μισθοφόροι από τη Συρία), αλλά ο ρόλος των τούρκων «στρατιωτικών συμβούλων» σε θέματα «Διοικήσεως και Ελέγχου» των επιχειρήσεων ήταν καταλυτικός. Εξίσου κρίσιμος στην εξέλιξη της σύγκρουσης ήταν ο ρόλος των τουρκικών drones και F-16.

Οσο και να ήθελαν να πιστεύουν κάποιοι πως η επιχειρησιακή ικανότητα των τουρκικών ΕΔ είχε απομειωθεί λόγω των εκτεταμένων διώξεων ανωτέρων και ανωτάτων Αξιωματικών, η πραγματικότητα είναι πως τα τελευταία χρόνια οι ΤΕΔ διηύθυναν και εκτέλεσαν με επιτυχία επιχειρήσεις χαμηλής ή υψηλής έντασης σε 5 διαφορετικά πεδία (κάποιες φορές ταυτόχρονα).

Οσο σημαντικά και αν είναι τα ψυχικά χαρίσματα, τον πόλεμο τον κερδίζουν τα όπλα και η τεχνολογία. Όπως τραγουδούσαν οι βρετανοί στρατιώτες πολεμώντας τους ηρωικούς ιθαγενείς στη Ν. Αφρική «Whatever happens, we have got, the Maxim, and they have not» (ό,τι και να συμβεί, εμείς έχουμε πολυβόλα και αυτοί όχι). Οι Αρμένιοι πολέμησαν με ηρωισμό και αυτοθυσία αλλά έχασαν. Θυσιάστηκαν για το τίποτα!

Η τελευταία παρατήρηση μας οδηγεί στο σημαντικότερο συμπέρασμα: όταν σε μια διαμάχη επικρατούν τα πιο σκληροπυρηνικά στοιχεία στις δύο πλευρές, αυτοί που τελικά δικαιώνονται είναι οι ακραίοι, της ισχυρότερης πλευράς. Το βλέπουμε επαναλαμβανόμενα, το είδαμε στο «παλαιστινιακό» και τώρα στο Καραμπάχ. Η Αρμενία από τη δεκαετία του ’90 και μετά είχε τη δυνατότητα να πετύχει έναν επωφελή συμβιβασμό, παραχωρώντας ένα κλάσμα του ότι αναγκάστηκε τελικά να δώσει. Ομως πάντα επικρατούσαν οι ακραιφνείς και οι ασυμβίβαστοι, παρ’ όλο που το Αζερμπαϊτζάν εξοπλιζόταν συνεχώς.

Οπως λέει ο Εκκλησιαστής: «Για όλα πάνω στη γη υπάρχει ο κατάλληλος χρόνος και ο συγκεκριμένος καιρός:…. Καιρός για πόλεμο και καιρός για ειρήνη». (Εκκλησιαστής 3:1-8). Αρκεί να ξέρεις πότε – και το πότε το ορίζει η πραγματικότητα και όχι οι επιθυμίες.

Ο Αλέξανδρος Διακόπουλος είναι Αντιναύαρχος εν αποστρατεία