Η επίπεδη οικονομία του Πούτιν

Η παρατεταμένη οικονομική στασιμότητα και ένα πολύ υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας από τον COVID-19 από ό,τι αναφέρεται επίσημα στη Ρωσία σημαίνει ότι ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δεν μπορεί να στηρίξει τη νομιμότητα του καθεστώτος του σε βελτιώσεις ποιότητας ζωής. Αυτό υποδηλώνει ότι αναμένεται περισσότερη λογοκρισία, προπαγάνδα και περιπέτειες στην εξωτερική πολιτική.

Στις 30 Σεπτεμβρίου το υπουργείο Οικονομίας της Ρωσίας δημοσίευσε το βασικό σενάριό του ότι το ΑΕΠ θα συρρικνωθεί κατά 3,9% το 2020, αλλά θα αυξηθεί κατά μέσο όρο 3,2% το 2021-23. Ωστόσο, το υπουργείο έχει ιστορικό ότι είναι υπερβολικά αισιόδοξο. Το Επιμελητήριο Λογαριασμών της Ρωσίας – μια άλλη κυβερνητική υπηρεσία, με επικεφαλής τον πρώην υπουργό Οικονομικών Αλεξέι Κουντρίν – επέκρινε τις αισιόδοξες προβλέψεις του υπουργείου Οικονομίας. Προβλέπει μείωση 4,5% του ΑΕΠ το 2020 και μέση ετήσια αύξηση μόλις 2%-2,2% το 2021-23. Αυτό ευθυγραμμίζεται περισσότερο με την προσδοκία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για πτώση 4,1% το 2020 και ετήσια αύξηση 2,4% το 2021-23.

Ο λόγος για την απόκλιση μεταξύ αυτών των προβλέψεων είναι απολύτως πολιτικός. Οταν ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ξεκίνησε την τρέχουσα θητεία του τον Μάιο του 2018, υποσχέθηκε ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο, επεκτείνοντας έτσι το μερίδιο της Ρωσίας στην παγκόσμια οικονομική πίτα. Αυτός δεν είναι ιδιαίτερα φιλόδοξος στόχος για μια χώρα μεσαίου εισοδήματος. Ομως η Ρωσία δεν κατάφερε να το επιτύχει – και όχι μόνο λόγω της κρίσης COVID-19. Λίγο πριν ξεσπάσει η πανδημία, είχε προκύψει ευρεία συναίνεση μεταξύ των αναλυτών της Ρωσίας ότι χωρίς θεσμικές μεταρρυθμίσεις, οι ετήσιοι ρυθμοί αύξησης του ΑΕΠ θα παραμείνουν κολλημένοι σε περίπου 1,5%-2 % – χαμηλότερα επίπεδα από την παγκόσμια ανάπτυξη. Η κυβέρνηση του Πούτιν ήταν σαφώς απρόθυμη ή δεν μπορούσε να πραγματοποιήσει τέτοιες μεταρρυθμίσεις.

Το Κρεμλίνο θα προσπαθήσει τώρα να πείσει τους Ρώσους ότι, ανεξάρτητα από τις αδυναμίες του, ο Πούτιν είναι μακράν η καλύτερη επιλογή τους – κυρίως για την αντιμετώπιση εξωτερικών εχθρών. Κάποιος μπορεί μόνο να ελπίζει ότι η πεμπτουσία του ελέγχου που ασκεί ο Πούτιν στην πληροφορία θα μειωθεί από την αυξανόμενη διείσδυση του Διαδικτύου και την αύξηση της δυσπιστίας προς τα επίσημα μέσα ενημέρωσης, καθιστώντας την επίσημη αφήγηση των γεγονότων όλο και πιο δύσκολη στην παρουσίασή της στο κοινό.

O Σεργκέι Γκουριέβ είναι πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης και πρώην πρύτανης του New Economic School στη Μόσχα. Είναι καθηγητής Οικονομικών στο Sciences Po