Μετάσταση και διασπορά

Με πρόφαση τη σημαντική δίκη και καταδίκη του νεοφασισμού της περιόδου μας (κάθε ιστορική περίοδος έχει τον δικό της φασισμό), μερικά παραδείγματα αποκαλύπτουν ενδιαφέρουσες πτυχές του φαινομένου.

Ο Γιάννης Κάτρης έκανε μια διεισδυτική ανάλυση των ριζών, των αιτίων, των επιπτώσεων του νεοφασισμού στην Ελλάδα, κυρίως για τη δεκαετία 1960-1970. Ο οξύνους δημοσιογράφος των «ΝΕΩΝ», του «Βήματος», του «Εθνους», της «Ελευθεροτυπίας» κ.λπ. στο έργο του «Η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα» (εκδόσεις Παπαζήση, 1974) φώτισε τις αθέατες πλευρές ενός πολυετούς αντικοινοβουλευτικού και αντιδημοκρατικού δράματος.

Τι είναι η φασιστική εξέλκωση; Απόνερα του Εμφυλίου, γιουρούσι συμμοριών στην πολιτική, κοινωνική και οικονομική ζωή της χώρας ή ένα ατύχημα της ιστορίας, μια αβλεψία του κοινοβουλευτισμού;

Το έργο του Κάτρη ξεπερνάει τον χρόνο αναφοράς του, αφού δείχνει όχι μόνο την πολιτική δυναμική του φασιστικού φαινομένου, αλλά το πολιτιστικό υπόστρωμα που το θεμελίωσε και το ανέπτυξε.

Θα πρόσθετα και μια λεπτομέρεια που καθιστά το βιβλίο επώδυνο εκτός από διαφωτιστικό: «Η μπαλάντα της φρίκης». Μια επιστολή-μαρτυρία που έλαβε ο Κάτρης και που τη συμπεριλαμβάνει στο βιβλίο. Ηλέκτρα Παππά είναι το ψευδώνυμο με το οποίο προφυλάσσει τη συγγραφέα. Πρόκειται για μια ματωμένη επιστολή στην οποία η συγγραφέας της περιγράφει τα απίστευτα βασανιστήρια που υπέστη μέσα στα κρατητήρια της Ασφάλειας επί χούντας. Είναι η σωματική και προσωπική διάσταση στην ανάλυση του φασιστικού φαινομένου.

Για το εκπτωτικό φαινόμενο και τον ιστορικό χρόνο του έχει χρησιμοποιηθεί από τον Ηλία Νικολακόπουλο ο εύπλαστος όρος «καχεκτική δημοκρατία» στο ομώνυμο βιβλίο του.

Ο σκηνοθέτης Μιχαήλ Ρομ στο εκπληκτικό, σπονδυλωτό ντοκιμαντέρ του 1965 «Αληθινός φασισμός», πέραν της επικής εγκληματικότητας, φώτισε πλευρές του δουλοπρεπούς πυραμιδωτού οικοδομήματος των ναζί, καθώς και πλευρές του εικαστικού και αφηγηματικού πρωτογονισμού τους. Μυώδεις και ατάλαντες μιμήσεις ρωμαϊκών αγαλμάτων που επιτελούν το αφήγημα του ναζιστικού, «υγιούς», βιομηχανικά προωθημένου και νεωτερικού Νεάντερταλ.

Συνέβη στη χιτλερική Γερμανία: ευρύτατες λαϊκές μάζες πείστηκαν από τον ναζιστικό ανθρωπομορφισμό.

Στο τόπο μας, πολλά χρόνια οι παρακρατικές συμμορίες σφετερισμού του δημόσιου πλούτου επινόησαν ως εργαλείο τους ένα πρωτόγονο, διωκτικό αντιδημοκρατισμό και αντικομμουνισμό, διά των οποίων πετούσαν έξω αντιπάλους και ανταγωνιστές.

Τι καταδικάστηκε (ανεξαρτήτως ποινής) στην πρόσφατη δίκη;

Στο προηγούμενο κείμενό μου στα «ΝΕΑ» (3-4/10/2020) μίλησα για τον «ελεύθερο, άμορφο και ακατάτακτο φασισμό» που διαχέεται ανυποχώρητος. Και που ούτε εντοπίζεται εύκολα, ούτε υποστέλλεται. Η μάχη με τον πολιτικό «Πρωτέα», το μεταλλασσόμενο και ευλύγιστο ιδεολογικό και πολιτισμικό φαινόμενο, είναι πολύ δυσκολότερη από όσο επιτρέπουν η ανακούφιση από την εμβληματική δίκη και η υψηλή εφαρμογή δικαίου.

Οι βαθμοί κοινωνικής ανοχής προϋποθέτουν πεπεισμένες μάζες. Οι μετρήσεις κοινής γνώμης και οι εκλογικές επιδόσεις της Ακροδεξιάς  ιχνογραφούν την αποδοχή της. Αυτή η αποδοχή δεν έχει συλληφθεί (ούτε είναι δυνατόν), αλλά και δεν έχει περισταλεί, ανεξαρτήτως υπάρξεως συμπαγούς φασιστικού κόμματος.

Θυμηθείτε: ο νεοφασισμός είναι μεταστατικό φαινόμενο. Εχουν ήδη διασπαρεί τα ογκογονίδια, έχουν προσβάλει ιστούς και ζωτικά όργανα.