Μα τι μεγαλοφυΐα!

Αισθάνεσαι κάπως όταν κάθεσαι μπροστά σε έναν πίνακα που γνώριζες μόνο μέσα από τις σελίδες των βιβλίων. Δεν είναι μόνο οι διαστάσεις που σε επηρεάζουν (μπορεί ο πίνακας να είναι μεγαλύτερος ή μικρότερος απ’ όσο φανταζόσουν), αλλά και ένα είδος αναγνώρισης: «Α, ώστε εδώ ήσουν».

Το κύμα των συναισθημάτων που με κατέκλυσε καθώς στεκόμουν μπροστά στον πίνακα «Η Σουζάνα και οι γηραιότεροι», τον οποίο ζωγράφισε η Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι στα 17 της χρόνια, την ίδια χρονιά που τη βίασε ο καλλιτέχνης τον οποίο είχε προσλάβει ο πατέρας της για να την εκπαιδεύσει, ήταν το πιο δυνατό που είχα νιώσει ποτέ μου. Στον πίνακα βλέπουμε τη γυμνή Σουζάνα να προσπαθεί να ξεφύγει από δυο ξελιγωμένους γέρους με τρόμο και αηδία. Αντίθετα από πολλά γυμνά που φιλοτέχνησαν άνδρες ζωγράφοι, το σώμα της Σουζάνα δεν είναι μια άσκηση πιστότητας, στατικής και αρμονίας, λες και έχει σμιλευτεί σε μάρμαρο. Είναι ζωντανή, κινητή σάρκα.

Γιατί αυτός ο πίνακας; Γιατί τώρα, καθώς η πρώτη έκθεση που είναι αφιερωμένη στο έργο της Αρτεμίζια άνοιξε στην Εθνική Πινακοθήκη; Είχα μήνες να επισκεφθώ έναν χώρο τέχνης. Συγχρόνως όμως σκεφτόμουν συχνά τα τελευταία χρόνια αυτόν τον πίνακα και αυτή την καλλιτέχνιδα. Σημαίνει κάτι για μένα, όπως σημαίνει πολλά για πολλές φεμινίστριες ιστορικούς τέχνης που αφιέρωσαν τις έρευνές τους σε εκείνη, αλλά και πολλές άλλες γυναίκες που θαύμασαν τη δουλειά της και της συμπαραστάθηκαν νοερά για τη βία που ασκήθηκε επάνω της.

Ναι, η Αρτεμίζια είναι μια επιζήσασα της ανδρικής βίας, όπως είμαι και εγώ. Κύλησαν δάκρυα στα μάτια μου όταν διάβασα πως κατά τη διάρκεια της δίκης του βιαστή της φώναξε «è vero, è vero, è vero» – «είναι αλήθεια, είναι αλήθεια, είναι αλήθεια». Και πώς φαντασιώθηκε την εκδίκηση στον πίνακα «Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη»! Η ιστορία της τέχνης είναι γεμάτη από γυναίκες μεγαλοφυΐες. Εχει έρθει ή ώρα να στρέψουμε την προσοχή μας πάνω τους.