«Αυτά που αγάπησα {LF}τα έκανα»

Το προφανές αν συναντήσεις τον Μανώλη Μαυρομμάτη – ή Μανόλο όπως τον βάφτισε ο Πούσκας – είναι να του εκμαιεύσεις ιστορίες από τις θρυλικές του μεταδόσεις. Από την περιπέτειά του στον αθλητικό και συνολικά στο Τύπο. Από τις μεγάλες του γνωριμίες και επιτυχίες. Το μη προφανές είναι να σταθείς στην πιο υποφωτισμένη πολιτιστική πλευρά του – σύζυγός του η γνωστή ηθοποιός Ρένα Βενιέρη. Στην αγάπη του για τον κινηματογράφο και το θέατρο, αλλά και στις σκηνοθεσίες του σε έργα των Νερούδα, Μομ και άλλων. Ο Μανώλης Μαυρομμάτης μιλάει με πάθος, είτε όταν θυμάται με λεπτομέρειες πώς συνάντησε και πήρε συνέντευξη από τον Φελίνι, είτε πώς ξετρύπωσε τον μυθικό Γιώργο Σιδέρη στην Ιταλία που ετοιμαζόταν να δοκιμαστεί εκεί κρυφά από όλους. Ο «Μανόλο» μας δίνει την 4η Εντολή, θυμάται μερικές στιγμές από την πορεία του, ενώ μιλάει και για την Ευρώπη και τα διακυβεύματά της, αφού υπήρξε ευρωβουλευτής, διακεκριμένος, αλλά και σύμβουλος στην Κομισιόν. Η πολιτική, ο αθλητισμός, η τέχνη, ενώνονται στην αφήγησή του ένα μεσημέρι στο γραφείο του στο Κολωνάκι και η δυσκολία είναι να ξεδιαλέξεις ιστορίες και ψηφίδες από αυτήν.

Πού έχετε γεννηθεί;

Στο ωραιότερο χωριό, τον Πλατανιά Χανίων Κρήτης. Ο πατέρας μου ήταν μαρμαρογλύπτης. Γνώρισε τη μητέρα μου στη Γούβα, εδώ στην Αθήνα, η οποία ήταν φωτομοντέλο στην ΑΣΚΤ. Η μάνα μου ήταν Αθηναία. Γεννημένη στην Πλάκα. Ο παππούς μου ήταν εικαστικός, έκανε χαλυβουργικά από μπρούντζο σε εργαστήριο που είχε στα Αναφιώτικα. Ηλθαν με βάρκα από την Αμοργό και εγκαταστάθηκαν εκεί (13 αδέλφια)… Γεννημένος εγώ λοιπόν στον Πλατανιά. Οταν ήμουν επτά ετών ήλθαμε στην Αθήνα.

Η εδώ γειτονιά σας;

Η Γούβα. Μια από τις συγκλονιστικότερες εμπειρίες εκεί, γιατί από το 13ο Γυμνάσιο Αρρένων – πίσω από τον Αγιο Αρτέμιο – αποφοίτησαν μεγάλες μορφές των τεχνών, των επιστημών και του στρατού. Και εκεί τέλειωσα. Επαιξα στον Αρίωνα ποδόσφαιρο. Ημουν και πρώτος σκόρερ μια χρονιά με 36 γκολ. Η αθλητική ζωή μου ήταν το Παναθηναϊκό Στάδιο και το Μετς. Επαιξα και στην Εθνική Βόλεϊ, με προπονητή τον Γκροσδάνοβιτς. Ηταν τότε το 6ο κέντρο παιδικής χαράς στο Μετς, που το έκανε ο δήμαρχος Κώστας Κοτζιάς. Ηταν η γειτονιά μου κοντά, έπαιζα βόλεϊ, μίνι μπάσκετ στον Αμύντα, έκανα στίβο. Στο Παναθηναϊκό Στάδιο ήταν ο χώρος των πολύ καλών αθλητών της εθνικής ομάδας στίβου. Θυμάμαι και πολύ καλούς δημοσιογράφους εκεί του κλασικού αθλητισμού, όπως τον Ηλία Σπορίδη.

Η αγάπη ήλθε πρώτα για την Ιταλία όπου και σπουδάσατε ή για τη δημοσιογραφία;

Καθόμουν στο τραπέζι της κουζίνας μας με τον πατέρα και τη μητέρα μου και μια μέρα τους είπα πως θέλω να μάθω ιταλικά. Να σπουδάσω στην Ιταλία. Θεώρησαν πως θέλω να γίνω γεωπόνος. Ηταν οι δύο μεγάλες ειδικότητες τότε για τα παιδιά από την Κρήτη μαζί με κτηνιάτρου. Πήγα στο Ινστιτούτο το Ιταλικό, τέλειωσα τα ιταλικά. Ο πατέρας μου μαρμαρογλύπτης, δούλευε στην Αναπαύσεως. Και άκου τώρα πώς ένα νέο παιδί ενδυναμώνεται μέσα στη ζωή. Επειδή έμενα Φιλολάου και Ηλιουπόλεως, το μεσημέρι έπρεπε να του πάω εγώ το φαγητό. Εμπαινα μέσα στο νεκροταφείο, έκανα τη διαδρομή σε περίφημα μνημεία, έκανα στάση και κοιτούσα ημερομηνίες. Μια στιγμή συγκλονιστική, έγραψε μέσα μου, έδωσε δύναμη.

Γιατί;

Εβλεπα ποια είναι η ζωή, έρχεσαι και φεύγεις. Ο πατέρας μου έκοβε μέσα στα νερά τα μάρμαρα και έκανε και μνημεία. Μπήκα στο πλοίο «Ατρεύς», με μια μεταλλική βαλίτσα. Επρεπε να πάρω το τρένο να πάω στη Ρώμη, ξέρανε όλοι πως θα πάω για γεωπόνος. Απέναντί μου στο τρένο, καθόταν ένας καλός Αθηναίος, γνώριζε μια καλή οικογένεια στη Ρώμη, τους Μπογκαντάμο. Εχεις κανέναν, μου λέει; Οχι, του απαντώ. Και με πάει σε αυτούς. Εμεινα σε ξενοδοχείο με 15 λιρέτες και μετά βρήκα το σπίτι μου, στο Βατικανό.

Σπουδές;

Πάω για αρχιτέκτονας. Εχει αλλάξει όλο μέσα μου. Ολοι οι Κρητικοί τότε πήγαιναν για γεωπόνοι και κτηνίατροι. Ημουν καλός στο σκίτσο. Φεύγω για Γένοβα για αρχιτεκτονική, αλλά είχε πολλή μοναξιά εκεί. Γυρίζω λοιπόν στη Ρώμη, πάω στο Πανεπιστήμιο του Βατικανού, και τότε ήταν τρεις μεγάλοι δημοσιογράφοι που δίδασκαν εκεί. Και δύο σκηνοθέτες, ο ένας και βοηθός στην ταινία «Κλεοπάτρα», όπου είδα από κοντά στα γυρίσματα στην Τσινετσιτά – πήγα με τον δάσκαλο μαζί – την Ελίζαμπεθ Τέιλορ στη σκηνή που κάνει μπάνιο. Εκεί μου μπαίνει το μικρόβιο της σκηνοθεσίας και του θεάτρου. Σπουδάζω Κοινωνιολογία και Δημόσιες και Διεθνείς Σχέσεις. Τα κατάφερα, γιατί σκεφτόμουν τον πατέρα μου. Λέω δεν θα κάνω εορτές ή διακοπές στην Ελλάδα, καθόμουν να διαβάσω γιατί ήταν πολλά τα μαθήματα.

Φελινική η Ρώμη τότε ή λίγο μύθος όλο αυτό;

Ηταν κέντρο της πολιτικής. Γνώρισα όλους τους μεγάλους πολιτικούς, πήγαινα στο Κοινοβούλιο και παρακολουθούσα.

Πρωτογράφετε;

Στη Ρώμη, στην Παέζε Σέρα, κριτική κινηματογράφου, για το «Κορίτσι με τα Μαύρα». Ο Μιχάλης ο Κακογιάννης, η Ειρήνη Παππά, ο Φωκάς ήταν αγαπητοί εκεί. Και για πολιτική βέβαια έγραφα. Αλλά και στο «Μπιάνκο ε Νέρο», το μεγάλο περιοδικό του κινηματογράφου. Παράλληλα έστελνα ανταποκρίσεις στο «Φως των Σπορ». Με τη μεγάλη επιτυχία να ανακαλύψω πως είχε έλθει στην Ιταλία ο Γιώργος Σιδέρης. Να παίξει κρυφά. Το ‘σκασε από τον Ολυμπιακό, για να δοκιμαστεί στη Βιτσέντζα. Εγινε χαμός! Πήρα και υποτροφία στη RAI μέσω του Σάκη Πεπονή. Παρακολουθώ τότε όλο το πρόγραμμα της RAI. Υπήρχε μια εκπομπή, με τον Βιτόριο Γκάσμαν, οι «Αρχαίοι Θεοί». Κάνω τις μεγάλες μου γνωριμίες.

Πώς μπαίνετε επαγγελματικά στον Τύπο;

Οταν γυρίζω πίσω και σκηνοθετώ στο ραδιόφωνο, το «13ο Ανακριτικό Γραφείο» του Φώσκολου. Τότε ο Φώσκολος που ήταν γείτονάς μου μετέδιδε αγώνες. Ξεκινώ με σκηνοθεσία στο ράδιο. Ηταν τα ημίωρα του Φώσκολου, στην ΕΡΤ, κάθε Σάββατο. Το στούντιο όπου γίνονταν όπως και τα (πρωτοποριακά) «Πυροτεχνήματα» του Κώστα Πρετεντέρη ήταν στην Αλκαμένους. Ηταν αυτοτελείς αστυνομικές ιστορίες όπου εγώ έκανα τη σκηνοθεσία. Ερχόντουσαν οι ηθοποιοί τα μεσάνυχτα όταν τέλειωναν τα θέατρα.

Εφημερίδες;

Παράλληλα μπαίνω στην «Ομάδα» στη Χρήστου Λαδά, επί Βανδώρου. Ο κάθε δημοσιογράφος έγινε μετά διευθυντής. Παπαπαναγιώτου. Βερνίκος. Συριόπουλος. Γράφω στο «Βήμα», ταυτόχρονα στο περιοδικό «Ψυχαγωγία» του ΔΟΛ. Ηταν ο Νίκος Καμπάνης εκεί. Εκεί είναι επίσης δύο νέοι τότε, ο Γιάννης Ξανθούλης και ο Μπάμπης Παπαδημητρίου. Εγώ τότε αποφασίζω να προτείνω να πάω στη Ρώμη για δύο μεγάλες συνεντεύξεις: Ο Φελίνι γύριζε το «Οκτώμισι». Και ο Βιτόριο ντε Σίκα το «Ηλιοτρόπιο» (γυρισμένο βέβαια μεγάλο μέρος του στη Ρωσία). Πηγαίνω λοιπόν. Πρώτα πάω με έναν φωτορεπόρτερ, 40 χλμ. έξω από τη Ρώμη να βρω τον Φελίνι, απροειδοποίητα. Ηταν μια μπλε Μερσεντές έξω. Αρα ο Φελίνι ήταν σπίτι. Με βλέπει μια γυναίκα υπηρεσίας, με ρωτάει τι θέλω. Κάνω έτσι και βλέπω τον Φελίνι που ετοιμάζεται να φύγει. Μαέστρο, του λέω, ήλθα από Ελλάδα. Και κάνουμε μια συνέντευξη για ώρα, έγινε εξώφυλλο στην «Ψυχαγωγία». Μου κάνει δώρο το σενάριο του «Οκτώμισι» με αφιέρωση. Και γίνεται ολοσέλιδη σε «Βήμα» και «ΝΕΑ».

Τον Ντε Σίκα;

Τότε επίσης στη Ρώμη γίνεται το μοντάζ στο «Ηλιοτρόπιο» – στο στούντιο Λούτσε. Και κάνω συνέντευξη και με τον Ντε Σίκα. Οταν μπαίνεις σε τέτοιο μυθικό μαγαζί στη Χρήστου Λαδά, ερωτεύεσαι και τους ανθρώπους και το επάγγελμα. Με τα λεφτά που έβγαζα, έκανα και σκηνοθεσίες.

Στο θέατρο τι κάνετε;

Το «Δόξα και θάνατος του Χοακίν Μοριέτα» του Νερούδα. Το μεταφράζω δηλαδή. Εδώ υπάρχει μια ιστορία. Είναι παραμονές Πολυτεχνείου. Το παίρνει ο Πέτρος Φυσσούν για τον Ακάδημο. Ο Πάνος Γεραμάνης είχε ανοιχτή γραμμή με τον Μίκη Θεοδωράκη και του το στέλνει. Σκηνικά έκανε ο Τσαρούχης. Ο Λευτέρης ο Παπαδόπουλος κάνει όλα τα ποιήματα τραγούδια. Σκηνοθεσία δική μου. Κάνουμε πρόβα 20 άτομα ένα βραδάκι. Σταματάει ένα αυτοκίνητο απ’ έξω και μας λέει: όλοι πάμε στο Πολυτεχνείο!

Με τον Πάμπλο Νερούδα γνωρίζεστε;

Πήγα στο Παρίσι να πάρω τα δικαιώματα. Ηθελα να το ανεβάσω γιατί το είχα δει στο Πίκολο Τεάτρο. Πρώτα πήγα στην πρεσβεία. Και μετά τον συνάντησα. Είχα δει την παράσταση σε σκηνοθεσία Πατρίκ Σερό. Όταν έμαθε ο Κάρολος Κουν πως ανεβάζω αυτό το έργο, δεν περίμενε πως θα πάρω τα δικαιώματα. Τότε στην Ελλάδα εκπρόσωπος του Νερούδα ήταν η Δανάη Στρατηγοπούλου. Δεν ανεβαίνει το έργο μετά την εξέγερση. Και ο επόμενος χρόνος με βρίσκει να θέλω να το κάνω μόνος. Ερχεται ο Λαζάνης και βλέπει μια πρόβα. Και μου προτείνει να το πάω στο Υπόγειο. Ηλθαν και το είδαν όλοι. Είχαμε πρωταγωνιστή τον Νίκο Βασταρδή. Μουσική ο Βασίλης Δημητρίου.

Υπάρχει η μουσική;

Ηχογραφήθηκε όλο το έργο στο στούντιο της ΕΡΑ. Ο Λευτέρης τα δίνει στον παραγωγό Αχιλλέα Θεοφίλου. Εχει μια έκπληξη ο δίσκος. Ερχεται τότε η γυναίκα του Αλιέντε στην Ελλάδα και της κάνω συνέντευξη για την ΕΡΤ. Και όπως είναι μπαίνει το κείμενο.

Αυτά παράλληλα με τη δημοσιογραφία;

Πάντα. Ανεβάζω το «Αχ αυτές οι γυναίκες» του Σόμερσετ Μομ, με Νίκο Γαλανό, σκηνοθεσία δική μου και πετυχημένη περιοδεία. Τότε είμαι στον ΔΟΛ αθλητικό αλλά και ελεύθερο ρεπορτάζ. Εκτιμήθηκε πως δεν ήμουν απλώς αθλητικογράφος, γι’ αυτό συνέχισα. Μέχρι που πήγα και στην τηλεόραση.

Μεταδόσεις;

Πρώτη μου μετάδοση, από το στούντιο στην 3ης Σεπτεμβρίου της ΕΡΤ, η πρώτη μεγάλη αναμέτρηση στίβου ΗΠΑ – ΕΣΣΔ στο Μινσκ. Στα 800 μ. την Αμερική εκπροσωπούσε η Μαίρη Ντέκερ. Τη συναντώ μετά στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Λος Αντζελες. Παράλληλα δεν άφηνα τη μεγάλη μου αγάπη, το ποδόσφαιρο. Φέρνω το ιταλικό ποδόσφαιρο εδώ. Η μπομπίνα των δυόμισι ιντσών έρχεται έτσι. Κάθε Σάββατο μεταδίδω ιταλικό ματς. Μετά φέρνω και το γερμανικό. Μεγάλες μου στιγμές όμως ήταν οι μεταδόσεις τελετών έναρξης και λήξης σε Ολυμπιακούς Αγώνες. Και των Παγκοσμίων Κυπέλλων.

Η τελετή λήξης στην Αθήνα το 2004 ήταν ο αποχαιρετισμός σας; Δεν ξαναμεταδώσατε…

Βέβαια.

Και είχατε δουλέψει για τους Ολυμπιακούς Αγώνες στην Αθήνα.

Ναι. Ημουν πίσω από κουίντες. Ημουν ο άνθρωπος του Χουάν Αντόνιο Σάμαρανγκ στη ΔΟΕ.

Δεν ξανακάνετε μετάδοση.

Οχι. Είχα πάει ήδη στο Mega. Και ήμουν ευρωβουλευτής. Και σύμβουλος στην Κομισιόν. Συνταξιδεύω με την κυρία και τον κύριο Αγγελόπουλο σε όλο τον κόσμο. Λόμπινγκ, σχέσεις, εμπιστευτικότητα, πολλά. Παίρνουμε τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Συνεργάζομαι με το αμερικανικό λόμπι και τον Τζορτζ Στεφανόπουλο. Κάναμε την Αθήνα διεκδικήτρια. Αυτό δεν ήταν απλό. Ημουν απόλυτα ελεύθερος, έκανα πολλές σχέσεις.

Τι έχετε μεταδώσει;

Δέκα Ολυμπιακούς, δέκα Μουντιάλ, αμέτρητους αγώνες σε ποδόσφαιρο. Είχα κάνει το γραφείο Τύπου της UEFA, του τελικού Αμβούργου – Γιουβέντους. Με τις τελετές είχα τρέλα. Με τους τρεις τενόρους και τον μαέστρο Ζούμπιν Μέτα. Αυτοί βγήκανε πρώτη φορά στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Ρώμης. Από κει τους ακολουθούσα παντού, μετέδιδα εγώ. Εσμιγα τον πολιτισμό και τον αθλητισμό.

Κάνετε και συνεντεύξεις τότε.

Το Συγκρότημα μου επέτρεπε. Ημουν απεσταλμένος της ΕΡΤ αλλά έγραφα και για «ΤΑ ΝΕΑ». Υπάρχει μια φράση του προέδρου της Ιταλίας Σάντρο Περτίνι, που μου έδωσε αφορμή να γράψω βιβλίο, αυτό που γράφω τώρα. Φάγαμε μαζί, δύο εβδομάδες μετά τον τελικό του Μουντιάλ στη Μαδρίτη. Με χτυπάει στην πλάτη και μου λέει: Ουαί κι αλίμονο στον πολιτικό που υποτιμά τη δύναμη του αθλητισμού. Αυτά το 1982. Του πήρα συνέντευξη, δημοσιεύθηκε σε δύο συνέχειες στα «ΝΕΑ». Το 1992, στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Βαρκελώνης, «ΤΑ ΝΕΑ» πήραν κατ’ αποκλειστικότητα το βιβλίο του Μονταλμπάν. Πάω και του κάνω συνέντευξη στο σπίτι του στη Βαρκελώνη. Μεγάλη φυσιογνωμία. Τον ξανασυνάντησα στη Ρώμη μετά.

«Μανόλο» ο Φέρεντς Πούσκας σας έβγαλε; Υπάρχει και μια συνέντευξή σας μαζί του στη Βουδαπέστη, από την ΕΡΤ.

Στη Βουδαπέστη, βέβαια, σε μεγάλη στιγμή. Εχοντας φύγει από τη Βουδαπέστη το 1956 με την εισβολή της ΕΣΣΔ, φύγανε και πήγανε Ισπανία οι μεγάλοι Ούγγροι. Οταν ήλθε στην Ελλάδα, η μεγάλη χρονιά του Παναθηναϊκού με το Γουέμπλεϊ τότε, αποφάσισα να τον γνωρίσω γιατί έγραφα στη «Μarca». Γίναμε φίλοι και με έλεγε «Μανόλο». Μεγάλο πρόσωπο, γνώστης του ποδοσφαίρου και σπουδαίος άνθρωπος. Εκείνη η συνέντευξη που του πήρα για την ΕΡΤ στη Βουδαπέστη ήταν έπειτα από 25 χρόνια όταν επιστρέφει εκεί. Χωρίς να το ξέρει τον περίμενα στο αεροδρόμιο. Και δακρύζει μόλις με βλέπει. Με καλεί το βράδυ στη Λέσχη Αξιωματικών όπου θα κάνανε τελετή για την επιστροφή του Πούσκας. Μια αντίστοιχη εορτή έγινε στο Λονδίνο, πάλι για να τον τιμήσουν. Πάλι πήγα απροειδοποίητα. Περνούσαμε όλοι με παπιγιόν. Απαγορεύεται μου λένε, δεν περνάτε. Βγαίνει ο Πούσκας, και με καλεί μέσα. Και κάθομαι σε τραπέζι με τον Ελτον Τζον. Αυτά που αγάπησα τα έκανα. Οταν το 2004 έχω εκλεγεί ευρωβουλευτής και πάω στην Πορτογαλία και κάνω τον ρεπόρτερ έξω από τα γήπεδα για το Μega (είχε τα δικαιώματα η ΕΡΤ), ήμουν ευτυχής που το έκανα.

Επειδή υπήρξατε ευρωβουλευτής, το διακύβευμα σήμερα στην Ευρώπη ποιο είναι;

Η έλλειψη αλληλεγγύης, οι συνθήκες πια δεν τηρούνται. Λείπουν οι μεγάλοι ηγέτες. Για να βρεθεί πρόεδρος της Κομισιόν και περνάει ένας χρόνος, καταλαβαίνεις. Το Ευρωκοινοβούλιο είναι μια Βουλή που δεν έχει προηγούμενο. Σήμερα όμως λείπουν τα μεγάλα ονόματα, η οργάνωση, η αγάπη των ευρωβουλευτών για το έργο που 550 εκατ. πολίτες περιμένουν να δουν. Μείναμε σε μια Ευρώπη όπου κάθε χώρα παλεύει το πρόγραμμά της. Η Ευρώπη κινδυνεύει από τον ίδιο της τον εαυτό. Τώρα θα δούμε πώς επιδρά και το Brexit.