Η δραματική αβεβαιότητα των πλημμυρών

Είναι γενικώς άγνωστο αλλά στη χώρα αθροιστικά θρηνούμε περισσότερα θύματα από πλημμύρες παρά από σεισμούς, ενώ είμαστε μια ιδιαιτέρως σεισμογενής χώρα. Στον απόηχο των καταστροφών του φυσικού φαινομένου Ιανός και πριν ακόμη δημόσιοι φορείς πιστοποίησουν το μέγεθός του με βάση τα κατεγεγραμμένα ύψη βροχόπτωσης, έχει σημασία να σταθούμε στην καταστροφή των πλημμυρών της πόλης του Μουζακίου Καρδίτσας από την υπερχείλιση του ποταμού Παμίσου. Συνοπτικά αναφέρονται μέχρι τη στιγμή που γράφονταν οι γραμμές μια 40χρονη είναι αγνοούμενη, από διάβρωση των πρανών του ποταμού έχει καταρρεύσει μέρος του κτιρίου του Κέντρου Υγείας, έχουν διαβρωθεί και καταρρεύσει οι περιμετρικοί δρόμοι του ποταμού, δύο γέφυρες η παλιά και η καινούργια έχουν υποστεί σημαντικές βλάβες αποκόπτοντας ουσιαστικά την επικοινωνία της πόλης με την Καρδίτσα.

Τη τελευταία δεκαετία πραγματοποιείται μια συστηματική προσπάθεια από την Ειδική Γραμματεία Υδάτων του ΥΠΕΚΑ για τη διαχείριση του πλημμυρικού κινδύνου της χώρας σε εφαρμογή της κοινοτικής οδηγίας των πλημμυρών. Η δράση είναι εξαιρετική σημαντική για το μέλλον των συγχρηματοδοτούμενων έργων προστασίας από πλημμύρες της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό έγινε και σύντομα πρόκειται να αναθωρηθούν οι χάρτες πλημμύρας για όλη χώρα δίνοντας ποσοτικά στοιχεία για την έκταση των αναμενόμενων πλημμυρών και τις ζημίες (οικονομικές, κοινωνικές κ.λπ.) που αντιστοιχούν. Οι εκτιμήσεις πραγμάτοποιούνται για τρία μεγέθη πλημμυρών του φαινομένου των ροών 50 χρόνων, 100 χρόνων και 1.000 χρόνων. Ανάλογες δράσεις βρίσκονται σε εξέλιξη σε όλες τις ευρωπαϊκες χώρες.

Η περίπτωση του Μουζακίου έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς προκύπτει ότι δεν υπάρχει υπερχείλιση του ποταμού για κανένα από τρία εξεταζόμενα σενάρια της μελέτης του ΥΠΕΚΑ. Η κοίτη του ποταμού είναι ευρεία και ικανή να διοδεύσει ακόμη και εξαιρετικά ακραίες περιοχές όπως της 1000ετίας. Παρ’ όλα αυτά και παρά το γεγόνος ότι δεν αποτελεί μια δυνητική περιοχή κινδύνου πλημμύρας, με χαμηλή πιθανότητα εμφάνισης ζημιών, οι τελικές ζημιές του ακραίου φαινομένου του Ιανού είναι πραγματικά ανυπολόγιστες. Θα πρέπει εδώ να επισημανθεί ότι αναμένοντας επίσημες διαβεβαιώσεις, η περίοδος επαναφοράς του φαινομένου εκτιμώ ότι είναι μικρότερη από πλημμυρική ροή 1000ετίας.

Ως μια μικρή αποτίμηση των τραγικών συμβάντων των προηγούμενων ημερών θα πρέπει να σημειώσουμε τα εξής:

1. Ακόμη και περιοχές που φαινομενικά δεν είναι ευάλωτες σε πλημμύρες μπορούν να καταστούν ευάλωτες με συνδυασμό φυσικών φαινομένων όπως της διάβρωσης των ποταμών που συνήθως εκφεύγει από την προσοχή μελετήτων, κατασκευαστών και δημοσίων φορέων.

2. Ο περιοδικός έλεγχος των δημοσίων υποδομών (γεφυρών κ.λπ.) είναι εξαιρετικά κρίσιμος καθόλη τη διάρκεια λειτουργίας των έργων και είναι μια διαδικασία που έχει παραμεληθεί αδικαιολόγητα στη χώρα μας.

3. Η εξέλιξη των συστημάτων πρόγνωσης ακραίων φαινομένων έχει επεκταθεί παγκοσμίως σήμερα με οικονομικές λύσεις και με τη συνδρομή μελετητικών φορέων όπως η ΕΜΥ και το Εθνικό Αστεροσκοπείο μπορεί να παρέχει ολοκληρωμένη υποστήριξη στην Πολιτική Προστασία της χώρας με κύριο γνώμονα την προστασία της ανθρώπινης ζωής. Γρήγορη απογόρευση κυκλοφορίας είναι κρίσιμη παράμετρος για τον μετριασμό των απωλειών ανθρωπίνων ζωών. Δεν μπορεί να γίνει κατανοητό γιατί δεν υπάρχει αυστηρή τήρηση των κανόνων και πειθαρχία κυρίως από την αστυνομία σε τέτοιες περιστάσεις.

4. Με αφορμή τον 2ο κύκλο των Σχεδίων Διαχείρισης Πλημμύρας πρέπει να ολοκληρωθεί μια ενιαία στρατηγική πλημμυρικού κινδύνου για όλες τις ευάλωτες περιοχές με συνδυασμό κατασκευαστικών και μη κατασκευαστικών μέτρων. Η ευρεία συμμετοχή όλων των φορέων της αυτοδιοίκησης, των κινήσεων πολιτών είναι απολύτως απαραίτητη.

Ο Αριστοτέλης Χρ. Τέγος είναι Δρ. πολιτικός μηχανικός ΕΜΠ, εργάζεται στον τομέα των μελετών πλημμύρας στην Ιρλανδία και έχει σημαντική εμπειρία στον τομέα μελετών υδραυλικών έργων της Ελλάδας.